امضای توافق‌نامه کلان برای توسعه ساحل تاریخی بندر سلطان قابوس در عمان

در جریان رویداد «اکتبر عمران ۲۰۲۶» در مرکز همایش‌ها و نمایشگاه‌های مسقط، یک توافق‌نامه کلان برای دگرگونی چهره یکی از تاریخی‌ترین بنادر خاورمیانه به امضا رسید. این رویداد که با حضور سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران بین‌المللی برگزار شد، نقطه عطفی در مسیر توسعه زیرساخت‌های شهری عمان به شمار می‌رود.[3]

وزارت میراث و گردشگری عمان با همکاری شرکت توسعه گردشگری این کشور، موسوم به «گروه عمران»، قرارداد مجوز یک مجتمع گردشگری یکپارچه را نهایی کردند. هدف از این قرارداد، توسعه و بازآفرینی ساحل بندر سلطان قابوس و تبدیل آن به یک مقصد مدرن و چندمنظوره است.[1][2]

این پروژه عظیم در قلب ولایت مطرح واقع شده و مساحت کل آن به حدود یک میلیون مترمربع می‌رسد. بر اساس اسناد منتشر شده، بیش از ۴۰۰ هزار مترمربع از این فضا به عنوان منطقه قابل توسعه برای ساخت‌وسازهای جدید و ایجاد زیرساخت‌های گردشگری در نظر گرفته شده است.[4]

گروه عمران در بیانیه رسمی خود تأکید کرده است که هدف از این توسعه، تغییر کاربری ساحل بندر سلطان قابوس و پیوند دادن دارایی‌های تاریخی و فرهنگی منطقه با امکانات رفاهی معاصر است. این رویکرد تلاش می‌کند تا ضمن حفظ اصالت، تجربه‌ای نوین برای گردشگران خلق کند.[2]

چشم‌انداز چهارگانه توسعه

طرح جامع این پروژه قرار است در سه فاز اجرایی مجزا پیاده‌سازی شود و ساختار کلی آن بر پایه چهار منطقه اصلی بنا شده است. هر یک از این مناطق کاربری ویژه‌ای دارند که در ترکیب با یکدیگر، یک اکوسیستم شهری و تفریحی کامل را شکل می‌دهند.[5]

نخستین بخش این طرح با نام «بازار بندر» یا پورت سوق شناخته می‌شود. این منطقه قرار است میزبان مجموعه‌ای گسترده از فضاهای تجاری، خرده‌فروشی و امکانات تفریحی باشد که با الهام از بازارهای سنتی عمان، اما با استانداردهای روز جهانی طراحی و ساخته خواهد شد.[1]

بخش دوم که «دروازه بندر» نام دارد، به عنوان نقطه ورود اصلی به این مجتمع عمل می‌کند. این منطقه شامل هتل‌های لوکس، فضاهای عمومی وسیع و مراکز خرید مدرن است که برای پذیرایی از گردشگران بین‌المللی و ارائه خدمات درجه یک اقامتی در نظر گرفته شده است.[4]

منطقه سوم با عنوان «الشطیفی» به فضاهای مسکونی و اقامتی اختصاص یافته است. این بخش علاوه بر هتل‌ها و آپارتمان‌های مدرن، دارای یک پیاده‌راه ساحلی طولانی، رستوران‌ها، کافه‌ها و فضاهای باز است که محیطی آرام و دلپذیر را برای ساکنان و بازدیدکنندگان فراهم می‌آورد.[2]

در نهایت، بخش چهارم با نام «تپه‌های الشطیفی» طراحی شده است که از موقعیت جغرافیایی و کوهستانی منطقه بهره می‌برد. این بخش میزبان یک اقامتگاه کوهستانی منحصربه‌فرد خواهد بود که چشم‌اندازی خیره‌کننده به دریای عمان و تاسیسات بندری پایین‌دست ارائه می‌دهد.[5]

ولایت مطرح به عنوان یکی از قدیمی‌ترین بنادر تجاری منطقه، دارای هویت معماری و تاریخی عمیقی است. مقامات عمانی تأکید کرده‌اند که تمامی این ساخت‌وسازهای جدید باید در چارچوب یک محیط شهری پایدار و با احترام کامل به بافت تاریخی و میراث فرهنگی این منطقه انجام شود.[2]

فراتر از یک بندر؛ سرمایه‌گذاری کلان ملی

توسعه بندر سلطان قابوس تنها بخشی از یک برنامه سرمایه‌گذاری بسیار بزرگ‌تر است که در نمایشگاه مسکن و شهرسازی مسقط رونمایی شد. در مراسم افتتاحیه این رویداد چهار روزه، ۲۰ توافق‌نامه شراکت، توسعه و واگذاری مناقصه به امضای مقامات و بخش خصوصی رسید.[3]

ارزش تجمیعی این ۲۰ توافق‌نامه که حوزه‌های مسکونی، خدماتی و گردشگری را پوشش می‌دهد، از مرز یک میلیارد ریال عمان، معادل تقریبی ۲.۶ میلیارد دلار آمریکا، فراتر رفته است. این حجم از سرمایه‌گذاری نشان‌دهنده عزم جدی مسقط برای تسریع در اجرای پروژه‌های زیربنایی است.[6]

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این بسته سرمایه‌گذاری، مربوط به برنامه محله‌های مسکونی یکپارچه موسوم به «صروح» است. در این راستا، هشت توافق‌نامه با ارزش مجموع ۱۸۶.۶ میلیون ریال عمان به امضا رسید که تحولی چشمگیر در تامین مسکن شهروندان ایجاد خواهد کرد.[3][6]

پروژه‌های تعریف شده در قالب برنامه صروح، قرار است ۲۴۴۳ واحد مسکونی جدید را در مساحتی بالغ بر ۱.۷۴ میلیون مترمربع در استان‌های مختلف عمان احداث کنند. این طرح‌ها با هدف پاسخگویی به نیاز روزافزون مسکن و ارتقای کیفیت زندگی طبقه متوسط طراحی شده‌اند.[6]

علاوه بر این، قراردادهای مهم دیگری نیز برای توسعه زیرساخت‌ها در «شهر سلطان هیثم» و «شهر اقتصادی خزائن» منعقد شد. به عنوان نمونه، یک محله مسکونی یکپارچه در شهر اقتصادی خزائن با سرمایه‌گذاری ۵۰ میلیون ریالی توسط گروه توسعه‌دهندگان خصوصی ساخته خواهد شد.[3]

گامی به سوی چشم‌انداز ۲۰۴۰

تمامی این پروژه‌های کلان، به ویژه بازآفرینی ساحل بندر سلطان قابوس، در راستای تحقق اهداف استراتژیک «چشم‌انداز ۲۰۴۰ عمان» تعریف شده‌اند. این سند بالادستی، نقشه راه مسقط برای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تنوع‌بخشی به پایه‌های اقتصاد ملی است.[4]

بخش گردشگری یکی از ارکان اصلی این چشم‌انداز اقتصادی محسوب می‌شود. دولت عمان هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۴۰ میلادی، ظرفیت پذیرش گردشگران خارجی خود را به ۱۱ میلیون نفر در سال افزایش دهد و سهم این صنعت را در تولید ناخالص داخلی دوچندان کند.[4]

برگزاری رویداد «اکتبر عمران ۲۰۲۶» با مشارکت برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد نشان‌دهنده توجه عمان به استانداردهای جهانی است. تمرکز این رویداد بر مسکن مناسب برای همه، شهرهای نوظهور و جوامع یکپارچه، رویکرد توسعه پایدار این کشور را برجسته می‌کند.[3][6]

عزان بن قاسم البوسعیدی، معاون وزیر میراث و گردشگری، و مهندس ایاد بن علی البلوشی، مدیرعامل گروه عمران، با امضای این توافق‌نامه تاریخی، رسماً چراغ سبز آغاز عملیات اجرایی را نشان دادند. با این حال، هنوز جزئیات دقیق مربوط به هزینه‌های فازبندی و جدول زمانی ساخت‌وساز منتشر نشده است.[1][2]

در نهایت، تبدیل بندر سلطان قابوس از یک پایانه تجاری سنتی به یک قطب گردشگری و فرهنگی، نمادی از گذار عمان به سوی آینده است. موفقیت این پروژه می‌تواند الگویی برای سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس در زمینه بازآفرینی شهری و حفظ همزمان میراث تاریخی باشد.[5]