گزارش جدید گالوپ: استفاده متعادل از شبکه‌های اجتماعی، کلید سلامت روان و حال خوب

در نشست جهانی بهداشت که در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ در برلین به کار خود پایان داد، موسسه گالوپ گزارش جدیدی را منتشر کرد که نگاهی متفاوت به تاثیر فناوری بر روان انسان دارد. این گزارش نشان می‌دهد که استفاده از شبکه‌های اجتماعی لزوما به معنای تخریب سلامت روان نیست.[4]

بر اساس گزارش «وضعیت سلامت عاطفی جهان در سال ۲۰۲۶»، کاربرانی که روزانه بین ۳۰ دقیقه تا دو ساعت را در شبکه‌های اجتماعی سپری می‌کنند، بهترین وضعیت روحی را گزارش داده‌اند. این گروه در مقایسه با کسانی که اصلا از این پلتفرم‌ها استفاده نمی‌کنند، احساس لذت بیشتر و غم کمتری را تجربه کرده‌اند.[1][5]

این یافته‌ها حاصل مصاحبه‌های گسترده گالوپ با افراد ۱۵ ساله و بالاتر در ۹۷ کشور جهان است که بین ماه‌های مارس تا اوت ۲۰۲۶ انجام شده است. داده‌ها نشان می‌دهد که به طور میانگین، ۸۱ درصد از بزرگسالان در این کشورها حداقل یک بار در هفته گذشته از شبکه‌های اجتماعی استفاده کرده‌اند.[1][2]

محققان موسسه گالوپ در این گزارش تاکید کرده‌اند: «داده‌های سال ۲۰۲۶ نشان نمی‌دهد که استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای سلامت عاطفی جوانان ذاتا مضر است؛ بلکه کاربرانی که استفاده متعادلی دارند، نسبت به افراد غیرکاربر، احساس تنهایی کمتری را گزارش می‌کنند.»[1]

مرز باریک میان استفاده مفید و افراطی

با این حال، زمانی که میزان استفاده از دو ساعت در روز فراتر می‌رود، کفه ترازو به سمت پیامدهای منفی سنگینی می‌کند. کاربرانی که استفاده بالایی دارند، بیشتر از کاربران متعادل احساس خشم، تنهایی، غم، استرس و نگرانی را در طول روز تجربه کرده‌اند.[2]

این موضوع به ویژه برای نسل جوان یک چالش جدی محسوب می‌شود. آمارها نشان می‌دهد که ۴۷ درصد از افراد ۱۵ تا ۲۹ ساله در سراسر جهان، روزانه بیش از دو ساعت از وقت خود را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند و در دسته کاربران پرمصرف قرار می‌گیرند.[1][2]

در مقابل، تنها ۲۸ درصد از افراد ۳۰ تا ۴۹ ساله و ۱۲ درصد از افراد بالای ۵۰ سال چنین الگوی مصرفی دارند. اگر تنها کسانی را در نظر بگیریم که کاربر این پلتفرم‌ها هستند، ۵۲ درصد از کاربران جوان (۱۵ تا ۲۹ سال) روزانه حداقل دو ساعت آنلاین هستند.[1]

نکته قابل توجه این است که قطع کامل ارتباطات دیجیتال نیز راهکار ایده‌آلی به نظر نمی‌رسد. کاربرانی که کمتر از ۳۰ دقیقه در روز از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند یا اصلا کاربر آن نیستند، ارزیابی پایین‌تری از زندگی خود داشته و کمتر از دیگران احساس استراحت کافی یا خندیدن را گزارش کرده‌اند.[2]

شکاف اقتصادی در تاثیرات دیجیتال

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، تفاوت تاثیر شبکه‌های اجتماعی در کشورهای ثروتمند نسبت به سایر نقاط جهان است. ارتباط میان استفاده افراطی و کاهش رضایت از زندگی، عمدتا در کشورهای با درآمد بالا مشاهده شده است.[2][5]

به عنوان مثال، در ایالات متحده آمریکا، کاربرانی که استفاده بالایی از شبکه‌های اجتماعی دارند، زندگی خود را ۰.۳ نمره (در یک مقیاس ۱۰ امتیازی) پایین‌تر از کاربران متعادل ارزیابی می‌کنند. این در حالی است که در کشورهایی مانند آلمان یا بریتانیا تفاوت معناداری در این زمینه یافت نشده است.[2]

در میان جوانان، استفاده از شبکه‌های اجتماعی در ۱۶ کشور از جمله آمریکا، کانادا و استرالیا با ارزیابی پایین‌تر از زندگی همراه بوده است. اما در ۱۰ کشور دیگر مانند مکزیک، لهستان و ایرلند، همین میزان استفاده با ارزیابی بالاتری از کیفیت زندگی گره خورده است.[2]

شورای درمان (Therapy Council) در تحلیل این داده‌ها می‌نویسد: «برای متخصصان سلامت روان، این گزارش یادآوری می‌کند که زمان خیره شدن به صفحه نمایش به تنهایی گویای همه چیز نیست. آنچه کاربر به صورت آنلاین انجام می‌دهد و زمینه‌ای که در آن قرار دارد، بسیار مهم‌تر از تعداد ساعات استفاده است.»[2]

تصویر کلان سلامت عاطفی در جهان

گزارش گالوپ همچنین نشان می‌دهد که جهان به طور کلی در وضعیت عاطفی پرتنشی قرار دارد. در سال ۲۰۲۵، حداقل یک‌سوم از مردم جهان گزارش داده‌اند که در بخش زیادی از روز گذشته، احساس نگرانی (۳۸ درصد)، استرس (۳۶ درصد) و درد فیزیکی (۳۳ درصد) را تجربه کرده‌اند.[3][5]

علاوه بر این، حدود یک‌چهارم از پاسخ‌دهندگان احساس غم (۲۶ درصد) و خشم (۲۳ درصد) را گزارش کرده‌اند. اگرچه این احساسات منفی نسبت به دوران اوج همه‌گیری کووید-۱۹ کمی کاهش یافته‌اند، اما همچنان بسیار بالاتر از سطحی هستند که گالوپ در دو دهه پیش اندازه‌گیری کرده بود.[3][5]

از سال ۲۰۰۶ تاکنون، سهم افرادی که درد فیزیکی را گزارش می‌کنند ۱۰ واحد درصد افزایش یافته است. در همین بازه زمانی، میزان نگرانی و غم هر کدام هشت واحد، استرس هفت واحد و خشم چهار واحد درصد رشد داشته است که نشان‌دهنده فشار عاطفی مستمر بر جوامع است.[3]

تحلیلگران در نشست جهانی بهداشت برلین خاطرنشان کردند: «این آمارها صرفا بیانگر حالات روحی گذرا نیستند؛ بلکه نشان می‌دهند که بخش قابل توجهی از مردم در حال گذران زندگی روزمره خود تحت فشارهای عاطفی مداوم و سیستماتیک هستند.»[3][4]

نیاز به مدیریت به جای ممنوعیت

با توجه به این داده‌ها، کارشناسان معتقدند که رویکرد صفر و صدی در قبال فناوری کارآمد نیست. برای نیمی از جوانان جهان که روزانه بیش از دو ساعت را در این پلتفرم‌ها می‌گذرانند، سوال عملی این نیست که آیا باید شبکه‌های اجتماعی را به طور کامل ترک کنند یا خیر؛ بلکه مسئله اصلی نحوه کاهش و مدیریت این زمان است.[1]

داده‌های گالوپ ماهیت مشاهده‌ای دارند و رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کنند. مشخص نیست که آیا استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی باعث کاهش رفاه می‌شود، یا اینکه افرادی که از قبل با مشکلات روحی دست و پنجه نرم می‌کنند، زمان بیشتری را به صورت آنلاین می‌گذرانند.[1][2]

در نهایت، این گزارش تاکید می‌کند که سلامت عاطفی را نمی‌توان تنها با یک متغیر مانند میزان استفاده از صفحه نمایش سنجید. کیفیت روابط انسانی، شرایط اقتصادی، احساس کرامت و فرصت‌های تجربه احساسات مثبت، همگی در کنار عادات دیجیتال، پازل پیچیده روان انسان را تکمیل می‌کنند.[3]