پیشرفت ۸۰ درصدی بازسازی فاز ۱۴ پارس جنوبی؛ بازگشت کامل به مدار تا پایان سال

بازگشت آخرین ردیف فرآورش گاز به مدار تولید، همان نقطه تعیین‌کننده‌ای است که سرنوشت تأمین سوخت زمستانی شبکه سراسری را مشخص می‌کند. بدون تکمیل این حلقه نهایی در تأسیسات عسلویه، ظرفیت اسمی شبکه برای پاسخگویی به اوج مصرف ماه‌های سرد سال ناقص می‌ماند.

در همین راستا، تورج دهقانی، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس، روز ۲۴ مهر ۱۴۰۵ از ثبت پیشرفت ۸۰ درصدی در طرح بازسازی پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی خبر داد. این آمار نشان‌دهنده عبور از مراحل بحرانی بازسازی و ورود به فاز یکپارچه‌سازی تجهیزات است.[1][2]

با تکمیل این روند، پالایشگاه فاز ۱۴ که در جریان درگیری‌های اخیر دچار آسیب شده بود، تا پایان سال جاری خورشیدی با تمام ظرفیت خود به شبکه گازرسانی کشور متصل خواهد شد. این بازگشت، یک ضرورت ساختاری برای تعادل‌بخشی به شبکه است.[1][2]

عملیات بازسازی این تأسیسات بلافاصله پس از توقف درگیری‌ها آغاز شد. در همان روزهای نخست، تیم‌های عملیاتی موفق شدند سه ردیف تولیدی آسیب‌دیده را در زمان بسیار کوتاهی به چرخه بازگردانند و اکنون تمرکز اصلی بر روی پیچیده‌ترین بخش آسیب‌دیده قرار دارد.[4]

به گفته دهقانی، با بسیج نیروها، برنامه‌ریزی دقیق و تعامل مستمر میان بخش‌های کارفرمایی و پیمانکاری، روند احیای آخرین واحد فرآورش گاز در حال انجام است. این هماهنگی، زمان‌بندی پروژه‌ای را که در ابتدا طولانی‌تر تخمین زده می‌شد، به شکل چشمگیری کاهش داده است.[1][2]

معماری فرآورش و اهمیت فاز ۱۴

طراحی فاز ۱۴ پارس جنوبی به گونه‌ای است که در ظرفیت کامل، روزانه حدود ۵۶ میلیون متر مکعب گاز غنی را دریافت و پردازش می‌کند. خروجی این فرآیند، تزریق روزانه ۵۰ میلیون متر مکعب گاز شیرین به خطوط لوله سراسری است.[3][4]

علاوه بر گاز شیرین، این پالایشگاه روزانه ده‌ها هزار بشکه میعانات گازی تولید می‌کند که نقش حیاتی در تأمین خوراک پتروشیمی‌ها و صادرات غیرنفتی دارد. توقف حتی بخشی از این ظرفیت، زنجیره‌ای از کمبودها را در صنایع پایین‌دستی ایجاد می‌کند.[3]

بخش عمده‌ای از تجهیزات آسیب‌دیده شامل مبدل‌های حرارتی، کمپرسورهای انتقال و سیستم‌های کنترل یکپارچه بود که تعویض و نوسازی آن‌ها در شرایط عادی ماه‌ها زمان می‌برد. با این حال، استفاده از ظرفیت سازندگان داخلی و تأمین سریع قطعات، این زمان‌بندی را فشرده کرد.[4]

رسیدن به پیشرفت ۸۰ درصدی به معنای پایان عملیات سنگین نصب و جایگذاری تجهیزات مکانیکی کلان است. درصد باقیمانده شامل تست‌های سرد و گرم، کالیبراسیون دقیق شبکه‌های ابزار دقیق و اتصال ایمن این واحد به سایر بخش‌های در حال کار پالایشگاه است.[4]

اهمیت این بازسازی تنها در اعداد تولید خلاصه نمی‌شود؛ بلکه نشان‌دهنده تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی در برابر شوک‌های بیرونی است. بازگرداندن یک پالایشگاه آسیب‌دیده به مدار تولید در حین فعالیت سایر بخش‌ها، نیازمند رعایت سخت‌گیرانه‌ترین پروتکل‌های ایمنی صنعتی برای جلوگیری از حوادث ثانویه است.[4]

تکثیر الگوی بازسازی در شبکه

تجربه موفق در مدیریت بحران و بازسازی سریع فاز ۱۴، اکنون به یک الگوی مهندسی برای سایر تأسیسات تبدیل شده است. مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس تأکید کرد که این تجربیات مستقیماً در فرایند بازسازی پالایشگاه‌های سوم و پنجم به کار گرفته می‌شود.[1][2]

پالایشگاه‌های سوم و پنجم پارس جنوبی که در جریان تنش‌های پیشین دچار خسارت شده بودند، اکنون با استفاده از همین مدل احیای تدریجی، در مسیر بازگشت به تولید قرار دارند. این رویکرد، از توقف کامل تأسیسات جلوگیری کرده و تولید را حفظ می‌کند.[1][2]

سفر اخیر سرپرست وزارت نفت به منطقه عسلویه و بازدید میدانی از این تأسیسات، کاتالیزور مهمی برای تسریع این روند بود. در این بازدیدها، تصمیمات ساختاری برای تأمین مالی فوری و رفع موانع لجستیکی پیمانکاران اتخاذ شد تا جریان بازسازی با وقفه مواجه نشود.[1][2]

تزریق منابع مالی جدید و پشتیبانی حاکمیتی، به تیم‌های مهندسی اجازه می‌دهد تا قطعات یدکی حساس و تجهیزات ابزار دقیق را با سرعت بیشتری تأمین کنند. این پشتیبانی برای عبور از گلوگاه‌های فنی در مراحل پایانی پروژه کاملاً ضروری است.[4]

از سوی دیگر، تکمیل این ردیف فرآورشی به کاهش میزان گازهای ارسال‌شده به مشعل نیز کمک می‌کند. با بهینه‌سازی فرآیندها در جریان بازسازی، راندمان کلی پالایشگاه بهبود یافته و هدررفت منابع هیدروکربنی به حداقل ممکن می‌رسد که دستاوردی زیست‌محیطی محسوب می‌شود.[4]

مدیریت ناترازی و پایداری زمستانه

از منظر کلان شبکه، بازگشت کامل ظرفیت فاز ۱۴، معادل تولید یک فاز استاندارد پارس جنوبی است. این حجم، دقیقاً همان مقداری است که می‌تواند تفاوت میان اعمال محدودیت برای صنایع عمده یا حفظ پایداری شبکه در اوج سرمای دی و بهمن را رقم بزند.[4]

شرکت ملی گاز ایران برای مدیریت ناترازی فصلی، روی تک‌تک ردیف‌های فرآورشی حساب باز کرده است. تأخیر در راه‌اندازی این واحد می‌توانست به معنای کاهش تخصیص گاز به نیروگاه‌های حرارتی و در نتیجه، افزایش مصرف سوخت‌های مایع جایگزین با هزینه‌های بالاتر باشد.[4]

استراتژی وزارت نفت در شرایط فعلی، تمرکز بر پروژه‌های زودبازده و رفع گلوگاه‌های تولید است. بازسازی تأسیسات موجود، بسیار سریع‌تر و اقتصادی‌تر از توسعه میدان‌های جدید، ظرفیت از دست رفته را به ترازنامه انرژی کشور بازمی‌گرداند و ناترازی را مهار می‌کند.[4]

با توجه به مشترک بودن میدان گازی پارس جنوبی با کشور همسایه، حفظ سقف تولید و جلوگیری از افت برداشت، یک الزام راهبردی است. هر روز توقف تولید در بخش ایرانی، به معنای از دست رفتن سهم کشور از این مخزن مشترک است.[3]

اکنون تمام نگاه‌ها به برنامه‌ریزی دو ماه آینده دوخته شده است. تیم‌های راه‌اندازی در تلاشند تا پیش از ورود جبهه‌های هوای سرد به کشور، مراحل پیش‌راه‌اندازی آخرین واحد فرآورش را با موفقیت به اتمام برسانند و شبکه را برای زمستان آماده کنند.[1][2]

گام بعدی و قابل راستی‌آزمایی در این فرآیند، آغاز تست‌های گرم و ورود گاز ترش به این ردیف فرآورشی است. موفقیت در این مرحله، به معنای پایان رسمی عملیات بازسازی و تزریق پایدار گاز شیرین به شریان‌های حیاتی اقتصاد کشور خواهد بود.[4]