رفتن به محتوای اصلی
بحران دریای سرخجنبش حوثی‌ها· 6 دقیقه مطالعه· در دیدگاه

قمار بزرگ در باب‌المندب؛ چرا عقب‌نشینی نیروهای دولتی یمن موازنه قدرت را تغییر می‌دهد؟

عقب‌نشینی نیروهای وابسته به دولت یمن از سواحل باب‌المندب، کنترل این آبراه حیاتی را عملاً به حوثی‌ها سپرده است. این تغییر میدانی، اهرم فشار بی‌سابقه‌ای را در برابر تجارت جهانی و کشورهای عربی خلیج فارس ایجاد می‌کند.

به قلم یاسر یوسفی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

تنگه باب‌المندب تنها ۲۹ کیلومتر عرض دارد، اما روزانه حدود ۱۰ درصد از کل تجارت جهانی و ۵ تا ۷ درصد از محموله‌های نفتی دنیا از همین گذرگاه باریک عبور می‌کنند. این مقیاسی است که اقتصاد جهانی بر پایه آن می‌چرخد؛ شریانی که تعیین می‌کند یک کشتی باری از آسیا در دو هفته به اروپا برسد یا مجبور شود یک ماه تمام قاره آفریقا را دور بزند.[3]

روز یکشنبه، ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶، کلید این دروازه حیاتی اقتصاد جهان عملاً به دست یک گروه شبه‌نظامی افتاد. نیروهای مسلح جنوب یمن که تحت حمایت ائتلاف عربستان سعودی قرار دارند، اعلام کردند که از فرودگاه «ذباب» و مناطق ساحلی مشرف به باب‌المندب عقب‌نشینی کرده‌اند. این جابه‌جایی، کنترل کامل این ارتفاعات استراتژیک را به حوثی‌ها واگذار کرد.[1][2]

این رویداد صرفاً یک تغییر تاکتیکی در نقشه جنگ داخلی یمن نیست، بلکه یک زلزله ژئوپلیتیک است. عقب‌نشینی نیروهای دولتی نشان‌دهنده پایان رسمی و شکست ضدحمله شش‌هفته‌ای آن‌هاست که در ماه اکتبر برای بازپس‌گیری سواحل غربی آغاز شده بود. اکنون، موازنه قدرت در دریای سرخ به طور کامل دگرگون شده است.[1][3]

حوثی‌ها که در ماه سپتامبر یک پیشروی برق‌آسا را به سمت جنوب آغاز کرده بودند، حالا جای پای خود را در غرب استان تعز محکم کرده‌اند. آن‌ها برای کنترل باب‌المندب نیازی به یک نیروی دریایی کلاسیک ندارند؛ تسلط بر خط ساحلی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با استفاده از پهپادها، موشک‌های ضدکشتی و قایق‌های تندرو، بر هر تحرکی در این آبراه مسلط باشند.[3]

اهرم فشار دوگانه بر خاورمیانه

پیامدهای این تسلط برای کشتیرانی جهانی و امنیت انرژی بسیار فراتر از مرزهای یمن است. با توجه به اینکه ایران در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، اکنون یک «فشار دوگانه» بی‌سابقه بر مسیرهای صادرات نفت خلیج فارس اعمال می‌شود.[3]

کشورهای تولیدکننده نفت در حاشیه خلیج فارس حالا خود را در محاصره‌ای استراتژیک می‌بینند. مسیرهای اصلی صادرات آن‌ها، چه به سمت شرق و چه به سمت غرب، اکنون زیر سایه سنگین نیروهای همسو با تهران قرار گرفته است. این انزوای جغرافیایی می‌تواند هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل را به شدت افزایش دهد.[2][3]

فشار دوگانه؛ تسلط بر باب‌المندب و هرمز، مسیرهای اصلی صادرات نفت خلیج فارس را در محاصره قرار می‌دهد.

تاثیر این اتفاق بر کانال سوئز نیز ویرانگر خواهد بود. اگر امنیت باب‌المندب تضمین نشود، ترافیک دریایی به سمت مصر کاهش می‌یابد و یکی از مهم‌ترین منابع درآمد ارزی این کشور به خطر می‌افتد. این دومینو، اقتصادهای وابسته به تجارت دریایی در اروپا و آسیا را نیز به طور مستقیم هدف قرار می‌دهد.[2][3]

با این حال، قوی‌ترین استدلال مخالف این است که تسلط بر خط ساحلی لزوماً به معنای مسدود کردن کامل تنگه نیست. حوثی‌ها به خوبی می‌دانند که بستن کامل باب‌المندب به روی کشتیرانی بین‌المللی، واکنش نظامی گسترده و ویرانگر قدرت‌های جهانی را به دنبال خواهد داشت؛ واکنشی که می‌تواند دستاوردهای میدانی آن‌ها را نابود کند.[3]

دیپلماسی مسلحانه و اهداف سیاسی

در واقع، هدف اصلی حوثی‌ها از این پیشروی، احتمالاً ایجاد یک اهرم فشار سیاسی است، نه یک محاصره اقتصادی مطلق. آن‌ها با در دست داشتن این کارت برنده، می‌توانند در هرگونه مذاکره صلح آینده با سازمان ملل و عربستان سعودی، خواسته‌های خود را با قدرت بیشتری تحمیل کنند.[3]

این گروه شبه‌نظامی اکنون می‌تواند از تهدید بالقوه علیه کشتیرانی به عنوان سپری در برابر حملات هوایی ائتلاف استفاده کند. پیام آن‌ها روشن است: هرگونه حمله به مواضع ما در صنعا یا حدیده، می‌تواند به قیمت توقف جریان نفت و کالاهای اساسی به بازارهای جهانی تمام شود.[3]

«نیروهای مسلح جنوب، اجرای عملیات تغییر آرایش نظامی نیروهای خود از فرودگاه ذوباب و منطقه باب‌المندب، واقع در غرب استان تعز را اعلام می‌کنند.»[2]

اما این استدلال شفافیت لازم را ندارد. عقب‌نشینی به سمت مواضع دفاعی در اطراف عدن و استان لحج، نشان‌دهنده اتخاذ یک موضع کاملاً تدافعی است. این جابه‌جایی ثابت می‌کند که نیروهای دولتی توانایی حفظ خطوط طولانی تدارکاتی خود را در برابر فشارهای فزاینده از دست داده‌اند.[1][3]

نیروهای مسلح جنوب یمن پس از عقب‌نشینی از سواحل غربی، در حال تقویت مواضع دفاعی خود در اطراف عدن هستند.

سایه سنگین رقابت‌های منطقه‌ای

نمی‌توان این تحولات را بدون در نظر گرفتن تصویر بزرگ‌تر رقابت‌های منطقه‌ای تحلیل کرد. حوثی‌ها در خلأ عمل نمی‌کنند؛ اقدامات آن‌ها همسو با استراتژی کلان محور مقاومت در برابر حضور نظامی ایالات متحده و متحدانش در خاورمیانه است.[3]

همزمان با تشدید تنش‌ها میان ایران، اسرائیل و آمریکا در پاییز ۲۰۲۶، باب‌المندب به یک جبهه فعال در این رویارویی گسترده‌تر تبدیل شده است. این تنگه اکنون تنها یک گذرگاه تجاری نیست، بلکه به یک نقطه عطف در موازنه قدرت خاورمیانه بدل شده است.[2][3]

خطر اصلی در اینجا، احتمال یک محاسبه اشتباه است. در فضایی که سطح تنش‌ها به بالاترین حد خود رسیده، شلیک یک موشک سرگردان به یک نفتکش غول‌پیکر یا یک ناو جنگی غربی می‌تواند جرقه‌ای برای یک درگیری نظامی تمام‌عیار در سراسر منطقه باشد.[3]

در این میان، هزینه انسانی این بازی قدرت نادیده گرفته می‌شود. درگیری‌های شدید در جبهه‌های غربی استان تعز، وضعیت وخیم انسانی در یمن را به سطح فاجعه‌باری رسانده است. بیش از ۳۰۰ هزار نفر در موج اخیر درگیری‌ها آواره شده‌اند که نیمی از آن‌ها در شهر تحت محاصره تعز گرفتارند.[2]

پایان رویای مداخله نظامی

ورود کمک‌های بشردوستانه به این مناطق تقریباً غیرممکن شده و غیرنظامیان راهی برای خروج از مناطق جنگی ندارند. تمرکز نیروهای دولتی بر دفاع از عدن نشان می‌دهد که چشم‌اندازی برای پایان سریع این جنگ فرسایشی وجود ندارد و غیرنظامیان همچنان قربانیان اصلی خواهند بود.[2]

عقب‌نشینی از باب‌المندب، اعتراف تلخی به محدودیت‌های مداخله نظامی خارجی در یمن است. استراتژی ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی که از سال ۲۰۱۵ بر استفاده از نیروهای نیابتی محلی برای تامین امنیت آبراه‌های بین‌المللی استوار بود، اکنون به بن‌بست کامل رسیده است.[1][3]

اهمیت اقتصادی باب‌المندب؛ تغییر مسیر کشتی‌ها به سمت آفریقا هفته‌ها به زمان سفر و میلیون‌ها دلار به هزینه‌ها می‌افزاید.

جامعه جهانی، به ویژه کشورهای اروپایی که اقتصادشان به شدت به کانال سوئز وابسته است، اکنون با یک دوراهی دشوار مواجهند. آن‌ها یا باید تسلط حوثی‌ها بر دریای سرخ را به عنوان یک واقعیت جدید بپذیرند، یا خود را برای یک مداخله نظامی مستقیم و پرهزینه آماده کنند.[3]

در حال حاضر، حوثی‌ها برنده بزرگ این قمار ژئوپلیتیک هستند. آن‌ها موفق شده‌اند از یک گروه شورشی محلی در کوهستان‌های شمالی یمن، به یک دروازه‌بان قدرتمند در یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان تبدیل شوند؛ تحولی که معادلات امنیتی خاورمیانه را برای دهه‌ها تغییر خواهد داد.[3]

ایستگاه بعدی برای راستی‌آزمایی این تحلیل، واکنش بازارهای جهانی و شرکت‌های بزرگ کشتیرانی در هفته‌های آینده است. اگر نرخ بیمه کشتی‌ها افزایش یابد و مسیرها به سمت دماغه امید نیک تغییر کند، ثابت می‌شود که قدرت بازدارندگی حوثی‌ها حتی بدون شلیک یک گلوله نیز تثبیت شده است.[3]

نکات کلیدی

  • نیروهای وابسته به دولت یمن در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ از مناطق استراتژیک مشرف به تنگه باب‌المندب عقب‌نشینی کردند و کنترل آن را به حوثی‌ها سپردند.
  • این جابه‌جایی به معنای شکست ضدحمله شش‌هفته‌ای ائتلاف تحت رهبری عربستان برای بازپس‌گیری سواحل غربی یمن است.
  • تسلط حوثی‌ها بر این خط ساحلی، در کنار کنترل ایران بر تنگه هرمز، یک محاصره استراتژیک دوگانه برای صادرات نفت خلیج فارس ایجاد می‌کند.
  • هدف اصلی حوثی‌ها از این پیشروی، ایجاد یک اهرم فشار قدرتمند برای تحمیل خواسته‌های سیاسی خود در مذاکرات آینده ارزیابی می‌شود.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا حوثی‌ها قصد دارند از این موقعیت جدید برای توقف کامل عبور کشتی‌های تجاری خاص استفاده کنند یا صرفاً به قدرت‌نمایی بسنده خواهند کرد؟
  • واکنش نظامی مستقیم ایالات متحده و کشورهای اروپایی به تثبیت حضور حوثی‌ها در این گذرگاه استراتژیک چه خواهد بود؟
  • سرنوشت صدها هزار آواره در شهر تحت محاصره تعز در سایه این تغییرات میدانی چگونه رقم خواهد خورد؟

روند رویداد

  1. سپتامبر ۲۰۲۶

    حوثی‌ها یک پیشروی برق‌آسا را به سمت جنوب یمن آغاز کرده و به نزدیکی تنگه باب‌المندب رسیدند.

  2. اکتبر ۲۰۲۶

    نیروهای دولتی تحت حمایت عربستان یک ضدحمله نظامی را برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی آغاز کردند.

  3. ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶

    نیروهای مسلح جنوب یمن رسماً از فرودگاه ذباب و مناطق مشرف به باب‌المندب عقب‌نشینی کردند.

تحلیلگران ژئوپلیتیک 40%ناظران اقتصاد جهانی 35%نیروهای مسلح جنوب یمن 25%
تحلیلگران ژئوپلیتیک
این جابه‌جایی یک فشار استراتژیک دوگانه بر خاورمیانه ایجاد کرده و نفوذ منطقه‌ای ایران را گسترش می‌دهد.
ناظران اقتصاد جهانی
تسلط بر این خط ساحلی، ریسک تجارت دریایی را به شدت بالا برده و هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد.
نیروهای مسلح جنوب یمن
عقب‌نشینی یک اقدام تاکتیکی برای تمرکز بر دفاع از پایتخت موقت است.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • غیرنظامیان تحت محاصره در تعز
  • شرکت‌های مستقل کشتیرانی بین‌المللی

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

تحلیلگران ژئوپلیتیک 40%ناظران اقتصاد جهانی 35%نیروهای مسلح جنوب یمن 25%
  1. [1]انتخابنیروهای مسلح جنوب یمن

    نیروهای تحت حمایت عربستان عقب‌نشینی از منطقه باب‌المندب را آغاز کردند

    مطالعه در انتخاب →
  2. [2]فرارونیروهای مسلح جنوب یمن

    نیروهای وابسته عربستان عقب‌نشینی از منطقه باب‌المندب را آغاز کردند

    مطالعه در فرارو →
  3. [3]تیم سردبیری کوهستانناظران اقتصاد جهانی

    تحلیل تیم سردبیری کوهستان

    مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.