ادعای ایران مبنی بر سرنگونی چندین پهپاد MQ-1 آمریکا با سامانه پدافندی جدید در تنگه هرمز

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اواخر شهریور ۱۴۰۵ از یک موفقیت چشمگیر در حوزه دفاع هوایی خبر داد و اعلام کرد که چندین فروند پهپاد پیشرفته آمریکایی از نوع MQ-1 را بر فراز تنگه هرمز رهگیری و منهدم کرده است. این رویداد که در یک بازه زمانی چند روزه رخ داد، نشان‌دهنده سطح جدیدی از آمادگی و واکنش سریع در مرزهای جنوبی ایران است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، چهارمین پهپاد از این نوع در بامداد روز سه‌شنبه، ۲۴ شهریور، در آسمان شرق تنگه هرمز هدف قرار گرفت و به طور کامل نابود شد.[1][2]

روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای رسمی جزئیات این عملیات را تشریح کرد. در این اطلاعیه آمده است: «چهارمین MQ-1 در چند روز گذشته به‌وسیله آتش سامانه نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه و تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور در آسمان شرق تنگه هرمز رهگیری و منهدم شد». تاکید بر استفاده از یک «سامانه نوین» نشان می‌دهد که نیروهای مسلح ایران تجهیزات جدیدی را وارد چرخه عملیاتی کرده‌اند که توانایی مقابله با تهدیدات نوین هوایی را دارا هستند.[1][2]

در سوی دیگر، مقامات آمریکایی نیز از دست رفتن تجهیزات نظارتی خود را در این منطقه تایید کرده‌اند. به گزارش خبرگزاری تسنیم به نقل از رسانه‌های آمریکایی، مقامات ایالات متحده که نخواستند نامشان فاش شود، سقوط دست‌کم دو فروند از هواپیماهای بدون سرنشین خود را تایید کردند. با این حال، آن‌ها مدعی شدند که «هنوز مشخص نیست این پهپادها دقیقاً در کدام منطقه سرنگون شده‌اند و از کدام مدل MQ-1 بوده‌اند». این تاییدیه، مهر تاییدی بر ادعای منابع داخلی ایران مبنی بر موفقیت‌آمیز بودن عملیات‌های پدافندی اخیر است.

خانواده پهپادهای MQ-1 شامل دو نسخه اصلی است که ارتش ایالات متحده از آن‌ها بهره می‌برد. مدل قدیمی‌تر که با نام «پردتور» (Predator) شناخته می‌شود، در سال ۲۰۱۸ میلادی توسط نیروی هوایی آمریکا بازنشسته شد، اما مدل جدیدتر و پیشرفته‌تر آن یعنی «عقاب خاکستری» (Gray Eagle) همچنان توسط نیروی زمینی و نیروهای عملیات ویژه این کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. هر دو مدل برای ماموریت‌های اطلاعاتی، نظارتی و شناسایی (ISR) طراحی شده‌اند و قابلیت حمل موشک‌های «هل‌فایر» را نیز دارند.

از منظر اقتصادی، سرنگونی این پهپادها هزینه‌های قابل توجهی برای واشنگتن به همراه دارد. ارزش هر فروند از مدل‌های قدیمی‌تر پردتور حدود ۸ میلیون دلار برآورد می‌شود، در حالی که مدل‌های جدیدتر عقاب خاکستری ده‌ها میلیون دلار قیمت دارند. علاوه بر این، بر اساس گزارشی که اخیراً توسط دفتر بودجه کنگره آمریکا (CBO) منتشر شده است، ایالات متحده از زمان آغاز درگیری‌های اخیر، دست‌کم ۲۴ فروند پهپاد پیشرفته MQ-9 Reaper را از دست داده است که این میزان معادل خسارتی بالغ بر ۷۲۰ میلیون دلار است.

آنچه در این رویدادها از منظر فناوری دفاعی حائز اهمیت است، اثربخشی شبکه یکپارچه پدافند هوایی ایران در شناسایی اهداف با سطح مقطع راداری پایین است. پهپادهای رادارگریز معمولاً به گونه‌ای طراحی می‌شوند که کشف آن‌ها توسط رادارهای متعارف دشوار باشد. با این حال، رهگیری موفقیت‌آمیز پهپادهای پیشرفته در یک بازه زمانی کوتاه، نشان‌دهنده ارتقای چشمگیر توانمندی‌های راداری و موشکی ایران است. این سامانه‌های بومی اکنون قادرند در ارتفاعات مختلف و در شرایط جنگ الکترونیک، اهداف متخاصم را با دقت بالا منهدم کنند.[3]

تنگه هرمز به عنوان یک گذرگاه راهبردی که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از آن عبور می‌کند، همواره کانون تمرکز سیستم‌های نظارتی قدرت‌های جهانی بوده است. حضور مداوم پهپادهای آمریکایی در این منطقه با هدف جمع‌آوری اطلاعات از تحرکات نظامی ایران و نظارت بر خطوط کشتیرانی تجاری انجام می‌شود. با این حال، استقرار سامانه‌های پدافندی جدید ایران در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان، این ماموریت‌های نظارتی را با چالش‌های جدی و خطرات بالایی مواجه کرده است.[3]

این اولین بار نیست که پدافند هوایی ایران موفق به سرنگونی پهپادهای پیشرفته متجاوز می‌شود. در طول سال‌های گذشته، صدها فروند پهپاد از جمله مدل‌های «لوکاس»، «هرمس»، «MQ-1» و «MQ-9» توسط نیروهای مسلح ایران ساقط شده‌اند. این تاریخچه نشان می‌دهد که توسعه فناوری‌های پدافندی در ایران یک روند مستمر و رو به رشد است که بر اساس تحلیل دقیق از نقاط ضعف پرنده‌های بدون سرنشین دشمن شکل گرفته است.[2]

با تداوم این روند و افزایش آسیب‌پذیری پرنده‌های بدون سرنشین در برابر شبکه‌های پدافندی یکپارچه، انتظار می‌رود که ایالات متحده مجبور به بازنگری اساسی در تاکتیک‌های نظارتی خود در خاورمیانه شود. از سوی دیگر، موفقیت سامانه‌های نوین پدافندی، اعتماد به نفس نیروهای مسلح ایران را برای حفاظت از حریم هوایی کشور افزایش داده و پیام روشنی به سایر بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ارسال می‌کند که هرگونه تجاوز به حریم هوایی با واکنش قاطع و فناورانه مواجه خواهد شد.