گام بلند بندر شهید رجایی در مسیر توسعه: از تحویل اسکله ۱۰۰ هزار تنی تا تبدیل شدن به دومین بندر هوشمند ایران

عملیات اجرایی اسکله نفتی ۱۰۰ هزار تنی بندر شهید رجایی با تکیه بر توان مهندسی داخلی به پایان رسید و این پروژه راهبردی در هفته پایانی شهریور ۱۴۰۵ به‌صورت موقت تحویل بهره‌بردار شد. این رویداد که با نظارت مقامات قضایی استان هرمزگان و نمایندگان شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی همراه بود، گامی مهم در جهت ارتقای ظرفیت‌های صادراتی و وارداتی ایران در خلیج فارس به شمار می‌رود. اجرای این طرح عظیم که توسط هلدینگ تخصصی دریایی قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء (ص) و مؤسسه مکین انجام شده است، نشان‌دهنده قطع وابستگی به پیمانکاران خارجی در ساخت سازه‌های پیچیده دریایی است.[1]

این اسکله جدید امکان پهلوگیری ایمن کشتی‌های نفتی با مسافت پیمایش هزار تا ۱۲ هزار مایل دریایی را فراهم می‌کند. به گفته کارشناسان، توسعه زیرساخت‌های بندری در حوزه فرآورده‌های نفتی از الزامات حیاتی برای افزایش ظرفیت جابه‌جایی و تقویت اقتصاد دریامحور است. آمارها نشان می‌دهد که پیمانکاران داخلی تاکنون بیش از ۱۱۸ کیلومتر موج‌شکن و ۶۹ پست اسکله در پروژه‌های مختلف دریایی احداث کرده‌اند که این امر ایران را به یکی از قدرت‌های مهندسی منطقه در این صنعت تبدیل کرده است.

همزمان با این موفقیت عمرانی، برنامه‌های کلان برای تحول دیجیتال در این مجتمع بندری نیز اعلام شد. حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در جریان بازدید از شرکت‌های فناور استان هرمزگان در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تایید کرد که بندر شهید رجایی پس از اجرای موفق طرح آزمایشی در بندر بوشهر، به عنوان دومین «بندر هوشمند» کشور انتخاب شده است. این تصمیم با هدف کاهش زمان تخلیه و بارگیری کالا و یکپارچه‌سازی خدمات لجستیکی اتخاذ شده است.[2][3]

هوشمندسازی این بندر تنها به نصب تجهیزات سخت‌افزاری محدود نمی‌شود؛ بلکه ایجاد زیرساخت‌های یکپارچه داده، استفاده از هوش تجاری و به‌کارگیری فناوری‌های نوین برای افزایش بهره‌وری و دقت در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی را در بر می‌گیرد. به گفته مقامات معاونت علمی، قرار دادن شرکت‌های دانش‌بنیان در مسیر حل مسائل واقعی صنایع بزرگ، رویکردی است که اکنون در هرمزگان به صورت میدانی دنبال می‌شود.[2]

در همین راستا، سرمایه‌گذاری ۸۰۰ هزار دلاری بخش خصوصی برای تجهیز ترمینال‌های کانتینری به سامانه‌های پیشرفته نظارتی آغاز شده است. این سامانه‌ها شامل فناوری تشخیص پلاک خودرو (LPR)، شناسایی خودکار کانتینر (OCR)، سنسورهای کنترل تردد و دوربین‌های هوشمند تحلیل تصویر است. ثبت و مستندسازی وضعیت بدنه کانتینرها به صورت دیجیتال، ضمن حمایت از حقوق رانندگان، رسیدگی به اختلافات احتمالی را با شفافیت بیشتری همراه خواهد کرد.[2]

در کنار توسعه فیزیکی و دیجیتال بندر شهید رجایی، دولت برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای تبدیل جنوب کشور به قطب فناوری‌های نوظهور دارد. بر اساس تفاهم‌نامه‌های اولیه میان معاونت علمی ریاست‌جمهوری، وزارت اقتصاد و هلدینگ خلیج فارس، قرار است یک «هاب هوش مصنوعی» با محوریت جزیره کیش راه‌اندازی شود. هدف از این طرح، استفاده از موقعیت استراتژیک خلیج فارس برای توسعه فناوری‌های پیشرفته و تبدیل ظرفیت‌های انرژی و لجستیکی منطقه به ارزش افزوده اقتصادی است.[2][3]

توسعه همزمان زیرساخت‌های فیزیکی مانند اسکله‌های نفتی غول‌پیکر و ارتقای نرم‌افزاری از طریق هوشمندسازی، جایگاه بندر شهید رجایی را به عنوان قلب تپنده تجارت دریایی ایران بیش از پیش تثبیت می‌کند. محمد شکیبی‌نسب، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، با اشاره به شرایط حساس منطقه تاکید کرده است که فعال ماندن تمامی بنادر در چرخه عملیات و جلوگیری از توقف خدمات‌رسانی، خط قرمز و اولویت اصلی این سازمان است.[1]

وی همچنین بازنگری جامع فرآیندها و بهره‌گیری از سامانه‌های الکترونیکی نوین را کلید افزایش شفافیت و تسریع خدمات دانست. این تحولات نشان می‌دهد که استراتژی اقتصاد دریامحور ایران وارد فاز اجرایی و عملیاتی شده است. پیوند خوردن توان مهندسی بومی در ساخت سازه‌های سنگین دریایی با فناوری‌های روزآمدی چون هوش مصنوعی، می‌تواند در سال‌های آینده مزیت رقابتی بنادر ایران را در کریدورهای ترانزیتی بین‌المللی به شکل چشمگیری افزایش دهد.[1]