رفتن به محتوای اصلی
احیای اکوسیستمبرنامه محیط زیست سازمان ملل· 6 دقیقه مطالعه· در جهان

گزارش جدید سازمان ملل: احیای بی‌سابقه ۲۵۲ میلیون هکتار از طبیعت تخریب‌شده در جهان

برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در تازه‌ترین گزارش خود از اجرای گسترده‌ترین تلاش‌های تاریخ برای بازسازی اکوسیستم‌ها در ۱۴۹ کشور خبر داد. این پروژه‌ها تاکنون بیش از یک میلیون شغل سبز ایجاد کرده و مساحتی معادل کشور قزاقستان را تحت پوشش قرار داده‌اند.

به قلم حامد فخری

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

جهان در حال تجربه یکی از بزرگ‌ترین و بی‌سابقه‌ترین جنبش‌های زیست‌محیطی در تاریخ معاصر است. بر اساس تازه‌ترین گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) و سازمان خواربار و کشاورزی (فائو)، در حال حاضر حدود ۲۵۲ میلیون هکتار از اکوسیستم‌های تخریب‌شده در سراسر جهان تحت پروژه‌های فعال احیا قرار دارند.[1]

این مساحت عظیم که تقریباً معادل وسعت نهمین کشور بزرگ جهان یعنی قزاقستان است، نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد بنیادین در سیاست‌های توسعه‌ای کشورهاست. این گزارش که با عنوان «بازگشت طبیعت» منتشر شده، تصویری جامع از اقدامات ۱۴۹ کشور جهان برای مقابله با بحران تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی ارائه می‌دهد.[1]

اینگر اندرسن، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل، این دستاورد را نشانه‌ای از بیداری جهانی توصیف کرده است. او تاکید می‌کند که جهان اکنون شاهد شکل‌گیری یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های حامی طبیعت در تاریخ ثبت‌شده است، هرچند سرعت این اقدامات هنوز با نیازهای واقعی سیاره زمین همخوانی کامل ندارد.[1]

پیشگامان جهانی در احیای اراضی

در میان کشورهای جهان، کشورهای آسیایی گام‌های بسیار بلندی در زمینه بازسازی طبیعت برداشته‌اند. بر اساس داده‌های منتشر شده، چین با اجرای پروژه‌های احیا در سطح ۱۲۷.۴ میلیون هکتار از اراضی خود، با فاصله چشمگیری در رتبه نخست جهانی قرار دارد.[2]

پس از چین، مغولستان با پوشش ۱۲.۱۸ میلیون هکتار در جایگاه دوم ایستاده است. اما یکی از شگفتی‌های این گزارش، عملکرد خیره‌کننده قزاقستان است که با اختصاص ۸.۱۳ میلیون هکتار از اراضی خود به پروژه‌های احیا، رتبه سوم جهان را به خود اختصاص داده است.[2]

وزارت کشاورزی قزاقستان در اواسط نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که این مساحت معادل حدود سه درصد از کل خاک این کشور پهناور است. این کشور آسیای مرکزی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، نقشه‌های دیجیتال تخریب زمین را برای بیش از ۱۱۴ میلیون هکتار از اراضی خود تهیه کرده است.[2]

چین، مغولستان و قزاقستان پیشگامان جهانی در احیای اراضی تخریب‌شده هستند.

قزاقستان تنها به کاشت درخت بسنده نکرده، بلکه با تصویب «قانون حفاظت از خاک» در تابستان ۲۰۲۶، چارچوب حقوقی قدرتمندی برای ارزیابی و بازسازی اراضی کشاورزی ایجاد کرده است. این رویکرد سیستماتیک، قزاقستان را به الگویی موفق برای سایر کشورهای دارای اقلیم خشک و نیمه‌خشک تبدیل کرده است.[2]

بازگشت طبیعت به کلان‌شهرهای صنعتی

تلاش‌ها برای احیای طبیعت تنها به جنگل‌ها و مراتع دورافتاده محدود نمی‌شود، بلکه قلب تپنده کلان‌شهرهای صنعتی نیز میزبان پروژه‌های نوآورانه‌ای است. شهر میلان در ایتالیا، که همواره به عنوان یکی از آلوده‌ترین و صنعتی‌ترین شهرهای اروپا شناخته می‌شد، اکنون در مسیر تبدیل شدن به یک کلان‌شهر سبز قرار دارد.[3]

پروژه جاه‌طلبانه «فورستامی» (Forestami) در میلان، با هدف کاشت سه میلیون درخت و درختچه تا پایان سال ۲۰۳۰ طراحی شده است. این طرح که از سال ۲۰۱۹ آغاز شده، تاکنون موفق به کاشت بیش از ۶۴۰ هزار اصله درخت در خیابان‌ها، پشت‌بام‌ها و فضاهای متروکه شهری شده است.[3]

سازمان ملل متحد در نشست اخیر خود، پروژه فورستامی را به عنوان یکی از طرح‌های شاخص جهانی در زمینه احیای طبیعت معرفی کرد. این پروژه تاکنون فضایی به وسعت ۳۵۰ زمین فوتبال را در مناطق شهری تخریب‌شده، از جمله پارکینگ‌ها و انبارهای متروکه، به طور کامل احیا کرده است.[3]

استفانو بوئری، معمار برجسته ایتالیایی و از طراحان اصلی این پروژه، معتقد است که گسترش فضاهای سبز شهری تنها راهکار موثر برای جذب ذرات معلق آلاینده و کاهش دمای محیط است. این ابتکار عمل، دسترسی شهروندان به طبیعت را به شکل چشمگیری افزایش داده است.[3]

پیامدهای اقتصادی و ایجاد مشاغل سبز

احیای اکوسیستم‌ها فراتر از یک اقدام صرفاً زیست‌محیطی، به یک محرک قدرتمند اقتصادی تبدیل شده است. گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد که پروژه‌های فعال در ۱۴۹ کشور جهان، تاکنون بیش از یک میلیون شغل سبز و پایدار به طور مستقیم ایجاد کرده‌اند.[1]

پروژه فورستامی در میلان ایتالیا با هدف کاشت سه میلیون درخت در حال اجراست.

این مشاغل طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها را در بر می‌گیرند؛ از مهندسی محیط زیست و پایش ماهواره‌ای اراضی گرفته تا کارگران محلی که در کاشت نهال و نگهداری از جنگل‌ها مشارکت دارند. این روند نشان‌دهنده گذار تدریجی اقتصاد جهانی از مدل‌های استخراجی به سوی اقتصاد زیستی است.[1]

در مناطقی مانند جنگل‌های آمازون در برزیل، شرکت‌های نوپا با استفاده از سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با اعتبارات کربنی، هزاران هکتار از اراضی تخریب‌شده را با گونه‌های بومی احیا می‌کنند. این رویکرد، جوامع محلی و بومی را به عنوان حافظان اصلی طبیعت در مرکز زنجیره ارزش اقتصادی قرار داده است.[1]

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که قرار گرفتن یک منطقه در فهرست برنامه‌های احیا، به معنای بازگشت فوری آن به وضعیت طبیعی اولیه نیست. فرآیند بازسازی اکوسیستم‌ها یک مسیر طولانی و پیچیده است که به دهه‌ها مراقبت مستمر و مدیریت علمی نیاز دارد.

چالش‌های مالی و شکاف سرمایه‌گذاری

علی‌رغم پیشرفت‌های بی‌سابقه، جهان هنوز با اهداف بلندپروازانه تعیین‌شده برای سال ۲۰۳۰ فاصله معناداری دارد. در سال ۲۰۲۱، دولت‌ها متعهد شدند که تا پایان این دهه، حدود یک میلیارد هکتار از اکوسیستم‌های تخریب‌شده را احیا کنند، اما تاکنون تنها یک‌چهارم این هدف محقق شده است.[1]

یکی از بزرگ‌ترین موانع در این مسیر، کمبود شدید منابع مالی است. بر اساس برآوردهای برنامه محیط زیست سازمان ملل، برای تحقق اهداف جهانی احیای طبیعت، حجم سرمایه‌گذاری سالانه باید از ۶۴ میلیارد دلار کنونی به بیش از ۲۹۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ افزایش یابد.[1]

این شکاف مالی عظیم نیازمند مشارکت جدی‌تر بخش خصوصی و تغییر جهت یارانه‌های دولتی است. در حال حاضر، سالانه تریلیون‌ها دلار صرف یارانه‌هایی می‌شود که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به تخریب محیط زیست می‌انجامند؛ هدایت بخشی از این منابع به سوی پروژه‌های احیا می‌تواند این معادله را تغییر دهد.[1]

شکاف سرمایه‌گذاری در احیای طبیعت؛ نیاز به افزایش چهار برابری بودجه تا سال ۲۰۳۰.

خبر امیدوارکننده این است که نهادهای مالی بین‌المللی در حال افزایش حمایت‌های خود هستند. صندوق اقلیم سبز اخیراً با تصویب بودجه‌های بی‌سابقه، میلیاردها دلار را به پروژه‌های سازگاری اقلیمی و احیای طبیعت در کشورهای در حال توسعه اختصاص داده است.[1]

چشم‌انداز آینده و تعهدات بین‌المللی

گزارش «بازگشت طبیعت» در شرایطی منتشر شده که جامعه جهانی خود را برای دور جدیدی از مذاکرات اقلیمی آماده می‌کند. این ارزیابی جامع نشان داد که در حالی که احیای اراضی خشکی با سرعت قابل قبولی پیش می‌رود، اکوسیستم‌های آب شیرین و مناطق ساحلی به شدت عقب مانده‌اند.[1]

آمارها حاکی از آن است که تاکنون تنها ۲۳ درصد از مناطق ساحلی و دریایی تخریب‌شده و تنها ۵ درصد از اکوسیستم‌های آب شیرین در برنامه‌های احیا گنجانده شده‌اند. این در حالی است که رودخانه‌ها و تالاب‌ها با بالاترین سرعت در میان تمام اکوسیستم‌ها در حال نابودی هستند.[1]

برای جبران این کاستی‌ها، ائتلاف‌های جهانی مانند «چالش آب شیرین» شکل گرفته‌اند که کشورهایی نظیر قزاقستان نیز به آن پیوسته‌اند. هدف این ابتکارات، تمرکز ویژه بر احیای صدها هزار کیلومتر از رودخانه‌ها و میلیون‌ها هکتار از تالاب‌های در معرض خطر است.[2]

در نهایت، موفقیت این جنبش جهانی در گرو تداوم اراده سیاسی، تامین مالی پایدار و مشارکت جوامع محلی است. همان‌طور که مدیران سازمان ملل تاکید کرده‌اند، احیای طبیعت دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه تنها راه تضمین بقای انسان و حفظ تعادل شکننده سیاره زمین است.[1]

در نهایت، موفقیت این جنبش جهانی در گرو تداوم اراده سیاسی، تامین مالی پایدار و مشارکت جوامع محلی است.

کشورهای عضو کنوانسیون تنوع زیستی اکنون با در دست داشتن این داده‌های دقیق، می‌توانند سیاست‌های ملی خود را بازنگری کنند. ایجاد شفافیت در گزارش‌دهی و استفاده از تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا، امکان نظارت دقیق بر پیشرفت پروژه‌ها را فراهم کرده و از ادعاهای بی‌اساس زیست‌محیطی جلوگیری می‌کند.[1][2]

نکات کلیدی

  • سازمان ملل از احیای ۲۵۲ میلیون هکتار از اکوسیستم‌های تخریب‌شده در ۱۴۹ کشور جهان خبر داد.
  • چین، مغولستان و قزاقستان به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم را در وسعت اراضی تحت احیا به خود اختصاص داده‌اند.
  • پروژه «فورستامی» در شهر میلان ایتالیا با هدف کاشت سه میلیون درخت، به‌عنوان یکی از طرح‌های شاخص جهانی معرفی شد.
  • برای تحقق اهداف زیست‌محیطی تا سال ۲۰۳۰، سرمایه‌گذاری سالانه در این بخش باید چهار برابر شده و به ۲۹۶ میلیارد دلار برسد.

آنچه نمی‌دانیم

  • میزان دقیق موفقیت بلندمدت پروژه‌های احیای اراضی در مقابله با خشکسالی‌های شدید آینده هنوز به طور کامل مشخص نیست.
  • نحوه تامین کسری بودجه ۲۳۲ میلیارد دلاری سالانه برای رسیدن به اهداف سال ۲۰۳۰ همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

روند رویداد

  1. سال ۲۰۱۹

    آغاز پروژه فورستامی در میلان با هدف کاشت سه میلیون درخت تا سال ۲۰۳۰.

  2. سال ۲۰۲۱

    آغاز دهه سازمان ملل برای احیای اکوسیستم‌ها و تعهد جهانی برای بازسازی یک میلیارد هکتار زمین.

  3. تابستان ۲۰۲۶

    تصویب قانون حفاظت از خاک در قزاقستان برای ایجاد چارچوب حقوقی بازسازی اراضی.

  4. اکتبر ۲۰۲۶

    انتشار گزارش تاریخی «بازگشت طبیعت» توسط سازمان ملل و اعلام احیای ۲۵۲ میلیون هکتار در جهان.

سازمان‌های بین‌المللی محیط زیست 40%دولت‌های ملی مجری طرح 35%مدیران شهری و طراحان 25%
سازمان‌های بین‌المللی محیط زیست
بر لزوم افزایش فوری بودجه و تسریع روند بازسازی اکوسیستم‌های حیاتی تاکید دارند.
دولت‌های ملی مجری طرح
تلاش می‌کنند با وضع قوانین جدید و استفاده از فناوری، برنامه‌های احیا را در سطح ملی پیش ببرند.
مدیران شهری و طراحان
بر اهمیت بازگرداندن طبیعت به کلان‌شهرها برای بهبود سلامت شهروندان تمرکز دارند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • کشاورزان محلی آسیب‌دیده از تغییرات اقلیمی
  • شرکت‌های صنعتی تامین‌کننده مالی پروژه‌های کربنی

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

سازمان‌های بین‌المللی محیط زیست 40%دولت‌های ملی مجری طرح 35%مدیران شهری و طراحان 25%
  1. [1]Positive Newsسازمان‌های بین‌المللی محیط زیست

    What went right this week: the 'unprecedented scale' of nature restoration

    مطالعه در Positive News →
  2. [2]The Astana Timesدولت‌های ملی مجری طرح

    Kazakhstan Ranks Third Globally in Land Restoration Efforts, Covering 8.13 Million Hectares

    مطالعه در The Astana Times →
  3. [3]Kojaroمدیران شهری و طراحان

    پروژه فورستامی؛ کاشت میلیون‌ها درخت در میلان

    مطالعه در Kojaro →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار جهان با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.