بحران فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل و ثبت بیش از ۱۶۰۰ کشته در تصادفات جاده‌ای شهریور

شرط اولیه برای داشتن سفرهای جاده‌ای ایمن و کاهش آمار مرگ‌ومیر، نوسازی مداوم خودروها و استانداردسازی مسیرهای مواصلاتی است؛ شرطی که در حال حاضر در ایران به هیچ وجه محقق نشده است. برای یک خانواده ایرانی که قصد سفر دارد، این فقدان زیرساخت به معنای بازی با جان است. بر اساس آمارهای تکان‌دهنده منتشر شده، تنها در ۳۱ روز شهریورماه سال ۱۴۰۵، بیش از ۱۶۰۹ نفر در جاده‌های کشور جان خود را از دست داده‌اند که معادل روزی ۵۰ کشته است.[1]

ریشه این فاجعه انسانی تنها در خطای انسانی خلاصه نمی‌شود، بلکه فرسودگی عمیق ماشین‌آلات نقش اصلی را ایفا می‌کند. عباس صوفی، نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، با اشاره به وضعیت بحرانی موجود تصریح کرده است که «عمر ناوگان حمل‌ونقل عمومی کشور، چه درون‌شهری و چه بین‌شهری، بالای ۲۰ سال است.» این عدد برای مسافران به معنای سوار شدن بر ارابه‌هایی است که حداقل استانداردهای ایمنی روز دنیا را ندارند.[2]

ترکیب جاده‌های ناایمن و خودروهای فرسوده، تله‌ای مرگبار برای مالکان خودرو و مسافران بین‌شهری ساخته است. وقتی عمر مفید یک اتوبوس یا خودروی سواری به پایان می‌رسد، استهلاک قطعات حیاتی مانند ترمزها و سیستم تعلیق به شدت افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری برای سفر دیگر تنها یک انتخاب تفریحی نیست، بلکه پذیرش ریسکی است که روزانه جان ده‌ها نفر را می‌گیرد و خانواده‌های بسیاری را داغدار می‌کند.[1][2]

با این حال، در بخش حمل‌ونقل درون‌شهری تلاش‌هایی برای تغییر این معادله در حال انجام است. محسن هرمزی، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، از ورود اتوبوس‌های جدید به گمرک بندرعباس و تحویل ۹ اتوبوس داخلی خبر داده است. او با بیان اینکه «مهرماه بزرگترین موقعیت برای توسعه کمی و کیفی وسایل نقلیه عمومی است»، اعلام کرد که شمار اتوبوس‌های نوسازی شده طی ۵ سال اخیر به ۲۵۰۰ دستگاه رسیده است.[3]

در کنار این نوسازی‌ها، بازسازی ۷۳۸ اتوبوس فرسوده و برنامه‌ریزی برای ورود متروباس‌های ۲۶ متری برقی به ناوگان پایتخت، نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد به سمت حمل‌ونقل پاک‌تر و ایمن‌تر در فضاهای شهری است. برای یک شهروند تهرانی، این اقدامات می‌تواند به معنای کاهش زمان انتظار در ایستگاه‌ها و سفری ایمن‌تر در داخل شهر باشد، هرچند که این نوسازی‌ها هنوز به جاده‌های بین‌شهری تسری پیدا نکرده است.[3]

فشار فرسودگی تنها بر دوش مسافران نیست، بلکه زنجیره تامین کالا را نیز مختل کرده است. رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران با اشاره به این چالش‌ها تاکید کرده است که برای عبور از گلوگاه‌های مرزی و تسهیل جابه‌جایی کالا، مدیران باید رویکرد خود را به «شرایط جنگ اقتصادی» تغییر دهند. این نگاه نشان می‌دهد که فرسودگی ناوگان، اقتصاد خانوار و قیمت نهایی کالاها را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.[4]

برای مالکان خودروهای شخصی، نگهداری از یک خودروی قدیمی در شرایط تورمی فعلی به یک چالش اقتصادی بزرگ تبدیل شده است. هزینه‌های سرسام‌آور تعمیرات و کمبود قطعات یدکی اصلی باعث می‌شود بسیاری از رانندگان نتوانند استانداردهای ایمنی خودروی خود را در سطح مطلوب حفظ کنند. این مسئله، چرخه ناایمنی را در جاده‌ها بازتولید می‌کند و آمار تصادفات را به شکل نگران‌کننده‌ای بالا نگه می‌دارد.[1]

در نهایت، تا زمانی که یک اراده ملی برای تزریق سرمایه و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی و شخصی شکل نگیرد، جاده‌های ایران همچنان آبستن حوادث تلخ خواهند بود. تصمیم‌گیران باید بپذیرند که سرمایه‌گذاری در ایمنی راه‌ها و خودروها، نه یک هزینه اضافی، بلکه حیاتی‌ترین اقدام برای حفظ سرمایه‌های انسانی و اقتصادی کشور است و هر روز تاخیر در این مسیر، بهای سنگینی در پی دارد.[2][4]