فشار بر ایران برای امتیاز هسته‌ای در ازای آتش‌بس؛ آیا میانجی‌ها اهرم فشار جدیدی یافته‌اند؟

در جریان مذاکرات برجام در سال ۲۰۱۵، قدرت‌های جهانی تلاش کردند تا پرونده هسته‌ای را از مسائل منطقه‌ای جدا نگه دارند تا به توافقی سریع‌تر دست یابند. اما در سپتامبر ۲۰۲۶، تفاوت بنیادین در این است که میانجی‌گران دقیقاً برعکس عمل می‌کنند: آن‌ها بحران‌های منطقه‌ای و نیاز به آتش‌بس را به عنوان اهرم فشاری مستقیم برای گرفتن امتیازات هسته‌ای از تهران به کار گرفته‌اند.[1]

روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مختلف داشته، فاش کرده است که «مذاکره‌کنندگان صلح برای احیای گفت‌وگوهای آتش‌بس، از جمهوری اسلامی می‌خواهند در برنامه هسته‌ای‌اش امتیاز بدهد.» این تغییر مسیر پس از گذشت بیش از ۱۱ ماه از آغاز درگیری‌های اخیر، نشان می‌دهد که دیپلماسی سنتی جای خود را به یک معامله ترکیبی و پرخطر داده است.[1][2]

این استدلال روشن است: واشنگتن پیشنهاد ۷ روزه تهران برای بازگشایی تنگه هرمز را رد کرده است، زیرا با درخواست دسترسی به میلیاردها دلار دارایی مسدودشده و لغو تحریم‌ها همراه بود. اکنون میانجی‌ها می‌خواهند از این بن‌بست برای مهار برنامه هسته‌ای استفاده کنند و به نوعی، توپ را در زمین تهران بیندازند.[3]

استدلال اصلی این رویکرد جدید آن است که تهران در شرایط فعلی به کاهش تنش‌ها و جلوگیری از یک جنگ تمام‌عیار نیاز دارد. به گزارش شفقنا، وال استریت ژورنال تاکید می‌کند که «تلاش‌ها برای جلوگیری از تشدید مجدد درگیری‌ها و تبدیل آن‌ها به یک جنگ تمام‌عیار در جریان است.» میانجی‌گران بر این باورند که این نیاز مبرم به ثبات، بهترین فرصت برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی از غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم است.[2]

در واقع، آن‌ها آتش‌بس را نه به عنوان یک هدف مستقل، بلکه به عنوان پاداشی برای انعطاف‌پذیری هسته‌ای تعریف کرده‌اند. این نگاه تحلیلی بر این پیش‌فرض استوار است که فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌ها که بیش از ۸۰ درصد درآمدهای نفتی را هدف قرار داده و تورم را به بالای ۴۰ درصد رسانده، در کنار تهدیدات نظامی، ظرفیت چانه‌زنی تهران را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.[1][3]

با این حال، قوی‌ترین استدلال متقابل این است که گره زدن ۲ پرونده به شدت پیچیده، می‌تواند هر دو را به شکست بکشاند. تهران بارها نشان داده است که تحت فشار مستقیم، تمایل بیشتری به مقاومت و حتی تسریع برنامه هسته‌ای خود دارد تا اینکه به سادگی تسلیم خواسته‌های طرف مقابل شود.[2]

اگر جمهوری اسلامی احساس کند که نیاز منطقه به آتش‌بس به ابزاری برای باج‌گیری هسته‌ای تبدیل شده است، ممکن است میز مذاکره را به طور کامل ترک کند. این سناریو می‌تواند به تشدید درگیری‌ها و از بین رفتن هرگونه امید برای ثبات در کوتاه‌مدت منجر شود.[1][3]

در نهایت، این استراتژی جدید نشان‌دهنده یک قمار دیپلماتیک بزرگ است. میانجی‌گران در حال آزمایش این فرضیه هستند که آیا فشارهای ترکیبی نظامی و اقتصادی می‌تواند خطوط قرمز هسته‌ای تهران را جابه‌جا کند یا خیر. نتیجه این رویکرد، نه تنها آینده برنامه هسته‌ای ایران، بلکه معماری امنیتی کل خاورمیانه را در ۱۲ ماه پیش رو تعیین خواهد کرد.[1][2][3]