اتهام‌زنی ترامپ به ایران در حادثه پرواز فلای‌دبی؛ آیا واشینگتن به دنبال بهانه‌ای تازه است؟

روز چهارشنبه، نهم مهرماه ۱۴۰۵، در ارتفاع ۱۴ هزار پایی بر فراز آسمان عربستان سعودی، یک درگیری خونین در کابین خلبان رخ داد. زمانی که کمک‌خلبان پرواز شماره FZ1073 شرکت فلای‌دبی با تبر اضطراری به کاپیتان حمله کرد، هیچ‌کس تصور نمی‌کرد این حادثه به یک بحران ژئوپلیتیک تبدیل شود.[2][6]

این پرواز که با ۱۷۴ مسافر از دبی عازم تل‌آویو بود، با مداخله سریع مسافران و خدمه از یک فاجعه حتمی نجات یافت. امواج پس‌لرزه‌های سیاسی این رویداد امنیتی هوانوردی بلافاصله به واشینگتن رسید و بهانه‌ای برای تهدیدات نظامی تازه فراهم کرد.[4]

کاپیتان هندی این پرواز، اسمیت ماچچار، با وجود جراحات شدید ناشی از ضربات چاقو و تبر، موفق شد قفل در کابین را باز کند. این اقدام حیاتی به سه مسافر اسرائیلی از جمله یانیو حایون اجازه داد تا وارد کابین شده و کمک‌خلبان مهاجم را مهار کنند.[3][6]

هواپیمای بوئینگ در کمتر از ۳۰ ثانیه بیش از ۴۳۰۰ متر سقوط کرده و تقریباً به سرعت صوت نزدیک شده بود. این پرواز سرانجام توسط خلبانان خارج از شیفت که در میان مسافران حضور داشتند، در فرودگاه پرنس سلطان در تبوک عربستان به صورت اضطراری به زمین نشست.[3][6]

پیش از آنکه تیم‌های حقیقت‌یاب اماراتی و سعودی بازجویی‌های اولیه از مظنون را به پایان برسانند، روایت این حادثه در واشینگتن تغییر مسیر داد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنج‌شنبه در محوطه کاخ سفید گفت که بر اساس گزارش‌های اطلاعاتی، احتمال ارتباط جمهوری اسلامی با این حمله بالاست.[4][5]

ترامپ با لحنی قاطع به خبرنگاران هشدار داد که اگر نقش تهران در این ماجرا ثابت شود، آنها به شدت هدف حملات تلافی‌جویانه قرار خواهند گرفت. این موضع‌گیری سریع، نگرانی‌ها را درباره احتمال استفاده ابزاری واشینگتن از این حادثه برای توجیه یک درگیری نظامی افزایش داد.[4][5]

شکاف میان تحقیقات و اظهارات سیاسی

این اظهارات تند در حالی مطرح شد که شواهد میدانی مسیر کاملاً متفاوتی را نشان می‌دادند. حمد سیف الشامسی، دادستان کل امارات متحده عربی، روز شنبه به طور رسمی اعلام کرد که این رویداد یک «اقدام تروریستی» بوده است. با این حال، او هیچ اشاره‌ای به دخالت یک دولت خارجی نکرد.[2]

تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که کمک‌خلبان مهاجم یک شهروند عمانی بوده است. او پیش از استخدام در شرکت فلای‌دبی، توسط شرکت هواپیمایی ملی عمان (عمان ایر) به دلیل بازدید مکرر از وب‌سایت‌های افراط‌گرایانه از پرواز منع شده بود.[2][3]

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل نیز تایید کرد که فرد مهاجم تحت «تلقینات اسلام‌گرایانه افراطی» قرار داشته است. با این وجود، نتانیاهو برخلاف همتای آمریکایی خود تاکید کرد که هنوز برای نتیجه‌گیری درباره ارتباط احتمالی این فرد با حکومت ایران بسیار زود است.[1][5]

دو مقام امنیتی ارشد اسرائیلی به صراحت به خبرگزاری‌ها اعلام کردند که شواهد فعلی ارتباطی با تهران را نشان نمی‌دهد. ارزیابی اولیه نهادهای اطلاعاتی آنها حاکی از آن است که این کمک‌خلبان به عنوان یک «گرگ تنها» و کاملاً مستقل عمل کرده است.[1][6]

اصرار کاخ سفید بر کشیدن پای نهادهای نظامی ایران به این پرونده، پرسش‌های جدی را درباره انگیزه‌های سیاسی ایجاد کرده است. تحلیل‌گران مستقل بر این باورند که با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر، دولت ترامپ نیازمند حفظ یک چهره سازش‌ناپذیر است.[3][4]

نوسانات قیمت انرژی و فشارهای اقتصادی داخلی در آمریکا، نیاز به یک روایت منسجم از تهدیدات خارجی را دوچندان کرده است. برجسته کردن خطر ایران می‌تواند به عنوان ابزاری برای جلب آرای رای‌دهندگان محافظه‌کار و انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی عمل کند.[3][4]

پیامدهای یک اتهام‌زنی زودهنگام

تبدیل یک حادثه هوانوردی به دستاویزی برای تهدید نظامی، تبعات سنگینی برای ثبات شکننده خاورمیانه دارد. امارات متحده عربی که اکنون رهبری تحقیقات را بر عهده دارد، با احتیاط فراوان تلاش می‌کند تا از سیاسی شدن بیش از حد این پرونده جلوگیری کند.[2][6]

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهور امارات، ضمن ستایش از شجاعت بی‌نظیر کاپیتان پرواز، خواستار پرهیز از گمانه‌زنی‌های شتاب‌زده شد. او نسبت به تفسیرهای ساده‌انگاریانه و تئوری‌های توطئه پیرامون این حادثه هشدار داد و بر لزوم تکمیل فرآیندهای فنی و قضایی تاکید کرد.[6]

در سوی دیگر، سکوت معنادار مقامات رسمی در تهران نشان‌دهنده تلاش برای عدم ورود به این بازی رسانه‌ای است. سیاست‌گذاران ایرانی می‌دانند که هرگونه واکنش شتاب‌زده می‌تواند بهانه‌ای مطلوب برای تشدید تنش‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز فراهم کند.[1][3]

منطقه خلیج فارس همین حالا نیز با حضور ناوهای جنگی غربی در بالاترین سطح هشدار امنیتی قرار دارد. کوچکترین جرقه‌ای در این شرایط پرالتهاب می‌تواند به یک رویارویی نظامی ناخواسته و توقف صادرات انرژی منجر شود.[3]

تحقیقات چهارجانبه امنیتی با حضور نمایندگانی از امارات، عربستان، آمریکا و اسرائیل اکنون در جریان است. این تیم مشترک روی استخراج داده‌های دیجیتال، سوابق ارتباطی و تراکنش‌های مالی این کمک‌خلبان عمانی متمرکز شده تا انگیزه‌های واقعی او را کشف کند.[2][3]

تا زمانی که این تیم مشترک شواهد غیرقابل انکاری از ارتباط سازمانی مهاجم با سپاه پاسداران منتشر نکند، ادعاهای واشینگتن فاقد اعتبار حقوقی است. تهدیدهای مطرح شده از سوی کاخ سفید فعلاً در حد یک کارزار فشار روانی باقی خواهد ماند و به یک حمله گسترده منجر نخواهد شد.[4][5]