هشدار درباره قطع گاز مرغداریها و صنایع؛ زنجیره تامین غذایی در سایه ناترازی انرژی
با تایید کسری روزانه گاز در ایران، مقامات از احتمال محدودیت و قطع گاز مرغداریها و صنایع در زمستان خبر دادهاند. این تصمیم در کنار کمبود سوختهای جایگزین مانند گازوئیل، نگرانیهای جدی درباره اختلال در زنجیره تولید مواد غذایی ایجاد کرده است.
به قلم سامان جعفری
این خبر را به اشتراک بگذارید
دولت ایران در آستانه فصل سرما، هشدارهای رسمی مبنی بر احتمال محدودیت و قطع گاز را به واحدهای تولیدی و مرغداریها در چندین استان ابلاغ کرده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ میشود که تامین سوخت جایگزین برای این واحدها با چالشهای جدی روبرو است.[1]
مرغداران اکنون بر سر یک دوراهی بحرانی قرار گرفتهاند؛ آنها یا باید شاهد تلف شدن جوجههای خود بر اثر سرما باشند، یا برای تهیه گازوئیل به عنوان سوخت دوم، در بازارهای غیررسمی سرگردان شوند. سیستمهای گرمایشی در صنعت طیور نیازمند انرژی پایدار و بدون وقفه هستند.[1]
بر اساس گزارشهای منتشر شده، سهمیه سوخت مایع تخصیصیافته به واحدهای تولیدی به هیچ وجه پاسخگوی نیاز آنها در زمان قطع کامل شبکه گاز نیست. این کمبود، مستقیما امنیت غذایی و زنجیره تامین گوشت سفید را در ماههای آینده تهدید میکند.[1]
ریشههای ناترازی ساختاری
بحران فعلی تنها محدود به بخش کشاورزی نیست و ریشه در یک ناترازی ساختاری و عمیق در شبکه انرژی ایران دارد. سرپرست وزارت نفت تایید کرده است که ایران حتی پیش از آغاز فصل سرد، با کسری روزانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز مواجه بوده است.[2]
این کسری عظیم، نتیجه سالها عدم سرمایهگذاری کافی در زیرساختهای استخراج، پالایش و توزیع گاز طبیعی است. با وجود در اختیار داشتن دومین ذخایر بزرگ گازی جهان، افت فشار در میادین اصلی مانند پارس جنوبی، توان تولید شبکه را به شدت کاهش داده است.[2]
سیاستگذاران انرژی در ایران، همواره در مواجهه با این ناترازی، سادهترین راهکار یعنی قطع گاز بخش مولد و صنایع را انتخاب کردهاند. هدف از این اقدام، جلوگیری از قطع گاز بخش خانگی و پیشگیری از نارضایتیهای عمومی در فصل زمستان است.[2]
با این حال، انتقال بار این بحران به دوش بخش تولید، هزینههای پنهان و آشکار سنگینی برای اقتصاد کلان به همراه دارد. اتاق بازرگانی ایران برآورد کرده است که تعطیلات اجباری و اختلال در فعالیتهای اقتصادی در سال ۱۴۰۴، حدود ۳۴ میلیارد دلار خسارت به همراه داشته است.[3]
پیامدهای اقتصادی و تورمی
این رقم نجومی، ابعاد واقعی بحران تامین انرژی و بیثباتی محیط کسبوکار را به وضوح نشان میدهد. پیامدهای این خسارت دهها میلیارد دلاری، مستقیما از کارخانهها به بازار اشتغال، قیمت کالاها و در نهایت قدرت خرید خانوارها منتقل میشود.[3]
در بخش طیور، افزایش هزینههای گرمایش و استفاده از سوختهای جایگزین گرانقیمت، قیمت تمامشده مرغ و تخممرغ را به شدت بالا میبرد. تولیدکنندگان که با قیمتگذاری دستوری نیز مواجهاند، حاشیه سود خود را از دست داده و بسیاری در آستانه ورشکستگی قرار میگیرند.[1]
از سوی دیگر، صنایعی که توانایی تغییر سوخت را دارند، به سمت استفاده از مازوت و گازوئیل حرکت میکنند. قطع کامل گاز کارخانههای سیمان از ابتدای آبانماه و پیش از رسیدن سرمای زمستان، نشاندهنده آغاز زودهنگام این روند مخرب است.[2][4]
سوزاندن مازوت در کارخانههای حاشیه کلانشهرها، بحران آلودگی هوا را در زمستان تشدید میکند. این چرخه معیوب، ناترازی انرژی را به یک بحران چندوجهی اقتصادی، زیستمحیطی و سلامت عمومی تبدیل کرده است که هر سال ابعاد گستردهتری به خود میگیرد.[4]
چالش سوختهای جایگزین
زیرساختهای بسیاری از مرغداریهای سنتی و حتی نیمهصنعتی در ایران، اساسا برای استفاده طولانیمدت از سوختهای مایع طراحی نشدهاند. تغییر سیستمهای مشعل و گرمایش سالنها نیازمند سرمایهگذاری جدیدی است که در توان مالی بسیاری از مرغداران نیست.[1]
علاوه بر این، لجستیک و حملونقل گازوئیل به واحدهای پراکنده در سطح استانها، خود یک چالش بزرگ مدیریتی است. در شرایطی که ناوگان حملونقل جادهای نیز با مشکلات تامین سوخت و قطعات مواجه است، رساندن به موقع سوخت به مرغداریها تضمینشده نیست.[1]
کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که تداوم این وضعیت، سرمایهگذاری در بخش تولید مواد غذایی را به شدت کاهش خواهد داد. عدم قطعیت در تامین پایدارترین نهادههای تولید یعنی آب و انرژی، ریسک فعالیت اقتصادی را در ایران به بالاترین سطح رسانده است.[3]
دولت در تلاش است تا با اعمال محدودیتهای پلکانی، اثرات این شوک را مدیریت کند. با این وجود، فقدان یک استراتژی بلندمدت برای بهینهسازی مصرف و افزایش راندمان نیروگاهها و صنایع، باعث میشود این اقدامات تنها جنبه مسکنهای موقتی داشته باشند.[2]
چشمانداز مبهم زمستان
زمستان پیش رو، آزمونی سخت برای تابآوری زیرساختهای فرسوده انرژی در ایران خواهد بود. گزارشها حاکی از آن است که حتی استفاده از کپسولهای گاز مایع در برخی مناطق برای مصارف خانگی و تجاری کوچک دوباره رواج یافته است.[4]
این بازگشت به روشهای تامین انرژی دهههای گذشته، نشانهای آشکار از عقبگرد در توسعه زیرساختهای رفاهی است. شهروندان و تولیدکنندگان اکنون باید هزینههای ناکارآمدی در مدیریت کلان انرژی را با تحمل سرما، آلودگی و تورم بپردازند.[4]
در این میان، نهادهای صنفی مانند اتحادیه مرغداران، خواستار شفافیت دولت در اعلام برنامههای قطع گاز و تضمین تامین سوخت جایگزین شدهاند. آنها تاکید دارند که بدون یک برنامه مشخص، مدیریت گلههای زنده غیرممکن خواهد بود.[1]
اگرچه وعدههایی مبنی بر تخصیص سهمیههای اضطراری گازوئیل داده شده است، اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که بوروکراسی پیچیده اداری، مانع از رسیدن به موقع این سهمیهها به دست تولیدکنندگان واقعی میشود.[1]
در نهایت، بحران ناترازی گاز در ایران دیگر یک مسئله فنی یا فصلی نیست، بلکه به یک گره کور اقتصاد سیاسی تبدیل شده است. حل این بحران نیازمند دهها میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی و اصلاحات ساختاری در قیمتگذاری انرژی است که در شرایط فعلی تحریمها، دور از دسترس به نظر میرسد.[2][3]
تاثیر بر زنجیره تامین
اختلال در گرمایش مرغداریها تنها به تلفات مستقیم جوجهها محدود نمیشود. نوسانات دمایی در سالنهای پرورش، باعث کاهش چشمگیر ضریب تبدیل غذایی و افت وزنگیری پرندگان میشود که بهرهوری کل دوره پرورش را به شدت کاهش میدهد.[1]
این افت بهرهوری، به معنای هدررفت میلیونها تن نهادههای دامی وارداتی است که با ارزهای محدود دولتی تامین شدهاند. بنابراین، قطع گاز یک واحد مرغداری، در واقع زنجیرهای از اتلاف منابع ارزی و ریالی را در اقتصاد کشور فعال میکند.[1]
از منظر اقتصاد کلان، کاهش عرضه مرغ در ماههای پایانی سال که تقاضا به طور سنتی افزایش مییابد، میتواند شوک تورمی جدیدی به سبد غذایی خانوارها وارد کند. گوشت مرغ در سالهای اخیر به اصلیترین منبع تامین پروتئین دهکهای پایین درآمدی تبدیل شده است.[3]
دولت برای کنترل این شوکهای قیمتی، معمولا به واردات فوری گوشت منجمد روی میآورد. این سیاست انفعالی، نه تنها مشکل تولیدکننده داخلی را حل نمیکند، بلکه منابع ارزی کشور را که میتوانست صرف نوسازی زیرساختهای انرژی شود، میبلعد.[3]
ضرورت تغییر رویکرد
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که تداوم سیاست فعلی، یعنی قربانی کردن تولید برای حفظ گرمایش خانگی، در بلندمدت به فروپاشی بخشهای مولد اقتصاد منجر خواهد شد. آنها خواستار تدوین یک نظام سهمیهبندی هوشمند و مبتنی بر ارزش افزوده اقتصادی هستند.[2]
در یک نظام مدیریت بهینه، صنایعی که نقش حیاتی در امنیت غذایی و تامین نیازهای اساسی جامعه دارند، باید در بالاترین سطح اولویت تامین انرژی قرار گیرند. رها کردن مرغداران در میانه بحران سوخت، نشاندهنده فقدان چنین نگاه سیستمی در حکمرانی انرژی است.[1]
در یک نظام مدیریت بهینه، صنایعی که نقش حیاتی در امنیت غذایی و تامین نیازهای اساسی جامعه دارند، باید در بالاترین سطح اولویت تامین انرژی قرار گیرند.
نکات کلیدی
- دولت هشدارهای رسمی مبنی بر احتمال قطع گاز مرغداریها و واحدهای تولیدی در زمستان صادر کرده است.
- سرپرست وزارت نفت کسری روزانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز را پیش از آغاز فصل سرما تایید کرد.
- اتاق بازرگانی خسارت ناشی از قطع انرژی صنایع در سال گذشته را حدود ۳۴ میلیارد دلار برآورد کرده است.
- تامین نشدن سوخت جایگزین مانند گازوئیل، زنجیره تولید گوشت مرغ و امنیت غذایی را با خطر جدی مواجه میکند.
آنچه نمیدانیم
- دقیقا چه تعداد از مرغداریها و واحدهای تولیدی در زمستان امسال با قطع کامل گاز مواجه خواهند شد.
- آیا دولت برنامهای برای تامین سهمیه ویژه گازوئیل با قیمت یارانهای برای واحدهای آسیبدیده دارد یا خیر.
- تاثیر دقیق این قطعیها بر قیمت نهایی مرغ و تخممرغ در بازار مصرف در ماههای آینده چقدر خواهد بود.
روند رویداد
آبان ۱۴۰۵
قطع زودهنگام گاز کارخانههای سیمان و آغاز مازوتسوزی پیش از شروع فصل سرما.
نیمه آبان ۱۴۰۵
صدور هشدارهای رسمی به مرغداریها در استانهای مختلف مبنی بر احتمال محدودیت یا قطع گاز.
سال ۱۴۰۴
برآورد خسارت ۳۴ میلیارد دلاری به اقتصاد ایران ناشی از تعطیلیهای اجباری و قطع انرژی صنایع.
- تولیدکنندگان و مرغداران
- معتقدند قطع گاز بدون تامین سوخت جایگزین مطمئن، به معنای نابودی گلهها و ورشکستگی است و بار ناترازی انرژی نباید بر دوش تولیدکننده باشد.
- تحلیلگران اقتصادی
- هشدار میدهند که انتقال هزینه بحران انرژی به بخش تولید، منجر به خسارتهای چند میلیارد دلاری و تورم شدید در قیمت مواد غذایی میشود.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مصرفکنندگان نهایی مواد غذایی
- مقامات وزارت جهاد کشاورزی
منابع
[1]Tribune Zamanehتولیدکنندگان و مرغدارانگاز مرغداریها در آستانه قطع؛ مرغدار جوجهها را نجات دهد یا دنبال گازوئیل بدود؟
مطالعه در Tribune Zamaneh →
[2]Independent Persianتحلیلگران اقتصادیمازوت در کارخانهها و کپسول در خانهها؛ زمستان سخت ایران در راه است
مطالعه در Independent Persian →
[3]VOA Farsi Iranتحلیلگران اقتصادیخسارت ۳۴ میلیارد دلاری اختلال تولید؛هزینه بحران انرژی و تعطیلیها بر دوش مردم
مطالعه در VOA Farsi Iran →
[4]Melliunتحلیلگران اقتصادیمازوت در کارخانهها و کپسول در خانهها؛ زمستان سخت ایران در راه است
مطالعه در Melliun →
بیشتر در انرژی
مشاهده همه →مدیریت مصرف سوخت
کاهش ۶ درصدی مصرف نفتگاز؛ ایران از واردکننده به صادرکننده گازوئیل تبدیل شد
3 منبع
مدیریت صنعت نفت
فرخ علیخانی با حکم سرپرست وزارت نفت به عنوان سرپرست شرکت ملی نفت ایران منصوب شد
2 منبع
بحران زیرساخت
آتشسوزی مرگبار در نیروگاه حرارتی الحارثه بصره؛ ۴ کشته و توقف تولید برق
7 منبع
رکورد انرژی خورشیدی
عبور تاریخی تولید برق خورشیدی آلمان از مرز ۱۰۰ تراواتساعت؛ نقطه عطف گذار انرژی
6 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





