بررسی پاسخ واشنگتن در تهران؛ فصل جدید دیپلماسی غیرمستقیم ایران و آمریکا

روند دیپلماسی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن با دریافت پاسخ رسمی ایالات متحده به شروط هفت‌گانه ایران، وارد مرحله تصمیم‌گیری شده است. در حالی که هیأت‌های دیپلماتیک در نیویورک برای هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل حضور دارند، یک مقام ارشد حکومت ایران تایید کرده است که پاسخ آمریکا به پیشنهاد پایان درگیری‌ها اکنون در تهران در حال بررسی است. این تحول نشان می‌دهد که با وجود لفاظی‌های تند در سخنرانی‌های عمومی، کانال‌های ارتباطی از طریق کشورهای میانجی همچنان فعال و در حال تبادل متن‌های مکتوب هستند.[2][1]

تبادل پیام‌ها به صورت مستقیم انجام نمی‌شود و ساختار آن بر پایه واسطه‌گری بنا شده است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده است که مواضع و شروط تهران برای احیای دیپلماسی توسط کشورهای میانجی به اطلاع مقامات آمریکایی رسیده است. این سازوکار به هر دو طرف اجازه می‌دهد تا بدون نیاز به دیدار رو در رو که در شرایط فعلی هزینه‌های سیاسی داخلی بالایی دارد، خطوط قرمز و انتظارات خود را به صورت شفاف منتقل کنند. مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده نیز در حاشیه نشست نیویورک تایید کرده است که مذاکره با ایران از طریق میانجی‌ها ادامه دارد و دولت آمریکا همچنان برای دستیابی به یک توافق آماده است.[1][3]

محور اصلی این دور از پیام‌ها، شروطی است که تهران پیش‌تر برای کاهش تنش‌ها تعیین کرده بود. اگرچه جزئیات کامل این شروط هفت‌گانه به صورت رسمی منتشر نشده است، اما مقامات ایرانی بر اجرای کامل آن‌ها پیش از هرگونه گشایش میدانی تاکید دارند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به صراحت اعلام کرده است که تا زمانی که شروط تهران اجرا نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد و مذاکره مستقیم جدیدی نیز شکل نخواهد گرفت. این موضع نشان می‌دهد که تهران تلاش می‌کند از اهرم‌های ژئوپلیتیک خود برای تضمین اجرای تعهدات استفاده کند.[4]

در سوی مقابل، واشنگتن نیز خطوط قرمز مشخصی را در این تبادل پیام‌ها ترسیم کرده است. مارکو روبیو تاکید کرده است که محور اصلی هرگونه مذاکره‌ای با جمهوری اسلامی، جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای است. این در حالی است که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل با رد اتهامات تروریسم، تاکید کرد که ایران دست از دانش هسته‌ای خود برنمی‌دارد، اما همزمان آماده گفت‌وگو است و زبان زور را نمی‌پذیرد.[3][2][5]

اکنون توپ در زمین تهران است تا پس از بررسی پاسخ واشنگتن، گام بعدی را طراحی کند. پزشکیان در نیویورک با اشاره به سخنان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آن را نشانه «خوی قلدری» دانست، اما همزمان بر آمادگی برای یافتن راه‌حل‌های دیپلماتیک تاکید کرد. ساختار تصمیم‌گیری در ایران به گونه‌ای است که بررسی چنین پاسخ‌هایی نیازمند اجماع در سطوح عالی حاکمیتی است و زمان‌بندی اعلام واکنش تهران می‌تواند شاخصی از میزان انعطاف‌پذیری یا تصلب در دور جدید دیپلماسی باشد.[6][2]

حفظ این کانال‌های ارتباطی در شرایطی که بحران‌های منطقه‌ای پتانسیل گسترش دارند، به عنوان یک سوپاپ اطمینان عمل می‌کند. تبادل مستمر پیام‌ها، حتی اگر در کوتاه‌مدت به یک توافق جامع ختم نشود، خطر محاسبات اشتباه استراتژیک میان نیروهای نظامی دو کشور در خلیج فارس و خاورمیانه را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.[1][3]

تصمیم‌گیران در هر دو پایتخت اکنون با یک معادله پیچیده روبرو هستند: چگونه می‌توانند بدون عبور از خطوط قرمز اعلام‌شده خود، امتیازات کافی برای توجیه یک توافق در داخل کشورشان به دست آورند. پاسخ رسمی آمریکا که اکنون روی میز مقامات در تهران قرار دارد، نشان‌دهنده چارچوبی است که واشنگتن حاضر است در ازای رفع نگرانی‌های امنیتی خود، به ویژه در حوزه هسته‌ای و آزادی کشتیرانی، ارائه دهد.[2][3][4]

مرحله بعدی این روند دیپلماتیک به نتیجه بررسی‌های جاری در شورای عالی امنیت ملی ایران بستگی دارد. ارسال پاسخ متقابل تهران به واشنگتن از طریق همان کانال‌های میانجی، مشخص خواهد کرد که آیا دو طرف به یک نقطه تعادل نزدیک شده‌اند، یا نیازمند دور جدیدی از چانه‌زنی‌های غیرمستقیم برای تعدیل شروط یکدیگر هستند.[1][2]