برخورد مرگبار دو قطار سریع‌السیر در اسپانیا؛ دست‌کم ۶۸ نفر کشته شدند

صبح روز چهارشنبه، ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، برخورد شدید دو قطار سریع‌السیر در استان تولدوی اسپانیا یکی از مرگبارترین سوانح ریلی تاریخ این کشور را رقم زد. در این فاجعه که در مسیر پرتردد مادرید به سویل رخ داد، دست‌کم ۶۸ نفر جان خود را از دست دادند. بیش از ۱۰۰ مسافر دیگر نیز مجروح شده‌اند که وضعیت ۱۵ نفر از آن‌ها وخیم گزارش شده است.[1][2]

این حادثه زمانی به وقوع پیوست که یک قطار سریع‌السیر متعلق به شرکت دولتی «رنفه» با سرعت بالا به انتهای یک قطار متوقف‌شده برخورد کرد. قطار دوم متعلق به شرکت خصوصی «ایریو» بود و به دلیل نقص فنی در سیستم سیگنال‌دهی در منطقه «لوس یبنس» متوقف شده بود. شدت برخورد به حدی بود که چندین واگن از ریل خارج شده و به پایین یک خاکریز سقوط کردند.[3][4]

بر اساس گزارش‌های رسمی، در زمان وقوع حادثه مجموعاً ۵۴۴ مسافر در این دو قطار حضور داشتند. قطار شرکت رنفه حامل ۳۹۷ مسافر و قطار ایریو دارای ۱۴۷ سرنشین بود. امدادگران و نیروهای اورژانس بلافاصله به محل اعزام شدند و عملیات جستجو در میان لاشه‌های درهم‌پیچیده واگن‌ها همچنان ادامه دارد. مقامات محلی هشدار داده‌اند که با توجه به دشواری دسترسی به واگن‌های زیرین، احتمال افزایش تلفات وجود دارد.[2][5]

زنجیره خطاهای مرگبار

بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که ترکیبی از نقص فنی و خطای انسانی عامل این فاجعه بوده است. اسکار پوئنته، وزیر حمل‌ونقل اسپانیا، اعلام کرد که در ساعت ۸:۳۰ صبح، سیستم ارتباطی و سیگنال‌دهی کامپیوتری در یک مسیر ۶۳ کیلومتری دچار اختلال شد. این نقص فنی باعث توقف خودکار تمامی قطارهای حاضر در این محدوده، از جمله قطار ایریو، گردید.[1][3]

پس از این توقف خودکار، مرکز فرماندهی و مدیریت زیرساخت‌های ریلی اسپانیا کنترل دستی سیستم را بر عهده گرفت. به گفته وزیر حمل‌ونقل، در این مرحله یک تصمیم غیرقابل توضیح و اشتباه اتخاذ شد. کنترل‌کننده قطار، برخلاف پروتکل‌های ایمنی و با وجود روشن بودن چراغ قرمز، به قطار سریع‌السیر رنفه دستور داد تا به مسیر خود به سمت جنوب ادامه دهد.[2][4]

قطار رنفه پس از دریافت این مجوز مرگبار، بدون هیچ‌گونه محدودیت سرعتی به حرکت خود ادامه داد. این قطار مسافتی در حدود ۲۵ کیلومتر را طی کرد تا اینکه ۱۷ دقیقه بعد با شدت به قطار ثابت ایریو برخورد نمود. مسافران نجات‌یافته به رسانه‌ها گفته‌اند که صدای غرش مهیبی شنیدند و ضربه به حدی شدید بود که افراد به هوا پرتاب شدند.[2][5]

یکی از مسافران که در واگن انتهایی حضور داشت، لحظه تصادف را این‌گونه توصیف کرد: «ضربه حدود ۱۰ ثانیه طول کشید و قطار در آستانه خروج کامل از ریل بود. از پنجره دیدیم که قطار دیگر کاملاً متلاشی شده است.» شدت این برخورد، پنل‌های فلزی را در هم شکست و بقایای واگن‌ها را در اطراف خط آهن پراکنده ساخت.[1][6]

واکنش‌ها و اعلام عزای عمومی

پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، ساعاتی پس از حادثه در محل وقوع تصادف در منطقه کاستیا-لامانچا حاضر شد. او با ابراز تاسف عمیق از این رویداد، سه روز عزای عمومی در سراسر اسپانیا اعلام کرد. سانچز تاکید کرد که اولویت فعلی دولت، نجات بازماندگان و رسیدگی به خانواده‌های قربانیان است و پس از آن، تحقیقات شفافی برای یافتن مقصران انجام خواهد شد.[1][4]

نخست‌وزیر اسپانیا این حادثه را ضربه‌ای سنگین به اعتبار سیستم ریلی کشور دانست و گفت: «برای کشوری مانند اسپانیا غیرقابل قبول است که در یک سال، دو سانحه مرگبار قطار سریع‌السیر را تجربه کند.» این اظهارات در حالی بیان می‌شود که دولت او در آستانه انتخابات سراسری در ۲۹ نوامبر قرار دارد و فشارها برای بهبود زیرساخت‌های عمومی افزایش یافته است.[3][6]

در پی این تصادف، حرکت تمامی قطارها در مسیر پرتردد مادرید به اندلس متوقف شد. صدها دستگاه آمبولانس، بالگردهای امدادی و خودروهای حمل جسد به منطقه اعزام شده‌اند. شهرداری‌های شهرهای مجاور، از جمله شهر اوردا، سالن‌های ورزشی خود را برای اسکان موقت مسافران آسیب‌دیده و ارائه خدمات پزشکی اولیه تجهیز کرده‌اند.[3][5]

سایه سنگین فاجعه آداموز

آنچه خشم افکار عمومی اسپانیا را برانگیخته، تکرار دقیق یک سناریوی مرگبار است. تنها ۹ ماه پیش، در ژانویه ۲۰۲۶، حادثه مشابهی در منطقه آداموز در استان کوردوبا رخ داد. در آن زمان نیز یک قطار سریع‌السیر از ریل خارج شد و با قطار دیگری برخورد کرد که منجر به کشته شدن ۴۶ نفر و زخمی شدن ۲۹۲ مسافر گردید.[2][4]

نکته قابل توجه این است که در تصادف ماه ژانویه نیز دقیقاً همین دو شرکت، یعنی رنفه دولتی و ایریو خصوصی، درگیر بودند. تحقیقات گارد مدنی اسپانیا درباره فاجعه آداموز نشان داده بود که استفاده از تجهیزات نامناسب برای جوشکاری ریل‌ها، بازرسی‌های ضعیف و برنامه‌ریزی محافظه‌کارانه سیستم‌های هشدار، از عوامل اصلی آن سانحه بوده‌اند.[2][6]

تکرار این حوادث، اتحادیه‌های کارگری و متخصصان ایمنی را به شدت نگران کرده است. پس از سانحه آداموز، یک اتحادیه کارگری اعتصابی سه روزه را در اعتراض به وضعیت ایمنی سازماندهی کرده بود. اکنون با وقوع فاجعه تولدو، درخواست‌ها برای استعفای مدیران ارشد شبکه ریلی و بازنگری اساسی در پروتکل‌های ایمنی خطوط پرسرعت شدت گرفته است.[2][5]

بحران در زیرساخت‌های ریلی

اسپانیا دارای یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های قطار سریع‌السیر در اروپا است که همواره مایه افتخار ملی این کشور بوده است. با این حال، ورود شرکت‌های خصوصی مانند ایریو به این شبکه و افزایش ترافیک ریلی، چالش‌های جدیدی را برای مدیریت یکپارچه و ایمنی خطوط ایجاد کرده است. منتقدان معتقدند که سرمایه‌گذاری در بخش نگهداری با سرعت توسعه خطوط همخوانی نداشته است.[4][6]

سیستم سیگنال‌دهی که در این مسیر استفاده می‌شود، برای جلوگیری از خطاهای انسانی طراحی شده است. از کار افتادن این سیستم و سپس اتکای کامل به تصمیم‌گیری دستی یک اپراتور، نشان‌دهنده نقص در لایه‌های پشتیبان ایمنی است. کارشناسان حمل‌ونقل می‌گویند که پروتکل‌های مداخله دستی باید به گونه‌ای بازنویسی شوند که صدور فرمان حرکت در زمان قرمز بودن چراغ‌ها غیرممکن باشد.[1][3]

در روزهای آینده، جعبه سیاه هر دو قطار و همچنین مکالمات ضبط‌شده میان مرکز فرماندهی و لوکوموتیوران قطار رنفه به دقت بررسی خواهد شد. تا آن زمان، اسپانیا در شوک از دست دادن ده‌ها شهروند خود در یکی از تاریک‌ترین روزهای تاریخ حمل‌ونقل این کشور به سر می‌برد؛ فاجعه‌ای که به گفته مقامات، کاملاً قابل پیشگیری بود.[1][2]

خانواده‌های قربانیان اکنون در بیمارستان‌های شهرهای مجاور تجمع کرده‌اند تا از وضعیت عزیزان خود مطلع شوند. تیم‌های روان‌شناسی و مددکاری اجتماعی از سوی صلیب سرخ اسپانیا به منطقه اعزام شده‌اند تا به بازماندگان و خانواده‌های داغدار کمک کنند. بسیاری از مسافران این قطارها، دانشجویان و کارمندانی بودند که برای تعطیلات پایان هفته به سمت جنوب اسپانیا سفر می‌کردند.[3][5]

این حادثه همچنین پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی برای صنعت گردشگری اسپانیا به همراه خواهد داشت. مسیر مادرید به سویل یکی از شریان‌های اصلی ارتباطی برای انتقال گردشگران به منطقه تاریخی اندلس است. تعلیق نامحدود خدمات ریلی در این مسیر، شرکت‌های هواپیمایی و ناوگان اتوبوس‌رانی را مجبور کرده است تا ظرفیت‌های خود را برای جابجایی مسافران سرگردان افزایش دهند.[2][4]