اعلام «منطقه محدودیت تردد» از سوی ایران در مجاورت تنگه هرمز در پی هدف قرار گرفتن نفت‌کش‌ها توسط آمریکا

ایران طی روزهای آینده یک «منطقه محدودیت تردد دریایی» جدید در خارج از تنگه هرمز اعلام خواهد کرد و هشدار داده است که هر شناوری را که بدون هماهنگی با تهران وارد این محدوده شود، تحریم می‌کند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، این اقدام را در تاریخ ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ طی مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی دولتی صدا و سیما اعلام کرد. منطقه پیشنهادی از مرز محاصره فعلی نیروی دریایی آمریکا به سمت خلیج فارس امتداد خواهد یافت و عملاً گستره منطقه مورد مناقشه را در آبراهی که به طور تاریخی ۲۰ درصد از نفت جهان را منتقل می‌کرده، بسط می‌دهد.[1][6]

این اعلامیه در پی تشدید جدی درگیری‌های مقطعی که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده بود، صادر می‌شود. در تعطیلات آخر هفته، نیروهای آمریکایی سه نفت‌کش ایرانی را در اقدامی که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) آن را تلافی مستقیم شلیک موشک‌های بالستیک ایران به سوی ناوهای آمریکایی توصیف کرد، هدف قرار دادند. این تبادل آتش، دوره کوتاه آرامش نسبی را در هم شکست و مقامات ایرانی را بر آن داشت تا هشدار دهند که دوران واکنش‌های متناسب به پایان رسیده است.[4][5]

واشنگتن در حال حاضر با پشتیبانی بیش از ۲۰ ناو جنگی، محاصره‌ای دریایی را علیه بنادر ایران اعمال می‌کند. بر اساس آمارهای نظامی آمریکا که در آخر هفته منتشر شد، این محاصره در راستای اعمال محدودیت‌ها و کاهش صادرات نفت تهران، مسیر ۹۲ شناور تجاری را تغییر داده و سه شناور را از کار انداخته است. رضایی تصریح کرد که منطقه ممنوعه جدید ایران به گونه‌ای طراحی شده که دقیقاً از نقطه پایان خط محاصره آمریکا آغاز شود؛ اقدامی که یک گلوگاه دو لایه را برای کشتیرانی بین‌المللی ایجاد می‌کند.[4][6]

رضایی در این گفتگوی تلویزیونی، ادعاهای دولت آمریکا مبنی بر باز بودن این آبراه راهبردی به روی تجارت جهانی را رد کرد. او گفت: «این ادعا که محاصره اقتصادی آمریکا موجب قحطی بزرگ در ایران شده، یک دروغ بزرگ است» و افزود که خود تنگه «کاملاً بسته و تحت کنترل نیروهای مسلح است.» وی مدعی شد که پیش از آغاز درگیری‌ها، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی حامل ۱۰۰ میلیون تن بار از این مسیر عبور می‌کردند، در حالی که اکنون تنها به هفت یا هشت شناور حامل کالاهای اساسی برای ایران اجازه عبور داده می‌شود.[6]

این مقام ارشد امنیتی ایران در چالشی دیگر علیه حضور نیروی دریایی آمریکا، ادعا کرد که تهران ۴۸ ساعت پیش از این اعلامیه، یک موشک ضدکشتی بومی را با موفقیت مستقیماً از فراز یک ناو هواپیمابر آمریکایی شلیک و آزمایش کرده است. رضایی اظهار داشت: «این موشک ویژه جهنمی برای آمریکایی‌ها ایجاد کرد و آن‌ها پا به فرار گذاشتند.» با این حال، فرماندهی مرکزی آمریکا این حادثه را به طور علنی تایید نکرده و ادعای جداگانه ایران مبنی بر هدف قرار دادن یک شناور بدون سرنشین آمریکایی را «دروغ محض» خوانده است.[4][6]

با وجود این موضع تهاجمی، گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای ایرانی از غرق کردن شناورهای تحت اسکورت آمریکا که قصد عبور از این انسداد را دارند، خودداری کرده‌اند. رضایی خاطرنشان کرد که آمریکا با هزینه گزاف در تلاش است پنج تا شش شناور را از تنگه عبور دهد و اگرچه این کشتی‌ها مرتباً هدف قرار می‌گیرند، تهران تصمیم گرفته است از غرق کردن آن‌ها اجتناب کند؛ چرا که این شناورها حامل نفت هستند و غرق شدنشان آسیب‌های زیست‌محیطی فاجعه‌باری برای منطقه به همراه خواهد داشت.[6]

انتظار می‌رود به منظور مدیریت ترافیک باقی‌مانده، ایران و عمان طی روزهای آینده توافق‌نامه‌ای را برای ایجاد یک کریدور ترانزیتی بین‌المللی جدید از میان تنگه امضا کنند. رضایی تاکید کرد که نقاط ورود و خروج این مسیر جدید کاملاً تحت مدیریت ایران باقی خواهد ماند. هر کشتی که تلاش کند این کریدور را دور بزند، با تحریم‌هایی مواجه خواهد شد که می‌تواند پوشش بیمه دریایی آن را باطل کرده و شناور را برای همیشه از تردد در این آبراه محروم سازد.[1][6]

این تقابل دریایی، پیامد مستقیم فروپاشی یک تلاش دیپلماتیک است. یادداشت تفاهم صلحی که در اواسط ژوئن ۲۰۲۶ میان واشنگتن و تهران امضا شد، ظرف چند روز از هم پاشید و هر دو طرف یکدیگر را به نقض فوری توافق متهم کردند. در پی آن، آمریکا کارزار فشار اقتصادی خود را تشدید کرد و نهادهای مرتبط با منابع مالی ایران را هدف قرار داد، در حالی که تهران نیز ایجاد مزاحمت برای کشتیرانی تجاری را از سر گرفت.[4][5]

رضایی هرگونه بازگشایی تنگه هرمز در آینده را به تغییر در آرایش نظامی واشنگتن مشروط کرد و خواستار آن شد که آمریکا گام‌های عملی برای اجرای تعهدات خود در چارچوب توافق ژوئن بردارد. او گفت: «ایران زمانی متعهد به باز نگه داشتن تنگه هرمز خواهد شد که آمریکا نه ایران را تهدید کند و نه مورد حمله قرار دهد.» تا زمانی که این تضمین‌ها محقق نشوند، محاصره‌های دوگانه، معماری امنیتی حیاتی‌ترین کریدور انرژی جهان را در معرض تغییرات دائمی قرار می‌دهند.[6]