رفتن به محتوای اصلی

روند کامل رویداد

ناترازی انرژی زمستانی در ایران

شرکت توانیر از آغاز قطعی‌های زمان‌بندی‌شده برق برای مشترکان خانگی و تجاری از اول آذرماه خبر داد.

تحریریه کوهستان· به‌روزرسانی

«ناترازی انرژی زمستانی در ایران» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازه‌اش باخبر شوید. دریافت اپ

تصویرسازی: دکل‌ها و خطوط انتقال برق در غروباز گزارش: آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد

این خبر را به اشتراک بگذارید

تازه‌ترین گزارش

آغاز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد

شرکت توانیر از آغاز قطعی‌های زمان‌بندی‌شده برق برای مشترکان خانگی و تجاری از اول آذرماه خبر داد. این تصمیم در پی افت شدید ذخایر سوخت نیروگاه‌ها و آسیب به زیرساخت‌های گازی اتخاذ شده است.

  • خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دو ساعته برای مشترکان خانگی و تجاری از اول آذرماه رسما آغاز می‌شود.
  • کسری روزانه گاز به بیش از ۴۳۰ میلیون مترمکعب رسیده و ذخایر گازوئیل نیروگاه‌ها به شدت افت کرده است.
  • آسیب به تاسیسات گازی در جریان درگیری‌های اخیر، ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید را از مدار خارج کرده است.
  • شرکت توانیر اعلام کرده است که بخش صنعت در انتهای صف خاموشی‌ها قرار دارد تا از توقف تولید جلوگیری شود.

شرکت توانیر خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دو ساعته را از اول آذرماه به عنوان یک اقدام ضروری برای حفظ ذخایر رو به اتمام گازوئیل و تداوم فعالیت صنایع معرفی می‌کند. از نگاه مدیران دولتی، این جیره‌بندی یک راهکار کنترل‌شده و ناگزیر برای عبور ایمن از ماه‌های سرد سال است.[4][7]

در نقطه مقابل، شهروندان و کارشناسان اقتصادی این خاموشی‌های زمستانی را نشانه آشکاری از آسیب‌پذیری عمیق زیرساخت‌ها می‌دانند. آن‌ها معتقدند که این وضعیت، نتیجه مستقیم درگیری‌های نظامی اخیر و ناترازی‌های مزمن گازی است که اکنون هزینه آن مستقیما به خانه‌های مردم و کسب‌وکارهای خرد تحمیل می‌شود.[1][2]

واقعیت میدانی نشان می‌دهد که شبکه سراسری انرژی در ایران با یک فشار بی‌سابقه مواجه شده است. با رسیدن کسری روزانه گاز به بیش از ۴۳۰ میلیون مترمکعب، حاشیه امنیت برای تامین سوخت نیروگاه‌ها عملا از بین رفته و شبکه در وضعیت هشدار قرار دارد.[8]

محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، با صراحت درباره ریشه‌های این بحران اعلام کرد: «بخشی از ذخایر گازوئیل کشور در جریان جنگ از دست رفته و در صورت تداوم روند فعلی مصرف، محدودیت‌های برق با برنامه‌ریزی و اطلاع‌رسانی اعمال خواهد شد.»[6]

جزئیات جیره‌بندی زمستانی

بر اساس برنامه‌ریزی‌های اعلام شده، این قطعی‌ها در مرحله نخست بخش‌های خانگی و تجاری را هدف قرار می‌دهند. مشترکان در مناطق مختلف کشور باید انتظار داشته باشند که حداقل دو ساعت در هر دو روز با قطعی برنامه‌ریزی‌شده برق مواجه شوند.[3][4]

با این حال، مقامات هشدار داده‌اند که این الگو ثابت نخواهد بود. در صورتی که دمای هوا در هفته‌های آینده کاهش بیشتری یابد و مصرف گاز سیستم‌های گرمایشی اوج بگیرد، احتمال افزایش این خاموشی‌ها به روزانه دو ساعت برای هر مشترک بسیار بالا است.[4][5]

ناترازی گاز و افت ظرفیت تولید، عامل اصلی خاموشی‌های زمستانی است.

شرکت توانیر در یک تغییر رویه آشکار نسبت به سیاست‌های تابستانی، اطمینان داده است که بخش صنعت در انتهای صف خاموشی‌های زمستانی قرار دارد. هدف از این تصمیم، جلوگیری از توقف خطوط تولید و کاهش تبعات اقتصادی ناشی از کمبود انرژی عنوان شده است.[7]

آمارها نشان می‌دهند که مشکل فعلی ریشه در ظرفیت تولید برق ندارد. در تابستان تقاضای برق به حدود ۷۵ هزار مگاوات می‌رسد، در حالی که این رقم در زمستان به حدود ۴۵ هزار مگاوات کاهش می‌یابد. بحران اصلی، تامین سوخت اولیه برای چرخش توربین‌ها است.[7]

آسیب به زیرساخت‌های حیاتی

ریشه اصلی بحران کنونی در کمبود شدید گاز طبیعی و سوخت‌های مایع جایگزین نهفته است. نیروگاه‌های حرارتی ایران برای تولید برق به شدت به تزریق مداوم گاز وابسته‌اند و هرگونه اختلال در این زنجیره، بلافاصله به کاهش تولید برق منجر می‌شود.[1][2]

حملات نظامی اخیر ایالات متحده و اسرائیل به تاسیسات پارس جنوبی و عسلویه، ضربه سنگینی به توان تولید انرژی کشور وارد کرد. در جریان این حملات، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز ایران به طور کامل از مدار خارج شد.[8]

این افت ناگهانی تولید، در کنار ناترازی‌های انباشته شده از سال‌های گذشته، کسری گاز کشور را به مرز بحرانی ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز رساند. این رقم نشان‌دهنده شکافی عمیق میان عرضه و تقاضا در یکی از سردترین ماه‌های سال است.[8]

در نتیجه این کمبود گاز، نیروگاه‌ها مجبور شده‌اند برای جبران افت فشار، به استفاده گسترده از سوخت‌های مایع مانند گازوئیل و مازوت روی بیاورند. این تغییر سوخت، ذخایر استراتژیک گازوئیل کشور را که پیش‌تر نیز در جریان درگیری‌ها آسیب دیده بود، به سرعت تخلیه کرده است.[6][8]

تصویرسازی: نیروگاه‌های حرارتی به دلیل کمبود گاز، به مصرف ذخایر استراتژیک سوخت مایع روی آورده‌اند.

تبعات اقتصادی و اجتماعی

تبعات اقتصادی این خاموشی‌ها بسیار فراتر از تاریکی موقت خانه‌ها است. محدودیت در تامین انرژی می‌تواند ضربه جبران‌ناپذیری به بازار کار وارد کند و چرخه‌های تولید را در صنایع پایین‌دستی و کارگاه‌های کوچک مختل سازد.[1]

رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس با ابراز نگرانی شدید از وضعیت موجود هشدار داد که ادامه روند کمبود برق و گاز می‌تواند به تعطیلی گسترده واحدهای صنفی منجر شود و شمار بیکاران کشور را به بیش از یک میلیون نفر افزایش دهد.[1]

کسب‌وکارهای کوچک و واحدهای تجاری که پیش از این نیز با فشارهای تورمی و رکود دست‌وپنجه نرم می‌کردند، اکنون باید ساعات کاری خود را با جداول خاموشی تطبیق دهند. این مسئله به معنای کاهش مستقیم درآمد و افزایش هزینه‌های عملیاتی برای حفظ تجهیزات است.[3]

روند اطلاع‌رسانی به شهروندان از هم‌اکنون آغاز شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که پیامک‌های هشداردهنده مبنی بر قطع دو ساعته برق به دست بسیاری از مشترکان در تهران و سایر کلان‌شهرها رسیده تا برای این شرایط آماده شوند.[6]

مدیریت بحران در سطح کلان

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، با تایید وخامت اوضاع انرژی در کشور، صراحتا اعلام کرد که ایران درگیر یک «جنگ خاموش اقتصادی» است. او این شرایط را نیازمند مدیریت دقیق و ریاضت در مصرف منابع ملی توصیف کرد.[5]

به گفته مقامات ارشد دولتی، این جنگ اقتصادی و زیرساختی به مراتب پیچیده‌تر و دشوارتر از درگیری‌های موشکی اخیر است. حفظ پایداری شبکه در زمستان سال ۱۴۰۵ به یکی از بزرگترین آزمون‌های مدیریتی برای دولت تبدیل شده است.[5]

تغییر اجباری سبد سوخت نیروگاه‌ها از گاز طبیعی به سمت سوخت‌های مایع.

استراتژی فعلی وزارت نیرو بر این اصل استوار است که بار اصلی این کمبودها بر دوش مصرف‌کنندگان خانگی قرار گیرد تا شریان‌های حیاتی اقتصاد و تولید صنعتی از حرکت باز نایستند. این رویکرد، نیازمند همراهی و تحمل بالای اجتماعی است.[7]

با این وجود، شرکت توانیر هشدارهای سخت‌گیرانه‌ای نیز برای مشترکان پرمصرف صادر کرده است. مدیرعامل این شرکت تهدید کرده است که در صورت عدم رعایت الگوهای مصرف، برق مشترکان پرمصرف ممکن است با قطعی‌های چند هفته‌ای و تنبیهی مواجه شود.[6]

چشم‌انداز ماه‌های آینده

با عمیق‌تر شدن فصل سرما، میزان تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی ایران به شدت مورد آزمایش قرار خواهد گرفت. هر درجه کاهش دما می‌تواند به معنای میلیون‌ها مترمکعب افزایش تقاضا برای گاز و فشار مضاعف بر شبکه شکننده برق باشد.[2][5]

تمرکز فوری دولت در حال حاضر بر بهینه‌سازی مصرف ذخایر باقی‌مانده سوخت مایع و تسریع در روند تعمیرات تاسیسات گازی آسیب‌دیده است. بازگرداندن حتی بخش کوچکی از ظرفیت از دست رفته می‌تواند حاشیه امنیتی حیاتی برای شبکه ایجاد کند.[8]

با این حال، کارشناسان تاکید دارند که ناترازی‌های ساختاری در بخش انرژی ایران نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان و بلندمدت است؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که در سایه تحریم‌های بین‌المللی و بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیک منطقه، چشم‌انداز روشنی برای تحقق آن‌ها دیده نمی‌شود.[1][2]

در مقطع کنونی، شهروندان ایرانی باید خود را با زمستانی سازگار کنند که در آن دسترسی مداوم به برق و گرمایش دیگر یک امر تضمین‌شده نیست، بلکه منبعی است که باید با دقت و بر اساس جداول زمان‌بندی‌شده مصرف شود.[3][4]

آزمون نهایی برای مدیران شبکه انرژی این خواهد بود که آیا این جیره‌بندی‌های کنترل‌شده می‌توانند از فروپاشی کامل شبکه (بلک‌اوت) در روزهای اوج سرما جلوگیری کنند، یا بحران سوخت ابعاد گسترده‌تری به خود خواهد گرفت.[6][7]

منابع

  1. [1]Iran International — بازگشت خاموشی‌های خانگی و تهدید تولید هم‌زمان با کمبود سوخت نیروگاه‌ها در ایران مطالعه در Iran International →
  2. [2]Euronews Persian — جنگ و تشدید بحران انرژی در ایران؛ خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در آستانه «زمستان سخت» آغاز می‌شود مطالعه در Euronews Persian →
  3. [3]VOA Farsi Iran — دور تازه خاموشی‌ها در ایران رسماً آغاز شد مطالعه در VOA Farsi Iran →
  4. [4]Radio Farda — توانیر از آغاز قطع برق در ایران از اول آذر خبر داد؛ «احتمالاً دو ساعت در هر دو روز» مطالعه در Radio Farda →
  5. [5]BBC Persian — خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده برق در ایران از امروز آغاز می‌شود؛ احتمال قطع روزانه دو ساعت برق مطالعه در BBC Persian →
  6. [6]Melliun — کاهش ذخایر گازوئیل در جنگ؛ هشدار درباره قطع چند هفته‌ای برق پرمصرف‌ها مطالعه در Melliun →
  7. [7]Shafaqna Persian — توانیر: «صنعت» در آخر صف خاموشی‌های زمستانی قرار دارد مطالعه در Shafaqna Persian →
  8. [8]Anadolu Persian — هشدار درباره زمستان سخت ایران؛ کسری گاز به بیش از 430 میلیون مترمکعب رسید مطالعه در Anadolu Persian →

آنچه باید زیر نظر داشت

  • بازگشت نخستین ردیف گازی پالایشگاه ششم پارس جنوبی به مدار تولید تا پایان سال جاری.
  • تکمیل عملیات بازسازی آخرین ردیف فرآورشی پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی تا پایان سال.
  • بررسی و ارزیابی کارشناسی وضعیت بحرانی حوزه انرژی توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  • پیشبرد مذاکرات دوجانبه با ترکمنستان برای واردات گاز.
  • احیای بخش باقی‌مانده از ظرفیت ۲۳۰ میلیون مترمکعبی گاز آسیب‌دیده.

نمودارها، نقشه‌ها و تصاویر

افت ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز ایران در پی حملات اخیر به زیرساخت‌های انرژی.از گزارش: تایید کاهش ۲۵ درصدی تولید گاز ایران؛ آغاز مازوت‌سوزی در کارخانه‌های سیمان ·
هزینه سوخت نیروگاهی به قبوض برق ۹۰ درصد مشترکان خانگی اضافه شد.از گزارش: هشدار صریح دولت درباره کمبود گاز زمستانی و افزایش هزینه برق خانگی ·
روند افزایشی ناترازی گاز در فصول سرد سال طی سال‌های اخیر.از گزارش: هشدار صریح دولت درباره کمبود گاز زمستانی و افزایش هزینه برق خانگی ·
روند احیای ظرفیت تولید در ردیف‌های فرآورشی پالایشگاه فاز ۱۴.از گزارش: پیشرفت ۸۰ درصدی بازسازی فاز ۱۴ پارس جنوبی؛ بازگشت کامل به مدار تا پایان سال ·
فاصله میان ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی و توان عملی تولید در زمان اوج مصرف شبکه.از گزارش: تصویب سهمیه ۱۶ هزار و ۵۵۰ مگاواتی برق صنایع برای عبور از زمستان ·
سهم بخش صنعت از کل مصرف برق کشور تنها حدود ۱۵ درصد است، اما نقش حیاتی در اقتصاد دارد.از گزارش: تصویب سهمیه ۱۶ هزار و ۵۵۰ مگاواتی برق صنایع برای عبور از زمستان ·
رکوردهای ثبت‌شده در جریان تعمیرات اساسی و بهینه‌سازی پالایشگاه بیدبلنداز گزارش: پایان تعمیرات اساسی پالایشگاه گاز بیدبلند؛ پایداری شبکه در آستانه زمستان تضمین شد ·
تأثیر پروژه‌های بهینه‌سازی بر کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی و حفظ منابع هیدروکربنیاز گزارش: پایان تعمیرات اساسی پالایشگاه گاز بیدبلند؛ پایداری شبکه در آستانه زمستان تضمین شد ·
وضعیت بازیابی ظرفیت‌های تولید گاز در پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی.از گزارش: پایان تعمیرات اساسی پارس جنوبی؛ شتاب در بازسازی تأسیسات گازی برای گذر از زمستان ·
تأمین خوراک پتروشیمی‌ها و سوخت نیروگاه‌ها وابستگی مستقیمی به پایداری تولید در پارس جنوبی دارد.از گزارش: پایان تعمیرات اساسی پارس جنوبی؛ شتاب در بازسازی تأسیسات گازی برای گذر از زمستان ·
ظرفیت تولید پیش‌بینی‌شده برای چاه‌های جدید گازی در میادین شرق و جنوب کشوراز گزارش: چاه‌های جدید گازی در میدان‌های خانگیران، خارتنگ و توس آماده ورود به مدار تولید شدند ·
سهم هر یک از چاه‌های جدید در افزایش ظرفیت شبکه گازرسانیاز گزارش: چاه‌های جدید گازی در میدان‌های خانگیران، خارتنگ و توس آماده ورود به مدار تولید شدند ·

مهر ۱۴۰۵

  1. توافق اولیه ایران و ترکمنستان برای تمدید قرارداد واردات و توسعه خطوط تبادل برق
  2. هشدار سازمان مدیریت بحران: احتمال کمبود جدی برق و گاز در زمستان امسال
  3. جهش در توسعه انرژی‌های پاک؛ ظرفیت تجدیدپذیرهای ایران با پروژه‌های جدید افزایش یافت
  4. هشدار سندیکای صنعت برق درباره خاموشی‌های زمستانی به دلیل ناترازی گاز
  5. افت ۱۴ درصدی تحویل گاز به شبکه سراسری ایران در آستانه فصل سرما
  6. بحران انرژی در آستانه زمستان؛ دوراهی دشوار تامین گاز داخلی و حفظ صادرات

شهریور ۱۴۰۵

  1. بازیابی ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز ایران در آستانه فصل سرما

روند رویداد تا امروز

ریشه‌های این بحران به آسیب‌دیدگی گسترده زیرساخت‌های انرژی ایران بازمی‌گردد. در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، اعلام شد که حملات اواخر سال گذشته حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور را از مدار خارج کرده است. تا آن زمان، صنعت گاز موفق شده بود نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت از دست‌رفته را احیا کند. با این حال، آمارهای رسمی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان‌دهنده انقباض شدید بخش نفت و گاز بود که سیاست‌گذاران را بر سر دوراهی تامین نیازهای گرمایشی داخلی و حفظ قراردادهای صادراتی قرار داد.

با گذشت زمان، نشانه‌های کمبود انرژی آشکارتر شد. در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از افت ۱۴ درصدی تحویل گاز به شبکه سراسری در نیمه نخست سال خبر داد که عامل اصلی آن افت فشار در میادین پارس جنوبی و فقدان سرمایه‌گذاری برای نصب سکوهای فشارافزا بود. در همان روز، وزارت نیرو یک بسته عملیاتی ۶۰ برنامه‌ای را برای مدیریت سوخت نیروگاه‌ها ابلاغ کرد. یک روز بعد، در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، سندیکای صنعت برق با اشاره به کسری روزانه ۴۰۰ میلیون مترمکعبی گاز، نسبت به احتمال قطعی گسترده برق در زمستان هشدار داد.

آسیب به زیرساخت‌ها موجب از دست رفتن ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز شده است.از گزارش: هشدار درباره بحران سوخت زمستانی نیروگاه‌ها؛ افت ۱۳۰ میلیون مترمکعبی گاز و بازگشت مازوت ·

برای مقابله با این ناترازی، ایران به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و واردات روی آورد. تا ۸ اکتبر ۲۰۲۶، ظرفیت انرژی‌های سبز با اتصال ۷۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی توزیعی افزایش یافت. در حوزه دیپلماسی انرژی، مذاکراتی با جمهوری آذربایجان برای واردات تا ۱۰۰۰ مگاوات برق آغاز شد و در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، زیرساخت اتصال پتروشیمی‌ها به برق وارداتی ترکیه برای جبران خروج ۴۷۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاهی صنایع فراهم گردید. همچنین در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، توافق اولیه‌ای با ترکمنستان برای تمدید قرارداد واردات برق به دست آمد.

با وجود این اقدامات، هشدارها درباره وخامت اوضاع شدت گرفت. در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرد که آسیب‌دیدگی زیرساخت‌های انرژی ناشی از جنگ، احتمال محدودیت در تامین برق و گاز را به شدت افزایش داده است؛ شرکت توانیر نیز خسارت به بیش از دو هزار نقطه از شبکه برق را تایید کرد. در ۲ نوامبر ۲۰۲۶، معاون اول رئیس‌جمهور رسماً کمبود شدید گاز را تایید کرد و شرکت توانیر هزینه سوخت نیروگاهی را به قبوض برق افزود. دو روز بعد، در ۴ نوامبر ۲۰۲۶، سرپرست وزارت نفت افت ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز در پی حملات نظامی را تایید کرد که منجر به قطع کامل گاز کارخانه‌های سیمان و آغاز مازوت‌سوزی در آن‌ها شد.

شاخص کیفیت هوا در کلان‌شهرهای ایران با آغاز مازوت‌سوزی در وضعیت قرمز قرار گرفته است.از گزارش: هشدار درباره بحران سوخت زمستانی نیروگاه‌ها؛ افت ۱۳۰ میلیون مترمکعبی گاز و بازگشت مازوت ·

بحران در اواسط نوامبر به اوج خود نزدیک شد. در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، یکی از سکوهای گازی فاز ۱۴ پارس جنوبی دچار آتش‌سوزی شد؛ وزارت نفت علت این حادثه را نشت گاز اعلام کرد، در حالی که مشاور رئیس مجلس شورای اسلامی آن را به حمله نظامی ایالات متحده نسبت داد. در همان روز، سخنگوی دولت نسبت به احتمال قطع گاز خانگی در تمامی استان‌ها از جمله تهران هشدار داد. در نهایت، در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، شرکت ملی گاز از بروز تنش گازی در ۱۱ استان کشور خبر داد که زمینه‌ساز آغاز رسمی خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در روزهای بعد شد.