گزارش تحقیقی: مسیرهای سه‌گانه ورود تراشه‌های تحریمی انویدیا به چین افشا شد

برخلاف قاچاق سنتی قطعات کامپیوتری که معمولاً از طریق مرزهای غیررسمی انجام می‌شد، جریان ورود شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی به چین اکنون به یک شبکه پیچیده و شبه‌قانونی از شرکت‌های پوششی و هاب‌های ترانزیت تبدیل شده است. تفاوت اصلی این پرونده با موارد گذشته در مقیاس و روش‌های دور زدن محدودیت‌هاست؛ جایی که تراشه‌های ممنوعه نه در چمدان‌ها، بلکه در قالب قراردادهای رسمی و از طریق کشورهای ثالث جابه‌جا می‌شوند.[1][2]

بر اساس گزارش جدید موسسه تحقیقاتی غیرانتفاعی C4ADS که در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، محدودیت‌های صادراتی ایالات متحده نتوانسته است مانع از رسیدن پردازنده‌های گرافیکی پیشرفته انویدیا به دست نهادهای چینی شود. این گروه با بررسی دقیق ۳۷۱ هزار و ۴۴۲ سند دولتی چین بین ژوئیه ۲۰۲۵ تا ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶، سه مسیر اصلی را برای این انتقال شناسایی کرده است: خریدهای مستقیم توسط دانشگاه‌ها، ترانزیت از طریق آسیای جنوب شرقی، و استفاده از شرکت‌های با مالکیت مبهم.[2]

مسیر اول، استفاده از نهادهای علمی و پژوهشی است. تحقیقات نشان می‌دهد که حداقل ۵۶ تراشه تحریمی انویدیا به ارزش حدود ۱.۷ میلیون دلار (معادل ۱۱.۹ میلیون یوان) در قراردادهای تامین تجهیزات دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی چین ثبت شده است. این تراشه‌ها معمولاً در قالب قراردادهای بزرگ چندفروشنده‌ای و از طریق یکپارچه‌سازهای منطقه‌ای کوچک خریداری می‌شوند تا حساسیت کمتری ایجاد کنند.[1][2]

مسیر دوم که از نظر فنی در مناطق خاکستری قانون قرار می‌گیرد، ارسال کالا به کشورهای واسطه در آسیای جنوب شرقی است. موسسه C4ADS حدود ۵۰ محموله از پردازنده‌های گرافیکی سری A100، H100 و AD102 به ارزش ۱۳.۴ میلیون دلار را ردیابی کرده است که پیش از رسیدن به هنگ‌کنگ یا سرزمین اصلی چین، از مسیر ویتنام، هند و مالزی عبور کرده‌اند. از آنجا که این کشورها نقش مشروعی در آزمایش و بسته‌بندی تراشه‌ها دارند، تفکیک فعالیت‌های قانونی از ترانزیت غیرمجاز بسیار دشوار است.[1][2]

اما بزرگترین حجم انتقال از طریق مسیر سوم، یعنی شرکت‌های پوششی انجام می‌شود. به عنوان نمونه، شرکتی به نام Megaspeed International در بازه زمانی مورد بررسی، حدود ۴.۶ میلیارد دلار سخت‌افزار انویدیا را وارد آسیای جنوب شرقی کرده است، در حالی که ساختار مالکیت نهایی آن همچنان نامشخص است. این شرکت پیش از این در مالکیت یک شرکت بازی‌سازی چینی قرار داشت و اکنون شبکه‌ای از زیرمجموعه‌ها را در سنگاپور، اندونزی و مالزی اداره می‌کند.[1][2]

این چالش‌ها تنها به شبکه‌های پنهان محدود نمی‌شود. گزارش‌ها نشان می‌دهد که شرکت‌های چینی حتی از طریق زیرمجموعه‌های قانونی خود در خارج از کشور نیز به این سخت‌افزارها دسترسی پیدا می‌کنند. به گزارش آسیا تایمز، شرکت Aivres که زیرمجموعه کالیفرنیایی سرورساز چینی Inspur است، بین آوریل ۲۰۲۴ تا فوریه ۲۰۲۶ حداقل ۵.۶ میلیارد دلار فناوری پیشرفته از جمله بیش از ۳ میلیارد دلار کامپیوتر مجهز به تراشه‌های انویدیا را به آسیای جنوب شرقی صادر کرده است.[3]

این جریان مداوم سخت‌افزار، سیاست‌گذاران را با چالش‌های جدی در زمینه رهگیری کالا مواجه کرده است. موسسه C4ADS در گزارش خود با اشاره به پیچیدگی‌های زنجیره تامین تأکید کرده است: «سوابق ما مسیرهای انحراف احتمالی را نشان می‌دهد، نه تخلفات قطعی در هر مورد؛ چرا که فعالیت‌های قانونی آزمایش، تعمیر و صادرات مجدد می‌تواند شبیه به انحراف غیرقانونی به نظر برسد.» این وضعیت نشان می‌دهد که کنترل فیزیکی قطعات سیلیکونی در یک اقتصاد کاملاً درهم‌تنیده جهانی، نیازمند ابزارهای نظارتی بسیار پیچیده‌تری است و صرفاً تکیه بر لیست‌های تحریم نمی‌تواند مانع از حرکت این سخت‌افزارهای ارزشمند شود.[2]

این افشاگری‌ها در آستانه نشست برنامه‌ریزی‌شده هوش مصنوعی میان ایالات متحده و چین در ماه سپتامبر، سایه سنگینی بر مذاکرات دیپلماتیک انداخته است. در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند با وضع تعرفه‌ها و محدودیت‌های جدید، برتری فناوری خود را حفظ کند، جریان تراشه‌های A100 و H100 به سمت شرق نشان می‌دهد که شبکه‌های غیررسمی تامین، مسیرهای جایگزین خود را تثبیت کرده‌اند. گام بعدی نهادهای نظارتی آمریکا، تمرکز بر ردیابی فیزیکی قطعات در هاب‌های ترانزیت آسیای جنوب شرقی خواهد بود.[3]