رفتن به محتوای اصلی

روند کامل رویداد

ناترازی انرژی زمستانی در ایران

دیوان محاسبات کشور با انتشار گزارشی از کاهش مصرف گاز و گازوئیل و افزایش چشمگیر مصرف مازوت در نیروگاه‌های ایران خبر داد.

تحریریه کوهستان· به‌روزرسانی

«ناترازی انرژی زمستانی در ایران» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازه‌اش باخبر شوید. دریافت اپ

تصویرسازی: نیروگاه حرارتی و دکل‌های انتقال برقاز گزارش: هشدار دیوان محاسبات درباره تغییر سبد سوخت نیروگاه‌ها؛ مصرف مازوت ۴۱ درصد افزایش یافت

این خبر را به اشتراک بگذارید

تازه‌ترین گزارش

هشدار دیوان محاسبات درباره تغییر سبد سوخت نیروگاه‌ها؛ مصرف مازوت ۴۱ درصد افزایش یافت

دیوان محاسبات کشور با انتشار گزارشی از کاهش مصرف گاز و گازوئیل و افزایش چشمگیر مصرف مازوت در نیروگاه‌های ایران خبر داد. هم‌زمان، شرکت توانیر اعلام کرد که با ادامه روند فعلی، خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده برای مشترکان خانگی و تجاری اعمال خواهد شد.

  • مصرف گاز در نیروگاه‌ها ۷.۹ درصد و گازوئیل ۳۱.۴ درصد کاهش یافته است.
  • نیروگاه‌های کشور برای جبران کمبود سوخت، مصرف مازوت را ۴۱.۷ درصد افزایش داده‌اند.
  • توانیر از آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دو ساعته برای مشترکان خانگی و تجاری خبر داد.
  • بخشی از ذخایر استراتژیک گازوئیل کشور در جریان درگیری‌های اخیر از دست رفته است.

دیوان محاسبات کشور در تازه‌ترین گزارش خود زنگ خطر تغییر ترکیب سبد سوخت نیروگاه‌های ایران را به صدا درآورد. بر اساس این گزارش رسمی، مصرف گاز در نیروگاه‌ها ۷.۹ درصد و مصرف نفت‌گاز یا همان گازوئیل ۳۱.۴ درصد کاهش یافته است.[1]

در نقطه مقابل این کاهش چشمگیر، مصرف نفت‌کوره یا مازوت با جهشی ۴۱.۷ درصدی مواجه شده است. دیوان محاسبات هشدار داده است که این تغییر ترکیب سوخت می‌تواند پیامدهای جدی برای پایداری شبکه برق و همچنین محیط زیست به همراه داشته باشد.[1]

این نهاد نظارتی بر ضرورت مدیریت دقیق ذخایر سوخت و تضمین تأمین پایدار انرژی نیروگاه‌ها در فصل سرد تأکید کرده است. گزارش دیوان محاسبات نشان می‌دهد که ناترازی گاز در کشور، نیروگاه‌ها را به سمت استفاده از سوخت‌های جایگزین و بسیار آلاینده سوق داده است.[1]

هم‌زمان با این هشدارهای نظارتی، شرکت توانیر نیز از آغاز دور جدید خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در سراسر کشور خبر داده است. محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرد که بخشی از ذخایر استراتژیک گازوئیل کشور در جریان درگیری‌های اخیر از دست رفته است.[3][4]

به گفته مدیرعامل توانیر، در صورت تداوم روند فعلی مصرف، محدودیت‌های برقی با برنامه‌ریزی و اطلاع‌رسانی قبلی اعمال خواهد شد. این محدودیت‌ها در مرحله نخست شامل مشترکان خانگی و تجاری می‌شود تا فشار بر شبکه سراسری کاهش یابد و از فروپاشی شبکه جلوگیری شود.[5]

شرکت توانیر اعلام کرده است که قطع برق مشترکان خانگی و تجاری ممکن است در ابتدا به دو ساعت در هر دو روز برسد. با این حال، با سردتر شدن هوا و افزایش مصرف گاز، احتمال افزایش خاموشی‌ها به روزانه دو ساعت نیز وجود دارد.[6]

گزارش دیوان محاسبات نشان‌دهنده افت مصرف گاز و گازوئیل و جهش مصرف مازوت در نیروگاه‌ها است.

بحران ذخایر و اولویت‌بندی خاموشی‌ها

محمد اله‌داد تأکید کرد که بخش صنعت در آخر صف خاموشی‌های زمستانی قرار دارد. او توضیح داد که در تابستان تقاضای برق به حدود ۷۵ هزار مگاوات می‌رسد، در حالی که پیک بار در زمستان حدود ۴۵ هزار مگاوات است.[2]

این مقام مسئول افزود که از نظر ظرفیت تولید برق در زمستان هیچ‌گونه محدودیتی وجود ندارد، بلکه مشکل اصلی تأمین سوخت نیروگاه‌ها است. کاهش ۳۰ هزار مگاواتی تقاضا در زمستان نیز نتوانسته است بحران کمبود گاز و گازوئیل را به طور کامل جبران کند.[2]

گزارش‌ها حاکی از آن است که پیامک‌های هشدار قطع دو ساعته برق از هم‌اکنون برای شماری از مشترکان تهرانی ارسال شده است. توانیر هشدار داده است که مشترکان پرمصرف ممکن است با قطع چند هفته‌ای برق مواجه شوند تا الگوی مصرف اصلاح گردد.[3][5]

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نیز پیش‌تر درباره تشدید کمبود انرژی در ماه‌های سرد سال هشدار داده بود. او اعلام کرد که با توجه به شرایط فعلی، انتظار می‌رود کشور در زمستان امسال با مشکلات جدی در تأمین گاز و برق روبه‌رو شود.[7]

رئیس‌جمهور تأکید کرد که دولت در تلاش است تا تأمین انرژی مورد نیاز تولید در زمستان با مشکل مواجه نشود. او وعده داد که در صورت بروز کمبود، صنعت و تولید آخرین بخش‌هایی باشند که با محدودیت مواجه می‌شوند تا اقتصاد آسیب نبیند.[2]

پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی

افزایش ۴۱.۷ درصدی مصرف مازوت در نیروگاه‌ها، نگرانی‌های گسترده‌ای را درباره تشدید آلودگی هوا در کلان‌شهرها ایجاد کرده است. مازوت به عنوان یک سوخت سنگین و آلاینده، تأثیرات مخربی بر سلامت شهروندان و محیط زیست دارد و هزینه‌های درمانی را افزایش می‌دهد.[1]

با وجود کاهش ۳۰ هزار مگاواتی تقاضای برق در زمستان، کمبود سوخت مانع از تولید پایدار شده است.

اداره کل هواشناسی استان تهران از هم‌اکنون نسبت به تداوم آلودگی هوا هشدار داده و از شهروندان خواسته است از ترددهای غیرضروری خودداری کنند. پایداری جوی و استفاده از سوخت‌های آلاینده در نیروگاه‌های اطراف پایتخت، کیفیت هوا را به شدت کاهش داده است.[1]

از سوی دیگر، کمبود انرژی تأثیرات مستقیمی بر بخش تولید و اشتغال دارد. کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که هرگونه اختلال در تأمین برق صنایع، می‌تواند به کاهش تولید، افزایش هزینه‌های تمام‌شده و در نهایت تعدیل نیروی کار در کارخانه‌ها منجر شود.[3]

ناترازی گاز در ایران به یک بحران ساختاری و بلندمدت تبدیل شده است. با وجود در اختیار داشتن منابع عظیم گازی، افت فشار در میادین اصلی مانند پارس جنوبی و عدم سرمایه‌گذاری کافی برای توسعه زیرساخت‌ها، شبکه تأمین انرژی کشور را بسیار آسیب‌پذیر کرده است.[1]

چشم‌انداز زمستان پیش‌رو

شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تأسیسات آسیب‌دیده گاز به چرخه تولید بازگشته است. با این حال، این شرکت بر ضرورت مشارکت فعالانه مردم در مدیریت مصرف گاز در فصل زمستان تأکید فراوان دارد.[1]

مقامات دولتی از شهروندان خواسته‌اند با کاهش مصرف گاز در بخش خانگی، به تأمین سوخت نیروگاه‌ها و جلوگیری از قطع برق کمک کنند. با این وجود، کارشناسان معتقدند که راهکارهای کوتاه‌مدت نمی‌تواند بحران عمیق ناترازی انرژی را به صورت ریشه‌ای حل کند.[2]

خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده که از اول آذرماه آغاز می‌شود، یادآور بحران‌های مشابه در سال‌های گذشته است. تفاوت اصلی امسال در کاهش شدید ذخایر گازوئیل و اتکای بی‌سابقه به مازوت است که شرایط را برای شبکه برق پیچیده‌تر از قبل کرده است.[6]

تصویرسازی: خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده از اول آذرماه برای مشترکان خانگی و تجاری آغاز می‌شود.

دیوان محاسبات کشور در پایان گزارش خود خواستار شفافیت بیشتر در مدیریت منابع انرژی و پاسخگویی نهادهای مسئول شده است. این نهاد تأکید دارد که صیانت از تولید برق نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری زیرساختی و پرهیز از تصمیمات مقطعی است.[1]

در روزهای آینده مشخص خواهد شد که آیا تدابیر دولت و شرکت توانیر می‌تواند از گسترش خاموشی‌ها جلوگیری کند یا خیر. آنچه مسلم است، زمستان امسال آزمونی دشوار برای شبکه انرژی ایران و تاب‌آوری جامعه در برابر محدودیت‌های تأمین برق خواهد بود.[5]

تأثیر درگیری‌ها بر زیرساخت‌ها

مدیرعامل توانیر به صراحت اشاره کرده است که بخشی از ذخایر استراتژیک گازوئیل کشور در جریان درگیری‌های اخیر و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها از بین رفته است. این مسئله فشار مضاعفی بر شبکه تأمین سوخت نیروگاه‌ها در سراسر کشور وارد کرده است.[3][4]

پیش از این، گزارش‌هایی مبنی بر آسیب دیدن برخی تأسیسات انرژی در حملات ماه‌های گذشته منتشر شده بود. از دست رفتن این ذخایر ارزشمند، دست وزارت نیرو را برای جبران کمبود گاز در ماه‌های سرد سال به شدت بسته است.[3]

در این میان، برخی نمایندگان مجلس نیز نسبت به تبعات اقتصادی قطع برق هشدار داده‌اند. رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس پیش‌تر اعلام کرده بود که ادامه کمبود برق می‌تواند شمار بیکاران در بخش صنعت را به بیش از یک میلیون نفر برساند.[5]

با وجود وعده‌های دولت مبنی بر قرار دادن صنایع در آخر صف خاموشی‌ها، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که در زمان اوج مصرف خانگی، برق صنایع به عنوان اولین گزینه قطع می‌شود تا از خاموشی‌های گسترده و نارضایتی در شهرها جلوگیری شود.[2]

تصویرسازی: از دست رفتن بخشی از ذخایر استراتژیک گازوئیل، فشار بر شبکه تأمین سوخت را افزایش داده است.

تغییر ترکیب سوخت نیروگاه‌ها به سمت مازوت، علاوه بر آلودگی هوا، هزینه‌های پنهان دیگری نیز دارد. استهلاک سریع‌تر تجهیزات نیروگاهی و نیاز به تعمیرات مکرر، از جمله پیامدهای استفاده طولانی‌مدت از سوخت‌های سنگین و غیراستاندارد در چرخه تولید برق است.[1]

واکنش‌ها به مدیریت بحران

انتشار گزارش دیوان محاسبات واکنش‌های مختلفی را در پی داشته است. کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که هشدارهای نهادهای نظارتی باید پیش از رسیدن به نقطه بحران جدی گرفته می‌شد تا از اتکای اجباری به مازوت و آسیب به محیط زیست جلوگیری شود.[1]

در شبکه‌های اجتماعی نیز شهروندان نسبت به بازگشت خاموشی‌ها و هم‌زمان افزایش آلودگی هوا ابراز نگرانی کرده‌اند. بسیاری از کاربران از قطع بدون اطلاع قبلی برق در برخی مناطق گلایه داشته و خواستار شفافیت بیشتر در اعلام زمان‌بندی دقیق خاموشی‌ها هستند.[6]

دولت در تلاش است تا با واردات گازوئیل و مدیریت توزیع، بخشی از این ناترازی خطرناک را جبران کند. با این حال، محدودیت‌های ارزی و تحریم‌ها، روند تأمین سوخت مایع از بازارهای بین‌المللی را با چالش‌های جدی و تأخیر مواجه کرده است.[3]

در نهایت، عبور از زمستان پیش‌رو نیازمند یک هماهنگی ملی میان دستگاه‌های اجرایی، صنایع و شهروندان است. دیوان محاسبات تأکید کرده است که هرگونه کوتاهی در تأمین پایدار سوخت، می‌تواند به بحران‌های اجتماعی و اقتصادی گسترده‌تری در سطح کشور دامن بزند.[1]

شبکه برق ایران اکنون در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد. توازن شکننده میان تولید و مصرف، با کوچک‌ترین تغییر در دمای هوا یا اختلال در شبکه گازرسانی، می‌تواند به خاموشی‌های سراسری منجر شود که جبران آن به سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود.[5]

منابع

  1. [1]Shafaqna Persian — تأکید دیوان محاسبات بر تأمین پایدار سوخت نیروگاه‌ها و صیانت از تولید برق مطالعه در Shafaqna Persian →
  2. [2]Shafaqna Persian — توانیر: «صنعت» در آخر صف خاموشی‌های زمستانی قرار دارد مطالعه در Shafaqna Persian →
  3. [3]Melliun — کاهش ذخایر گازوئیل در جنگ؛ هشدار درباره قطع چند هفته‌ای برق پرمصرف‌ها مطالعه در Melliun →
  4. [4]VOA Farsi Iran — توانیر: با ادامه روند فعلی قطع برق اعمال خواهد شد مطالعه در VOA Farsi Iran →
  5. [5]Iran International — مدیرعامل شرکت توانیر: مشترکان پرمصرف ممکن است با قطع چند هفته‌ای برق مواجه شوند مطالعه در Iran International →
  6. [6]Radio Farda — توانیر از آغاز قطع برق در ایران از اول آذر خبر داد؛ «احتمالاً دو ساعت در هر دو روز» مطالعه در Radio Farda →
  7. [7]BBC Persian — بازگشت خاموشی‌ها به ایران با آغاز سرما مطالعه در BBC Persian →

آنچه باید زیر نظر داشت

  • بازگشت نخستین ردیف گازی پالایشگاه ششم پارس جنوبی به مدار تولید تا پایان سال.
  • تکمیل عملیات بازسازی آخرین ردیف فرآورشی پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی تا پایان سال.
  • بازگشت نیمی از ظرفیت ۴۷۰۰ مگاواتی خارج شده از مدار نیروگاه‌های صنعتی تا پایان سال.
  • نهایی شدن قراردادهای خرید مستقیم برق صنایع پتروشیمی از ترکیه با استفاده از منابع ارزی خود.
  • پیشرفت مذاکرات دوجانبه با ترکمنستان برای واردات گاز به کشور.

نمودارها، نقشه‌ها و تصاویر

ناترازی گاز و افت ظرفیت تولید، عامل اصلی خاموشی‌های زمستانی است.از گزارش: آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد ·
تغییر اجباری سبد سوخت نیروگاه‌ها از گاز طبیعی به سمت سوخت‌های مایع.از گزارش: آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد ·
مراحل استعلام زمان خاموشی از طریق سامانه برق من با استفاده از شناسه قبض ۱۳ رقمی.از گزارش: چگونه از زمان خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دوساعته در تهران مطلع شویم؟ ·
افزایش مصرف گاز خانگی در زمستان، سهم سوخت تحویلی به نیروگاه‌های تولید برق را کاهش می‌دهد.از گزارش: چگونه از زمان خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دوساعته در تهران مطلع شویم؟ ·
آسیب به زیرساخت‌ها موجب از دست رفتن ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز شده است.از گزارش: هشدار درباره بحران سوخت زمستانی نیروگاه‌ها؛ افت ۱۳۰ میلیون مترمکعبی گاز و بازگشت مازوت ·
شاخص کیفیت هوا در کلان‌شهرهای ایران با آغاز مازوت‌سوزی در وضعیت قرمز قرار گرفته است.از گزارش: هشدار درباره بحران سوخت زمستانی نیروگاه‌ها؛ افت ۱۳۰ میلیون مترمکعبی گاز و بازگشت مازوت ·

آذر ۱۴۰۵

  1. آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد

آبان ۱۴۰۵

  1. اعلام خاموشی‌های دوساعته در تهران؛ سخنگوی صنعت برق قطعی‌ها را به تعمیرات شبکه مرتبط دانست
  2. هشدار درباره بحران سوخت زمستانی نیروگاه‌ها؛ افت ۱۳۰ میلیون مترمکعبی گاز و بازگشت مازوت
  3. هشدار رسمی درباره تنش گازی در ۱۱ استان ایران همزمان با آغاز فصل سرما
  4. آتش‌سوزی در سکوی فاز ۱۴ پارس جنوبی مهار شد؛ تخلیه کارکنان در سایه روایت‌های متناقض
  5. هشدار درباره قطع گاز مرغداری‌ها و صنایع؛ زنجیره تامین غذایی در سایه ناترازی انرژی
  6. تایید کاهش ۲۵ درصدی تولید گاز ایران؛ آغاز مازوت‌سوزی در کارخانه‌های سیمان
  7. هشدار صریح دولت درباره کمبود گاز زمستانی و افزایش هزینه برق خانگی
  8. دولت دورکاری دو روز در هفته را برای کارمندان واجد شرایط الزامی کرد

مهر ۱۴۰۵

  1. پیشرفت ۸۰ درصدی بازسازی فاز ۱۴ پارس جنوبی؛ بازگشت کامل به مدار تا پایان سال
  2. تصویب سهمیه ۱۶ هزار و ۵۵۰ مگاواتی برق صنایع برای عبور از زمستان

روند رویداد تا امروز

بحران ناترازی انرژی در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ با دستور مسعود پزشکیان برای کاهش حضور فیزیکی کارکنان دستگاه‌های اجرایی از طریق آیین‌نامه دورکاری با هدف کاهش مصرف سوخت آغاز شد. در ۱۹ سپتامبر، اعلام شد که در حملات پیشین، ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور آسیب دیده است که حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب آن به مدار بازگشته است. با این حال، در ۴ اکتبر، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از افت ۱۴ درصدی تحویل گاز به شبکه سراسری در نیمه نخست سال به دلیل افت فشار در میادین پارس جنوبی خبر داد.

برای مقابله با این بحران، وزارت نیرو در ۴ اکتبر ۲۰۲۶ یک بسته عملیاتی ۶۰ برنامه‌ای را برای حفظ پایداری شبکه برق ابلاغ کرد. همزمان، مذاکرات فشرده‌ای برای واردات مستقیم برق از جمهوری آذربایجان در ۴ اکتبر، فراهم شدن زیرساخت واردات برق از ترکیه برای صنایع پتروشیمی در ۱۰ اکتبر و توافق اولیه با ترکمنستان برای تمدید قرارداد واردات در ۱۱ اکتبر انجام شد. در ۸ اکتبر نیز ۷۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی توزیعی به شبکه متصل گردید.

افزایش شدید مصرف گاز خانگی در فصل سرما، سهمیه سوخت نیروگاه‌ها را به شدت کاهش می‌دهد.از گزارش: چرا خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده پاییز امسال، یک انتخاب تلخ اما ضروری برای سلامت عمومی است؟ ·

در اواسط اکتبر ۲۰۲۶، تلاش‌ها برای تعمیر زیرساخت‌ها شدت گرفت. در ۱۲ اکتبر اعلام شد که نخستین ردیف گازی پالایشگاه ششم پارس جنوبی تا پایان سال به مدار بازمی‌گردد. تعمیرات اساسی پالایشگاه‌های پارس جنوبی در ۱۳ اکتبر و پالایشگاه گاز بیدبلند در ۱۴ اکتبر به پایان رسید. در ۱۷ اکتبر نیز پیشرفت ۸۰ درصدی عملیات بازسازی آخرین ردیف فرآورشی پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی تایید شد. در ۲۵ اکتبر، دولت دستگاه‌های اجرایی را مکلف کرد حداقل دو روز در هفته برای کارمندان واجد شرایط دورکاری اعمال کنند.

با ورود به ماه نوامبر ۲۰۲۶، وضعیت تامین انرژی وخیم‌تر شد. در ۲ نوامبر، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، کمبود گاز در زمستان را رسما تایید کرد و شرکت توانیر از افزودن ردیف هزینه سوخت نیروگاهی به قبوض برق خبر داد. در ۴ نوامبر، سرپرست وزارت نفت افت ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز ایران را در پی حملات نظامی تایید کرد که منجر به قطع کامل گاز کارخانه‌های سیمان و آغاز مازوت‌سوزی در آن‌ها شد. در ۶ نوامبر نیز هشدارهایی مبنی بر احتمال قطع گاز مرغداری‌ها و صنایع صادر گردید.

پذیرش خاموشی‌های مقطعی، راهکاری برای جلوگیری از انتشار ذرات معلق خطرناک ناشی از مازوت‌سوزی است.از گزارش: چرا خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده پاییز امسال، یک انتخاب تلخ اما ضروری برای سلامت عمومی است؟ ·

در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، یکی از سکوهای گازی فاز ۱۴ پارس جنوبی دچار آتش‌سوزی شد که وزارت نفت علت آن را نشت گاز اعلام کرد، در حالی که مشاور رئیس مجلس شورای اسلامی این حادثه را به حمله نظامی ایالات متحده نسبت داد. در همان روز، سخنگوی دولت نسبت به احتمال قطع گاز خانگی در تمامی استان‌ها هشدار داد. تا ۱۵ نوامبر، با از دست رفتن ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز، حدود ۱۴ نیروگاه کشور به سوزاندن مازوت روی آوردند که شاخص کیفیت هوای کلان‌شهرها را در وضعیت قرمز قرار داد.