بسته شواهد: تحلیل ازسرگیری حملات آمریکا و ایران و ادعاهای متقابل درباره رادارها

آتش‌بس شکننده‌ای که درگیری سال ۲۰۲۶ بین ایالات متحده و ایران را متوقف کرده بود، رسماً فروپاشیده و جای خود را به تبادل شدید و مجدد حملات نظامی داده است. روز چهارشنبه، ارتش آمریکا موج دوم حملات هماهنگ‌شده را علیه تأسیسات دفاعی ساحلی ایران آغاز کرد، در حالی که تهران همزمان مدعی شد تأسیسات پیشرفته راداری آمریکا را در کشورهای همسایه خلیج [فارس] منهدم کرده است.[1][4]

این تشدید درگیری، پایان قطعی تفاهم‌نامه با میانجی‌گری پاکستان را رقم می‌زند که توقف ۶۰ روزه خصومت‌ها را برقرار کرده بود. با بسته شدن مسیر دیپلماتیک، هر دو کشور به عملیات نظامی بازگشته‌اند که هدف آن کنترل دسترسی به تنگه هرمز، یک گلوگاه حیاتی دریایی است.[3][5]

به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، موج دوم حملات آمریکا روز چهارشنبه ساعت ۳:۰۰ بعد از ظهر به وقت شرق آمریکا آغاز شد. در این عملیات از مهمات دقیق برای هدف قرار دادن مراکز فرماندهی، سایت‌های دفاع هوایی و تأسیسات نظارت ساحلی ایران استفاده شد.[2][7]

تمرکز اصلی جغرافیایی حمله آمریکا شامل جزیره تنب بزرگ و شهر بندری بندرعباس بود. سنتکام گزارش داد که موج حملات ۹۰ دقیقه‌ای با موفقیت انبارهای موشک‌های کروز و سایت‌های پرتابی را که واشنگتن ادعا می‌کند برای تهدید کشتیرانی تجاری استفاده می‌شدند، تخریب کرده است.[1][2]

همزمان با حملات هوایی، ایالات متحده رسماً محاصره دریایی تمامی بنادر ایران را مجدداً اعمال کرده است. این محاصره که به طور موقت در طول آتش‌بس برداشته شده بود، به نیروهای دریایی آمریکا اجازه می‌دهد هر کشتی غیرمجازی را که قصد عبور از آب‌های ایران را دارد، توقیف و تغییر مسیر دهند.[4][7]

اجرای این محاصره تاکنون منجر به درگیری‌های مستقیم دریایی شده است. نیروهای آمریکایی گزارش دادند که یک نفتکش بدون بار را که چندین هشدار را نادیده گرفته و تلاش می‌کرد به سمت جزیره خارگ ایران حرکت کند، از کار انداخته‌اند. در این عملیات از موشک‌های هلفایر برای هدف قرار دادن دودکش کشتی استفاده شد.[1][7]

در پاسخ به حمله آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) آنچه را که دهمین مرحله از کارزار تلافی‌جویانه خود با نام «عملیات صاعقه» نامید، آغاز کرد. تهران ادعا می‌کند که این عملیات با موفقیت زیرساخت‌های نظامی آمریکا در سراسر منطقه را هدف قرار داده است.[1][3]

رسانه‌های دولتی ایران و بیانیه‌های نظامی به طور خاص تأکید می‌کنند که پهپادها و موشک‌های سپاه پاسداران به پایگاه هوایی علی السالم در کویت اصابت کرده‌اند. اهداف ادعایی شامل سامانه‌های راداری هشدار اولیه C-RAM، سامانه‌های دفاع هوایی پاتریوت و مخازن حیاتی سوخت مورد استفاده پرسنل آمریکایی بوده است.[3]

علاوه بر این، ایران ادعا می‌کند که عملیات پهپادی جداگانه‌ای را با هدف قرار دادن پایگاه هوایی شیخ عیسی در بحرین انجام داده است. طبق بیانیه‌های نظامی ایران، این حمله ثانویه بر گره‌های ارتباطی آمریکا و تأسیسات راداری سوپر هاوک متمرکز بوده است.[3]

مبنای شواهد برای این ادعاهای متقابل، از نظر شفافیت تفاوت قابل توجهی دارد. در حالی که سنتکام فیلم‌های ویدئویی طبقه‌بندی نشده و ارزیابی خسارات نبرد را برای تأیید حملات خود به زیرساخت‌های ایران منتشر کرده است، تأیید مستقل در مورد میزان خسارت وارده به پایگاه‌های آمریکا در کویت و بحرین همچنان اندک است.[2][3]

تحلیلگران دفاعی و مقامات ناشناس آمریکایی معتقدند که حملات آمریکا دو هدف را دنبال می‌کنند. فراتر از تلافی فوری، هدف قرار دادن سیستماتیک رادارها و دفاع هوایی ایران به عنوان «عملیات شکل‌دهی» (shaping operations) توصیف می‌شود—یک استراتژی نظامی که برای تضعیف موضع دفاعی دشمن پیش از عملیات‌های بالقوه پیچیده‌تر و شدیدتر طراحی شده است.[5]

اهداف جغرافیایی حملات آمریکا از نظر استراتژیک حیاتی هستند. جزایری مانند تنب بزرگ یک قوس دفاعی برای ایران تشکیل می‌دهند و موقعیت‌های عملیاتی پیشرو را برای نظارت بر ترافیک دریایی و استقرار نیروهای دریایی نامتقارن، از جمله پهپادهای انتحاری و قایق‌های تندرو، فراهم می‌کنند.[4][6]

ازسرگیری خصومت‌ها بلافاصله بر بازارهای جهانی انرژی تأثیر گذاشته است. قیمت نفت خام برنت، معیار بین‌المللی، با توجه به ریسک فزاینده بسته شدن طولانی‌مدت تنگه هرمز، به بالاترین سطح خود در یک ماه گذشته یعنی ۸۴.۹۵ دلار در هر بشکه رسید.[1]

اهمیت اقتصادی این آبراه قابل اغماض نیست. پیش از شروع جنگ در فوریه ۲۰۲۶، تقریباً یک‌پنجم کل محموله‌های نفت و گاز جهانی از طریق تنگه هرمز عبور می‌کرد، که این امر عملکرد بدون مانع آن را برای ثبات اقتصاد کلان جهانی حیاتی می‌سازد.[1][5]

تلفات انسانی درگیری مجدد نیز در حال افزایش است. مقامات بهداشتی ایران و تلویزیون دولتی گزارش دادند که حملات آمریکا به یک پادگان ارتش در استان سیستان و بلوچستان منجر به ده‌ها تلفات در میان سربازان وظیفه و کادر شده است، اگرچه ارقام دقیق همچنان مورد مناقشه است.[4][6]

بازیگران منطقه‌ای به طور فزاینده‌ای در معرض آتش متقابل قرار گرفته‌اند. کشورهای خلیج [فارس]، از جمله کویت و بحرین، مجبور شده‌اند شبکه‌های دفاع هوایی خود را برای رهگیری پرتابه‌های ورودی فعال کنند، در حالی که سازمان ملل هشدار داده است که بازگشت به جنگ تمام‌عیار می‌تواند جریان جهانی غذا و دارو را به شدت مختل کند.[4][7]

فروپاشی آتش‌بس بر بن‌بست عمیق استراتژیک بین واشنگتن و تهران تأکید می‌کند. منتقدان رویکرد آمریکا استدلال می‌کنند که در حالی که ارتش با تضعیف نیروهای متعارف ایران به پیروزی‌های تاکتیکی دست یافته است، اما امتیازات استراتژیک لازم برای تضمین آزادی دریانوردی در درازمدت را به دست نیاورده است.[5]

با ورود درگیری به این مرحله جدید، شواهد به یک تعادل خطرناک اشاره دارند. ایالات متحده از برتری متعارف برای برچیدن سیستماتیک دفاع ساحلی ایران برخوردار است، اما ایران قابلیت‌های نامتقارن کافی—و مزیت جغرافیایی تنگه—را برای تحمیل هزینه‌های اقتصادی شدید بر اقتصاد جهانی حفظ کرده است.[5][6]