تقابل روایت‌های تهران و واشنگتن بر سر کنترل تنگه هرمز در پی هشدارهای ارتش ایران

روزانه حدود بیست و یک میلیون بشکه نفت خام، معادل یک‌پنجم مصرف جهانی، از آبراهی می‌گذرد که اکنون به کانون اصلی تقابل لفظی و عملیاتی تهران و واشنگتن تبدیل شده است. این حجم عظیم از انرژی، پایه‌های اقتصاد جهانی را به امنیت تنگه هرمز گره زده است.[1][9]

در تازه‌ترین تحولات، دریادار حبیب‌الله سیاری، رئیس ستاد و معاون هماهنگ‌کننده ارتش جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) در اظهاراتی بی‌سابقه اعلام کرد که تنگه هرمز بسته است. او با قاطعیت تاکید کرد که نیروهای مسلح ایران کنترل و نظارت صددرصدی بر این منطقه حیاتی اعمال می‌کنند.[1][3]

این مقام ارشد نظامی ایران هشدار داد که هرگونه عبور از این آبراه حیاتی باید با هماهنگی کامل تهران انجام شود. وی صراحتا اعلام کرد که عبور بدون هماهنگی از تنگه هرمز، پیامدهای مشخصی به دنبال خواهد داشت که نتایج آن به زودی در اخبار رسانه‌های بین‌المللی مشخص خواهد شد.[2][3]

اظهارات دریادار سیاری در حاشیه مراسمی در تهران بیان شد و نشان‌دهنده تشدید موضع‌گیری‌های نظامی ایران در قبال حضور نیروهای خارجی است. این سخنان در واقع پاسخی مستقیم به ادعاهای اخیر مقام‌های آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ، درباره وضعیت امنیتی خلیج فارس و آزادی ناوبری محسوب می‌شود.[2]

واکنش قاطع فرماندهی مرکزی آمریکا

در سوی دیگر این تقابل، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) به سرعت ادعاهای مطرح شده از سوی مقام‌های نظامی ایران را تکذیب کرد. سنتکام با انتشار بیانیه‌ای رسمی، تسلط ایران بر تنگه هرمز و توانایی مسدود کردن آن را کاملا بی‌اساس و غیرواقعی خواند.[4][5]

سنتکام در این بیانیه تاکید کرد که نیروهای آمریکایی به همراه شرکای منطقه‌ای خود، کنترل کامل این آبراه راهبردی را در دست دارند. این نهاد نظامی افزود که ادعای فرماندهان ایرانی مبنی بر توانایی غرق کردن ناوهای جنگی آمریکا، با واقعیت‌های میدانی و توازن قوا همخوانی ندارد.[6][7]

علاوه بر این، سنتکام ادعای جدید سفیر ایران در سازمان بین‌المللی دریانوردی را نیز به شدت رد کرد. تهران طی شکایتی مدعی شده بود که ارتش آمریکا از لحنی تهدیدآمیز، توهین‌آمیز و تحریک‌کننده علیه دریانوردان غیرنظامی ایرانی استفاده کرده و موجب استرس شدید آن‌ها شده است.[4][5]

مقام‌های آمریکایی این اتهامات را بخشی از کارزار اطلاعاتی تهران برای توجیه اقدامات بی‌ثبات‌کننده خود در خلیج فارس می‌دانند. به گفته سنتکام، نیروهای ائتلاف صرفا در حال انجام ماموریت‌های گشت‌زنی استاندارد برای تضمین آزادی ناوبری در آب‌های بین‌المللی هستند و هیچ‌گونه تهدیدی علیه خدمه غیرنظامی اعمال نکرده‌اند.[4][5]

تشدید حملات و پیامدهای اقتصادی

این تقابل لفظی در حالی اوج گرفته است که گزارش‌های میدانی از افزایش بی‌سابقه حوادث امنیتی در منطقه حکایت دارند. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا تایید کرده است که تنها از اول ماه اکتبر تاکنون، بیست حمله جداگانه به شناورها در محدوده تنگه هرمز ثبت شده است.[8]

در یکی از جدی‌ترین حوادث اخیر، دو کشتی کانتینربر با ظرفیت‌های نوزده هزار و پنجاه هزار تن هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند. این حملات که در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه رخ داد، نگرانی‌ها را درباره امنیت زنجیره تامین جهانی و سلامت خدمه کشتی‌های تجاری به شدت افزایش داده است.[8]

کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که تداوم این وضعیت می‌تواند به سرعت بر بازارهای جهانی انرژی تاثیر بگذارد. قیمت نفت برنت در بازارهای بین‌المللی در روز پنجشنبه به یکصد و چهار دلار و چهل و هفت سنت در هر بشکه رسید که نشان‌دهنده حساسیت بالای بازار به این تنش‌های ژئوپلیتیک است.[9]

تحلیلگران معتقدند که این سطح از ناامنی، هزینه‌های بیمه دریایی را برای شناورهای عبوری از خلیج فارس به شدت افزایش خواهد داد. این افزایش هزینه‌ها در نهایت به شکل تورم در قیمت کالاهای مصرفی و حامل‌های انرژی به اقتصاد کشورهای واردکننده منتقل خواهد شد.[8][9]

چشم‌انداز مبهم امنیت دریایی

با وجود ادعاهای متقابل هر دو طرف مبنی بر کنترل اوضاع، واقعیت‌های میدانی نشان‌دهنده سطح بالایی از بی‌ثباتی و خطر درگیری تصادفی است. حضور گسترده ناوگان‌های نظامی خارجی در کنار قایق‌های تندرو و سامانه‌های موشکی ساحل‌به‌دریای ایران، تنگه هرمز را به یک انبار باروت تبدیل کرده است.[5][6]

شرکت‌های بزرگ کشتیرانی بین‌المللی اکنون با دوراهی بسیار دشواری روبرو هستند. آن‌ها یا باید خطرات جانی و مالی عبور از این آبراه پرالتهاب را بپذیرند و یا با تغییر مسیرهای خود به سمت دماغه امید نیک، هزینه‌های هنگفت لجستیکی و تاخیرهای طولانی در زنجیره تامین را به جان بخرند.[7][8]

در نهایت، تقابل روایت‌ها میان تهران و واشنگتن تنها بخشی از یک رویارویی گسترده‌تر در سطح منطقه است. تا زمانی که یک سازوکار دیپلماتیک پایدار برای مدیریت تنش‌ها و تضمین امنیت دریانوردی در خلیج فارس ایجاد نشود، سایه ناامنی بر سر یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی جهان باقی خواهد ماند.[3][4]