آیا رد پیشنهاد هرمز به معنای پایان دیپلماسی است؟ چرا ترامپ و عراقچی همچنان به مذاکره امید دارند

بسیاری از ناظران سیاسی و رسانه‌ها پس از اعلام رد پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز توسط دونالد ترامپ، به سرعت نتیجه گرفتند که دیپلماسی به پایان رسیده و سایه جنگ دوباره بر منطقه سنگینی می‌کند. این ادعا بر پایه سخنان روز گذشته رئیس‌جمهوری آمریکا استوار بود که پیشنهاد تهران را رد کرد و آن را ناشی از فشارهای اقتصادی دانست. اما شواهد و اظهارات ساعات گذشته، مستقیماً این نتیجه‌گیری بدبینانه را نقض می‌کند و نشان می‌دهد که دو طرف همچنان به میز مذاکره چشم دوخته‌اند.[5]

تنها یک روز پس از آنکه رئیس‌جمهوری آمریکا طرح تهران را رد کرد، او در چرخشی آشکار به پایگاه خبری آکسیوس اعلام کرد که انتظار دارد مذاکره‌کنندگان آمریکایی همین هفته گفت‌وگوهای بیشتری با هیئت ایرانی داشته باشند. این اظهارات به وضوح نشان می‌دهد که «نه» ترامپ به پیشنهاد اولیه، به معنای بستن درهای دیپلماسی نبوده، بلکه یک تاکتیک چانه‌زنی برای کسب امتیازات بیشتر پیش از آغاز دور جدید مذاکرات است.[1][2]

منابع منطقه‌ای حتی پیش‌بینی کرده‌اند که دور تازه این مذاکرات غیرمستقیم ممکن است از روز دوشنبه ششم مهرماه آغاز شود. این سرعت عمل در بازگشت به مسیر گفت‌وگو، ثابت می‌کند که استراتژی فشار حداکثری واشنگتن، با وجود تمام سخت‌گیری‌های ظاهری، همچنان نیازمند یک خروجی دیپلماتیک است و کاخ سفید تمایلی به رها کردن کامل این کانال ارتباطی ندارد.[1]

در سوی دیگر این معادله، واکنش مقامات ایرانی نیز نشان از تمایل جدی به حفظ کانال‌های دیپلماتیک دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به اخبار رد پیشنهاد تهران تاکید کرد که دیپلماسی همچنان «تنها راه‌حل» برای برون‌رفت از بحران کنونی است. او با پرهیز از اتخاذ مواضع تند و احساسی، تلاش کرد تا فضای گفت‌وگو را آرام نگه دارد.[3]

عراقچی تصریح کرد که میانجی‌ها هنوز به صورت رسمی پاسخ رد واشنگتن را به تهران منتقل نکرده‌اند. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که تهران ترجیح می‌دهد به جای واکنش نشان دادن به اظهارات رسانه‌ای و توییتری ترامپ، منتظر مجاری رسمی دیپلماتیک بماند و فضا را برای ادامه گفت‌وگوها باز نگه دارد؛ رویکردی که نشان از بلوغ در مدیریت بحران دارد.[3]

وزیر امور خارجه ایران در مصاحبه‌ای با شبکه ان‌بی‌سی نیوز نیز با لحنی که نشان‌دهنده آمادگی برای معامله است، گفت: «پیشنهاد ما واضح است؛ ما می‌خواهیم بتوانیم نفت خود را بفروشیم.» او تاکید کرد که ایران آماده است در صورت احترام به حقوقش، تنگه هرمز را بازگشایی کند. این شفافیت در بیان خواسته‌ها، راه را برای یافتن یک نقطه اشتراک در مذاکرات پیش رو هموارتر می‌کند.[4]

ترکیب این دو موضع‌گیری — انتظار ترامپ برای مذاکرات بیشتر در همین هفته و تاکید عراقچی بر دیپلماسی به عنوان تنها راه‌حل — تصویر متفاوتی از آنچه در تیترهای جنجالی دیده می‌شود، ارائه می‌دهد. دو طرف در حال محک زدن خطوط قرمز یکدیگر هستند، اما هیچ‌کدام تمایلی به رها کردن میز مذاکره ندارند و هر دو می‌دانند که هزینه‌های یک درگیری نظامی تمام‌عیار برای اقتصاد جهانی و امنیت منطقه غیرقابل جبران خواهد بود.[1][3]

در روزهای آینده، آنچه تعیین‌کننده خواهد بود، نه لفاظی‌های رسانه‌ای، بلکه پیام‌هایی است که از طریق میانجی‌گرانی چون قطر و عمان رد و بدل می‌شود. تاریخ دیپلماسی بارها نشان داده است که گاهی تندترین مواضع علنی، پیش‌درآمدی برای جدی‌ترین توافقات پشت پرده هستند. اکنون باید دید آیا دور جدید مذاکرات در هفته جاری می‌تواند فرمولی مرضی‌الطرفین برای بازگشایی شریان حیاتی انرژی جهان پیدا کند یا خیر.[2][4]