رفتن به محتوای اصلی
میراث فرهنگیطاق کسری· 5 دقیقه مطالعه· در فرهنگ

اعتراض گردشگران ایرانی به انباشت زباله در محوطه باستانی طاق کسری

انتشار تصاویر جدید از وضعیت نامناسب و تلنبار شدن زباله در اطراف ایوان مدائن در عراق، با واکنش و انتقاد گسترده گردشگران و کاربران شبکه‌های اجتماعی مواجه شده است.

به قلم الناز کریمی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

انتشار تصاویر و ویدئوهای جدید از محوطه باستانی طاق کسری در نزدیکی بغداد، موجی از واکنش‌ها را در میان گردشگران و دوستداران میراث فرهنگی برانگیخته است. این تصاویر نشان می‌دهند که پای یکی از باشکوه‌ترین یادگارهای معماری ایران باستان، اکنون به محلی برای انباشت زباله و پسماند تبدیل شده است.[1]

گردشگران ایرانی که در روزهای اخیر از بقایای شهر باستانی تیسفون در کشور عراق بازدید کرده‌اند، با ثبت این صحنه‌ها اعتراض خود را به وضعیت نگهداری این بنای تاریخی نشان داده‌اند. به گفته این بازدیدکنندگان، توده‌های زباله پلاستیکی و بطری‌های رهاشده در اطراف ایوان مدائن، منظره‌ای به شدت تأسف‌بار خلق کرده است.[1]

طاق کسری که با نام‌های ایوان مدائن و ایوان خسرو نیز شناخته می‌شود، برجسته‌ترین اثر برجای‌مانده از دوران شاهنشاهی ساسانی است. این بنای عظیم آجری که در شهر سلمان پاک در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی بغداد قرار دارد، روزگاری نماد شکوه و قدرت امپراتوری ایران در منطقه بین‌النهرین به شمار می‌رفت.[2][3]

این سازه تاریخی با ارتفاعی حدود ۳۷ متر و دهانه‌ای به عرض ۲۶ متر، بزرگ‌ترین طاق آجری بدون قالب‌بندی و سازه نگهبان در جهان محسوب می‌شود. مهندسی خیره‌کننده این بنا باعث شده تا با گذشت بیش از ۱۵۰۰ سال و وقوع زلزله‌ها و سیلاب‌های متعدد، بخش اعظم این طاق همچنان پابرجا بماند.[2][3]

انباشت زباله‌های پلاستیکی در اطراف ایوان مدائن، انتقاد شدید گردشگران را به همراه داشته است.

بی‌اعتنایی به میراث مشترک

وضعیت اسفناک نظافت و نگهداری از این محوطه باستانی، انتقادات تندی را متوجه مقامات مسئول در کشور عراق کرده است. بازدیدکنندگان تأکید می‌کنند که رها شدن زباله‌ها در اطراف این بنای ثبت‌شده، نشان‌دهنده بی‌توجهی کامل به ارزش‌های تاریخی و ظرفیت‌های گردشگری این منطقه است.[1][3]

در عین حال، بخشی از این انتقادات نیز متوجه نهادهای متولی میراث فرهنگی در داخل ایران است. فعالان فرهنگی می‌پرسند که چرا با وجود اهمیت هویتی و تاریخی طاق کسری برای ایرانیان، رایزنی‌های دیپلماتیک مؤثری برای کمک به حفظ، مرمت و پاک‌سازی این محوطه با دولت عراق صورت نمی‌گیرد.[1][3]

این بی‌توجهی در حالی رخ می‌دهد که مقبره سلمان فارسی، از صحابه نزدیک پیامبر اسلام، در فاصله بسیار کوتاهی از طاق کسری قرار دارد و وضعیت رسیدگی به آن به مراتب بهتر گزارش شده است. تضاد میان نگهداری از اماکن مذهبی منطقه و رهاشدگی بنای تاریخی تیسفون، برای بسیاری از ناظران پرسش‌برانگیز بوده است.[2]

اهمیت ایوان مدائن تنها به معماری و تاریخ پیش از اسلام محدود نمی‌شود، بلکه در روایات مذهبی و تاریخ اسلامی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. بر اساس متون تاریخی، در شب ولادت پیامبر اسلام، کنگره‌های این کاخ فرو ریخت و طاق آن شکاف برداشت که این رویداد همواره در ادبیات مذهبی مورد توجه بوده است.[2][3]

تلاش‌های ناکام برای مرمت

نگرانی‌ها درباره وضعیت طاق کسری موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های گذشته نیز هشدارهای متعددی درباره خطر ریزش بخش‌هایی از این بنا منتشر شده بود. در اواخر سال ۲۰۲۰ میلادی، پس از ریزش بخشی از سقف آجری، بنیاد بین‌المللی الیف بودجه‌ای ۷۰۰ هزار دلاری برای نجات اضطراری این بنا اختصاص داد.[2][3]

با وجود ورود تیم‌هایی از دانشگاه پنسیلوانیا و دانشگاه شیکاگو برای ارزیابی و مستندسازی وضعیت سازه، به نظر می‌رسد اقدامات حفاظتی تنها به نصب داربست و جلوگیری از ریزش فوری محدود مانده است. محوطه پیرامونی بنا همچنان فاقد ابتدایی‌ترین زیرساخت‌های گردشگری و خدمات رفاهی یا حتی سطل‌های زباله مناسب است.[2][3]

تلاش‌های بین‌المللی برای مرمت و جلوگیری از ریزش طاق کسری در سال‌های اخیر به کندی پیش رفته است.

در دهه‌های گذشته، به ویژه در دهه ۱۹۸۰ میلادی، دولت وقت عراق تلاش‌هایی برای بازسازی بخش‌هایی از نمای کاخ انجام داد که با وقوع جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نیمه‌کاره رها شد. از آن زمان تاکنون، جنگ‌ها، ناامنی‌ها و بحران‌های اقتصادی در عراق، حفاظت از این میراث جهانی را به حاشیه رانده است.[2][3]

کارشناسان مستقل و تیم تحریریه فکت‌لن بر این باورند که فقدان یک برنامه جامع مدیریت گردشگری در شهر سلمان پاک، عامل اصلی بروز چنین مشکلاتی است. تا زمانی که جوامع محلی از حضور گردشگران نفع اقتصادی نبرند، انگیزه چندانی برای حفظ نظافت و نگهداری داوطلبانه از محوطه‌های باستانی ایجاد نخواهد شد.[3]

پیامدهای رهاشدگی تاریخی

انباشت زباله در مجاورت بناهای تاریخی، علاوه بر مخدوش کردن منظر بصری، می‌تواند آسیب‌های فیزیکی و شیمیایی جبران‌ناپذیری به مصالح باستانی وارد کند. نفوذ شیرابه پسماندها به خاک و پایه‌های آجری بنا، روند فرسایش و شوره‌زدگی آجرهای ساسانی را به شدت تسریع می‌کند.[3]

از سوی دیگر، انتشار گسترده این تصاویر تلخ در شبکه‌های اجتماعی، تأثیر منفی مستقیمی بر تمایل گردشگران بین‌المللی برای بازدید از این منطقه می‌گذارد. در شرایطی که عراق در تلاش است تا پس از سال‌ها ناامنی، تصویر خود را به عنوان یک مقصد گردشگری تاریخی بازسازی کند، چنین صحنه‌هایی یک عقب‌گرد جدی محسوب می‌شود.[1][3]

بسیاری از کاربران فضای مجازی با بازنشر این ویدئوها، خواستار تشکیل کمپین‌های مردمی و سازمان‌دهی گروه‌های داوطلب برای پاک‌سازی محوطه طاق کسری شده‌اند. آن‌ها معتقدند که اگر دولت‌ها در انجام وظایف خود کوتاهی می‌کنند، دوستداران تاریخ و فرهنگ باید شخصاً برای نجات این میراث وارد عمل شوند.[1][3]

در نهایت، وضعیت امروز ایوان مدائن آینه‌ای تمام‌نما از چالش‌های حفاظت از میراث فرهنگی در خاورمیانه است. در این منطقه پرآشوب، شاهکارهای معماری باستانی در میان اولویت‌های سیاسی، مشکلات اقتصادی و فقدان مدیریت کارآمد، به تدریج در زیر تلی از زباله و فراموشی مدفون می‌شوند.[3]

شکوه فراموش‌شده تیسفون

شهر باستانی تیسفون که طاق کسری نگین درخشان آن به شمار می‌رود، برای بیش از چهار قرن پایتخت زمستانی پادشاهان ساسانی و یکی از پرجمعیت‌ترین شهرهای جهان باستان بود. این شهر که در تقاطع مسیرهای تجاری مهم قرار داشت، نمادی از هم‌زیستی فرهنگ‌ها و ادیان مختلف در آن دوران طلایی محسوب می‌شد.[2][3]

امروزه از آن کلان‌شهر افسانه‌ای، تنها همین طاق عظیم و بقایای پراکنده‌ای در زیر خاک باقی مانده است. تماشای زباله‌های رهاشده در مکانی که روزگاری محل برگزاری جشن‌های باشکوه نوروز و پذیرایی از سفیران امپراتوری‌های روم و چین بوده، برای هر بیننده‌ای تجربه‌ای دردناک و تأمل‌برانگیز است.[1][3]

فعالان محیط زیست و میراث فرهنگی امیدوارند که فشارهای رسانه‌ای اخیر بتواند مقامات محلی استان بغداد را به واکنش وادارد. تخصیص چند نیروی خدماتی برای جمع‌آوری روزانه پسماندها و نصب تابلوهای راهنما، حداقل اقدامی است که می‌تواند تا حدودی از بار این فاجعه بصری و فرهنگی بکاهد.[3]

نکات کلیدی

  1. انتشار ویدئوهایی از انباشت زباله در اطراف طاق کسری، موجی از انتقادات را در فضای مجازی به همراه داشته است.
  2. گردشگران از تفاوت آشکار در رسیدگی به این بنای ساسانی و اماکن مذهبی مجاور آن گلایه دارند.
  3. کارشناسان، نبود زیرساخت‌های گردشگری و ضعف مدیریت محلی در شهر سلمان پاک را عامل این وضعیت می‌دانند.
  4. فعالان فرهنگی خواستار رایزنی نهادهای ایرانی با دولت عراق برای پاک‌سازی و حفاظت از این میراث مشترک هستند.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا دولت عراق برنامه مشخصی برای پاک‌سازی فوری این محوطه تاریخی دارد؟
  • میزان دقیق آسیب‌های واردشده به پایه‌های آجری بنا بر اثر نفوذ شیرابه زباله‌ها چقدر است؟
گردشگران و فعالان فرهنگی 45%مقامات محلی و متولیان عراقی 30%ناظران مستقل و کارشناسان 25%
گردشگران و فعالان فرهنگی
معتقدند رهاشدگی طاق کسری توهین به تاریخ است و خواستار رسیدگی فوری مقامات عراقی و ایرانی هستند.
مقامات محلی و متولیان عراقی
به دلیل کمبود بودجه، مشکلات امنیتی و نبود زیرساخت‌های گردشگری، حفاظت از این محوطه را در اولویت‌های بعدی قرار داده‌اند.
ناظران مستقل و کارشناسان
تأکید دارند که بدون مشارکت دادن جوامع محلی در منافع اقتصادی گردشگری، حفظ نظافت و امنیت محوطه‌های باستانی ممکن نیست.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مقامات وزارت گردشگری و آثار باستانی عراق
  • شهرداری محلی سلمان پاک

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

گردشگران و فعالان فرهنگی 45%مقامات محلی و متولیان عراقی 30%ناظران مستقل و کارشناسان 25%
  1. [1]Gooya Newsگردشگران و فعالان فرهنگی

    میراث ساسانی زباله‌دانی شد؛ تصاویر تلخ از اطراف طاق کسری

    مطالعه در Gooya News →
  2. [2]Wikipedia

    طاق کسری

    مطالعه در Wikipedia →
  3. [3]تیم سردبیری کوهستانناظران مستقل و کارشناسان

    تحلیل تیم سردبیری کوهستان

    مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار فرهنگ با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.