آتش‌سوزی یک نفتکش در شرق تنگه هرمز؛ نیروی دریایی ارتش ایران شناور را «متخلف» خواند

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران روز پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که یک فروند نفتکش در منطقه شرق تنگه هرمز و دریای عمان دچار آتش‌سوزی شده است. مقامات نظامی ایران این شناور را «متخلف» توصیف کرده و مدعی شده‌اند که قصد فرار از نظارت‌ها را داشته است.[1][2]

بر اساس اطلاعیه رسمی که از رسانه‌های داخلی ایران پخش شد، تیم‌های رصد و گشت‌زنی نیروی دریایی ارتش این نفتکش را در حالی که دچار حریق شده بود، شناسایی کردند. این اطلاعیه تاکید می‌کند که شناور مذکور با خاموش کردن سیستم‌های ردیابی خود، قصد عبور از یک مسیر ممنوعه را داشته است.[1][3]

این حادثه در شرایطی رخ می‌دهد که تنش‌ها در آب‌های جنوبی ایران به بالاترین سطح خود در ماه‌های اخیر رسیده است. دریادار حبیب‌الله سیاری، معاون هماهنگ‌کننده ارتش ایران، در حاشیه مراسمی در همین روز اعلام کرد که تنگه هرمز «بسته است» و هرگونه عبور از این آبراه باید با هماهنگی نیروهای مسلح ایران انجام شود.[4][5]

دریادار سیاری با تاکید بر تسلط نیروهای ایرانی بر این آبراه راهبردی گفت: «نیروهای مسلح کنترل و نظارت صددرصدی بر منطقه اعمال می‌کنند و تا زمانی که حقوق ملت ایران رعایت نشود، این تنگه بسته خواهد ماند.»[4][5]

تقابل روایت‌ها در تنگه هرمز

او همچنین هشدار داد که عبور بدون هماهنگی پیامدهای جدی در پی خواهد داشت. این اظهارات نشان‌دهنده تغییر لحن آشکار مقامات نظامی تهران در قبال تردد بین‌المللی در خلیج فارس و دریای عمان در پاییز ۲۰۲۶ است.[4]

در سوی مقابل، فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده (سنتکام) ادعاهای مقامات نظامی ایران مبنی بر کنترل کامل بر تنگه هرمز را به شدت رد کرده است. سنتکام در بیانیه‌ای تاکید کرد که آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن همچنان کنترل این آبراه حیاتی را در اختیار دارند.[6]

سنتکام همچنین ادعاهای پیشین سپاه پاسداران درباره غرق شدن یک کشتی تجاری بر اثر برخورد با مین دریایی را تکذیب کرد. مقامات آمریکایی می‌گویند بیش از ۴۰ کشتی تجاری در ۲۴ ساعت گذشته با وجود آنچه «اقدامات تجاوزکارانه سپاه» خوانده‌اند، به سلامت از تنگه هرمز عبور کرده‌اند.[6]

تقابل روایت‌ها میان تهران و واشنگتن تنها به کنترل فیزیکی تنگه محدود نمی‌شود. در حالی که رسانه‌های داخلی ایران بر اقتدار نیروی دریایی در شناسایی شناورهای متخلف تاکید دارند، منابع غربی این اقدامات را تلاش برای ایجاد اختلال در روند عادی تجارت دریایی ارزیابی می‌کنند.[2][6]

ابهام در هویت و سرنوشت نفتکش

جزئیات مربوط به هویت نفتکش حادثه‌دیده، پرچم آن، محموله دقیق و وضعیت خدمه هنوز به طور رسمی منتشر نشده است. مشخص نیست که آیا آتش‌سوزی در نتیجه یک نقص فنی داخلی رخ داده یا عوامل بیرونی در آن دخیل بوده‌اند، اما نیروی دریایی ایران بر تخلف این شناور اصرار دارد.[1][3]

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های ترانزیت انرژی در جهان است که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت خام از آن عبور می‌کند. هرگونه حادثه یا اختلال در این منطقه می‌تواند به سرعت بر قیمت جهانی نفت و هزینه‌های بیمه کشتیرانی تاثیر بگذارد.[2]

کارشناسان امنیت دریایی معتقدند که خاموش کردن سامانه‌های شناسایی خودکار توسط برخی شناورها، که در ادبیات دریانوردی به «ناوگان سایه» معروف هستند، معمولا برای دور زدن تحریم‌ها صورت می‌گیرد. با این حال، آتش‌سوزی در چنین شناورهایی خطرات زیست‌محیطی مضاعفی به همراه دارد.[1][3]

در صورت نشت نفت یا مواد شیمیایی از این نفتکش در حال سوختن، اکوسیستم شکننده خلیج فارس و دریای عمان با یک فاجعه زیست‌محیطی روبرو خواهد شد. تاکنون هیچ یک از کشورهای حاشیه خلیج فارس گزارشی مبنی بر آلودگی گسترده نفتی در پی این حادثه منتشر نکرده‌اند.[2]

چشم‌انداز امنیت دریانوردی

ناظران بین‌المللی هشدار می‌دهند که تداوم این حوادث می‌تواند به یک درگیری ناخواسته میان نیروهای نظامی حاضر در منطقه منجر شود. حضور ناوگان‌های خارجی از یک سو و گشت‌زنی‌های مداوم نیروهای ایرانی از سوی دیگر، فضای خلیج فارس را به شدت امنیتی کرده است.[4][6]

مقامات جمهوری اسلامی بارها تاکید کرده‌اند که تامین امنیت خلیج فارس تنها بر عهده کشورهای منطقه است و حضور نیروهای فرامنطقه‌ای را عامل اصلی بی‌ثباتی می‌دانند. در مقابل، ائتلاف‌های دریایی به رهبری آمریکا مدعی‌اند که برای تضمین آزادی ناوبری در این آب‌ها حضور دارند.[5][6]

با توجه به نامشخص بودن سرنوشت خدمه نفتکش حادثه‌دیده، قوانین بین‌المللی دریانوردی ایجاب می‌کند که نزدیک‌ترین نیروهای امدادی برای نجات جان دریانوردان وارد عمل شوند. هنوز گزارشی از عملیات امداد و نجات توسط نیروی دریایی ایران یا سایر کشورهای همسایه مخابره نشده است.[1][3]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران در ماه‌های اخیر تجهیزات رصد و پایش خود را در امتداد سواحل جنوبی ایران به شکل چشمگیری افزایش داده‌اند. استفاده از پهپادهای شناسایی و رادارهای پیشرفته، امکان رهگیری شناورهای پنهان‌کار را فراهم کرده است.[3][4]

در نهایت، این حادثه بار دیگر شکنندگی امنیت در یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان را به تصویر می‌کشد. تا زمانی که ابعاد دقیق این آتش‌سوزی و هویت شناور مشخص نشود، گمانه‌زنی‌ها درباره ارتباط آن با تنش‌های گسترده‌تر میان ایران و غرب ادامه خواهد یافت.[2][6]