دادستانی تهران علیه برگزارکنندگان نمایشگاه «آرت فیر» در ایران‌مال اعلام جرم کرد

دادستانی عمومی و انقلاب تهران روز دوشنبه، چهارم آبان ۱۴۰۵، به طور رسمی علیه عوامل و برگزارکنندگان پنجمین دوره نمایشگاه هنری «آرت فیر تهران» در مجتمع تجاری ایران‌مال اعلام جرم کرد. این اقدام قضایی در پی انتشار گسترده تصاویر و ویدئوهایی از این رویداد در شبکه‌های اجتماعی صورت گرفت که به گفته مقامات قضایی، با هنجارشکنی همراه بوده است. مرکز رسانه قوه قضاییه تایید کرده است که پرونده‌ای ویژه در این خصوص تشکیل شده و روند رسیدگی به تخلفات آغاز شده است.[1][2][3]

مرکز رسانه قوه قضاییه در اطلاعیه رسمی خود درباره دلیل این برخورد صریح اعلام کرد: «در پی برگزاری نمایشگاه آرت فیر تهران در مجتمع تجاری ایران مال که با عدم رعایت موازین قانونی و شرعی همراه بود، دادستانی تهران ضمن ورود به موضوع، اقدامات قانونی لازم را در دستور کار قرار داد.»[1]

با ورود مستقیم دادستانی به این پرونده، برخوردها تنها به عرصه فیزیکی محدود نماند و ابعاد دیجیتال و اطلاع‌رسانی این رویداد را نیز به طور کامل در بر گرفت. بر اساس دستور صریح مقام قضایی، سایت رسمی فروش بلیت این نمایشگاه و همچنین حساب‌های کاربری برگزارکنندگان در شبکه‌های مجازی مسدود شده است. نهادهای قضایی اعلام کرده‌اند که این اقدام پیشگیرانه برای توقف فوری فعالیت‌های تبلیغاتی و جلوگیری از ادامه روند ثبت‌نام انجام شده است.[1][2][3]

علاوه بر مسدودسازی پلتفرم‌های آنلاین، عوامل اجرایی و دست‌اندرکاران اصلی این نمایشگاه برای ادای توضیحات و تفهیم اتهام به دادسرا احضار شده‌اند. خبرگزاری‌های داخلی گزارش داده‌اند که متهمان باید در خصوص نحوه نظارت بر فضای نمایشگاه، دلیل نادیده گرفتن هشدارهای پیشین و چگونگی اجرای پرفورمنس‌های هنری پاسخگو باشند. گروه هنری «نگارا» که مسئولیت اصلی برگزاری این رویداد را بر عهده داشته، اکنون در مرکز این پیگردهای قانونی قرار دارد.[1][2]

پنجمین دوره این رویداد هنری با شعار «هنرمند مستقل» از ۲۸ مهر تا یکم آبان ۱۴۰۵ در فضایی به وسعت ۲۰ هزار متر مربع در مرکز نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران‌مال برگزار شد. هدف از این نمایشگاه، ایجاد بستری جامع برای نمایش، فروش و تبادل هنر معاصر ایران در مقیاسی جهانی عنوان شده بود. قرار بود این رویداد میزبان برجسته‌ترین هنرمندان، گالری‌داران، منتقدان و مجموعه‌داران از سراسر ایران و بیش از ۲۰ کشور جهان باشد.

کارشناسان اقتصاد هنر معتقدند که اکسپوها و آرت فیرها نقش حیاتی در تزریق سرمایه به بازار هنرهای تجسمی و معرفی استعدادهای جوان به خریداران بین‌المللی دارند. در شرایطی که بازار هنر ایران با چالش‌های اقتصادی متعددی روبرو است، برگزاری رویدادی در این مقیاس می‌توانست محرک مهمی برای اقتصاد خلاق باشد. با این حال، لغو یا برخورد قهری با این گردهمایی‌ها می‌تواند به کاهش شدید اعتماد سرمایه‌گذاران و انزوای بیشتر بازار هنر معاصر ایران منجر شود.

حواشی این رویداد از زمانی آغاز شد که ویدئوهایی از حضور برخی بازدیدکنندگان و هنرمندان بدون رعایت حجاب اجباری و اجرای پرفورمنس‌های هنری متفاوت در فضای مجازی دست به دست شد. این تصاویر به سرعت توجه رسانه‌های محافظه‌کار و نهادهای نظارتی را به خود جلب کرد. برخورد با نمایشگاه آرت فیر، بازتابی روشن از تنش‌های ادامه‌دار میان فضای فرهنگی مستقل و چارچوب‌های رسمی و عقیدتی در ایران است.

در حالی که برگزارکنندگان تلاش می‌کنند با استانداردهای جهانیِ رویدادهای هنری همگام شوند و فضایی آزادتر برای خلق آثار فراهم کنند، نهادهای حاکمیتی بر اجرای دقیق قوانین داخلی پافشاری می‌کنند. مجتمع تجاری ایران‌مال به عنوان یکی از بزرگترین مراکز خرید خاورمیانه، پیش از این نیز به دلیل وسعت فضا و دشواری کنترل پوشش هزاران بازدیدکننده، با اخطارها و پلمب‌های موقت در بخش‌های مختلف خود مواجه شده بود.

با مسدود شدن مسیرهای ارتباطی و توقف فعالیت‌های این دوره از آرت فیر، آینده این رویداد سالانه و رویدادهای مشابه در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. فعالان عرصه هنرهای تجسمی اکنون منتظرند تا ببینند نتیجه احضارها و پرونده قضایی تشکیل‌شده چه تاثیری بر روند صدور مجوز برای گالری‌ها و نمایشگاه‌های گروهی در ماه‌های آینده خواهد داشت. تا زمان صدور رای نهایی دادگاه، فعالیت‌های تجاری و نمایشگاهی این گروه هنری در حالت تعلیق کامل باقی خواهد ماند.

این اقدام دادستانی تهران تنها نمونه‌ای از تشدید نظارت‌ها بر فضاهای فرهنگی و هنری پایتخت در سال جاری نیست. در ماه‌های گذشته نیز چندین تئاتر، کنسرت موسیقی و گالری هنری به دلایل مشابهی همچون «عدم رعایت شئونات اسلامی» یا «هنجارشکنی» با لغو مجوز، تعطیلی زودهنگام یا پیگرد قضایی عوامل روبرو شده‌اند. این روند نشان می‌دهد که دستگاه قضایی رویکردی سخت‌گیرانه‌تر را در قبال رویدادهایی که پتانسیل بازتاب گسترده در شبکه‌های اجتماعی دارند، اتخاذ کرده است.