جاری شدن سیلاب و گل‌رود در سانتیاگو؛ نجات بیش از هزار نفر و اعلام وضعیت فاجعه در شیلی

در پی بارش بی‌سابقه ۱۴.۴ سانتی‌متری باران در روزهای اخیر که معادل ۹ برابر میانگین بارش‌های ماه اکتبر است، منطقه کوهستانی لاس‌کوندس در شرق سانتیاگو، پایتخت شیلی، شاهد طغیان رودخانه‌ها و جاری شدن سیلاب ناگهانی بود.[4][5]

این رویداد که در عصر روز ۸ اکتبر ۲۰۲۶ به وقوع پیوست، خیابان‌های محله «سان کارلوس د آپوکیندو» را به رودخانه‌هایی از گل و لای و سنگ تبدیل کرد. جریان پرقدرت آب، ده‌ها خودرو و حتی اتوبوس‌های مسافربری را با خود برد و به کلینیک‌ها و ساختمان‌های دانشگاهی آسیب رساند.[3][6]

با وجود شدت بالای این فاجعه طبیعی و خسارات گسترده به زیرساخت‌های شهری، واکنش سریع نیروهای امدادی و آتش‌نشانی شیلی به یک موفقیت چشمگیر تبدیل شد. بیش از هزار نفر از ساکنان گرفتار در خودروها و ساختمان‌ها با موفقیت نجات یافتند و این حادثه هیچ تلفات جانی در پی نداشت.[2][5]

روایت شاهدان و مکانیسم گل‌رود

شاهدان عینی صحنه‌های هولناکی از قدرت آب را روایت کرده‌اند. ماریا اینس، یکی از ساکنان محلی، به رسانه‌ها گفت: «آسمان در عرض چند دقیقه کاملاً سیاه شد و پس از بارش تگرگ، جریانی شبیه به امواج اقیانوس با صدای مهیبی خودروها را به پایین خیابان بلانچ پرتاب کرد.»[1]

مسافران یک اتوبوس شهری نیز تجربه مشابهی داشتند. یکی از مسافران توضیح داد که آب و تنه درختان به طور ناگهانی به اتوبوس برخورد کردند و وسیله نقلیه شروع به حرکت به سمت عقب کرد. مسافران مجبور شدند برای نجات جان خود از درهای اضطراری بالا رفته و روی سقف اتوبوس پناه بگیرند.[2]

موریسیو لورکا، مدیر سازمان ملی زمین‌شناسی و معدن شیلی، این پدیده را یک «سیلاب ناگهانی» توصیف کرده است. به گفته وی، این رویداد ناشی از افزایش بسیار سریع حجم آب در مدت زمانی کوتاه است که مقادیر عظیمی از رسوبات و مواد را با خود به پایین‌دست می‌آورد.[1][2]

ریشه اصلی آسیب‌پذیری این منطقه به دسامبر ۲۰۲۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که یک آتش‌سوزی گسترده جنگلی، پوشش گیاهی حوضه آبریز «کبرادا هوندا» را به طور کامل از بین برد. از بین رفتن درختان و گیاهان باعث شد تا خاک منطقه در برابر فرسایش کاملاً بی‌دفاع بماند.[6]

هنگامی که سیستم بارشی قدرتمند اخیر به این حوضه آبریز سوخته برخورد کرد، خاک نتوانست آب را جذب کند. در نتیجه، رواناب‌های سطحی با سرعت بالا سرازیر شده و در مسیر خود سنگ‌ها، گل و لای و بقایای گیاهی را به شکل یک توده ویرانگر به حرکت درآوردند.[6]

عملیات نجات و اعلام وضعیت فاجعه

در پی این حادثه، خوزه آنتونیو کاست، رئیس‌جمهور شیلی، در منطقه لاس‌کوندس وضعیت فاجعه اعلام کرد. این تصمیم پس از تشکیل جلسه کمیته مدیریت خطر بلایای منطقه کلان‌شهری سانتیاگو اتخاذ شد تا اختیارات و منابع بیشتری برای مقابله با بحران در اختیار نهادهای دولتی قرار گیرد.[1][4]

نیروهای ارتش، پلیس و آتش‌نشانی بلافاصله در منطقه مستقر شدند. جورجیو ترومبن، فرمانده سازمان آتش‌نشانی سانتیاگو، تایید کرد که تیم‌های امدادی توانسته‌اند بیش از هزار نفر را از شرایط خطرناک خارج کنند. همچنین ۱۱ نفر از سالمندان یک مرکز نگهداری به مکان امن منتقل شدند.[2][4]

گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که تنها شش نفر در این حادثه مجروح شده‌اند که در میان آن‌ها یک کودک یک ساله با شکستگی استخوان به چشم می‌خورد. با توجه به حجم گل‌رود و سرعت وقوع آن، ثبت نشدن هیچ‌گونه تلفات جانی نشان‌دهنده اثربخشی عملیات تخلیه است.[4][5]

نقش زیرساخت‌ها و پدیده ال‌نینو

علاوه بر عوامل طبیعی، مشکلات زیرساختی نیز در تشدید این بحران نقش داشته‌اند. خرمان کودینا، نماینده ریاست‌جمهوری، اعلام کرد که مسدود شدن دو مجرای زهکشی زیرزمینی در تقاطع خیابان‌های پورتیا و لا پلازا، مانع از هدایت صحیح آب‌های سطحی شده است.[1][2]

از سوی دیگر، کاتالینا سان مارتین، شهردار لاس‌کوندس، تایید کرد که شبکه‌های توری دینامیک که برای مهار سنگ‌ها و رسوبات در دره‌های این منطقه طراحی شده بودند، پیش از وقوع این سیلاب نصب نشده بودند. این تاخیر در اجرای پروژه‌های کاهش خطر، انتقاداتی را در پی داشته است.[3][6]

این بارش‌های سیل‌آسا در حالی رخ داده است که پدیده اقلیمی ال‌نینو در حال تقویت است. سازمان جهانی هواشناسی پیش‌بینی کرده است که ال‌نینوی امسال در ماه دسامبر به اوج خود می‌رسد و می‌تواند یکی از شدیدترین نمونه‌های ثبت‌شده از سال ۱۹۵۰ تاکنون باشد.[5]

پیامدهای شهری و هشدار قرمز

بر اساس آخرین ارزیابی‌های رسمی منتشر شده در روز جمعه، حدود ۲۰۰ هکتار از اراضی منطقه به طور کامل زیر گل و لای رفته و حداقل ۹۰ دستگاه خودرو که در مسیر سیلاب قرار داشتند، به شدت آسیب دیده‌اند. همچنین، طوفان و سیلاب باعث قطع برق نزدیک به ۱۲ هزار مشترک در سانتیاگو شد و خساراتی به ۱۹۶۰ خانه وارد کرد که از این میان ۵۵ واحد مسکونی دچار تخریب سازه‌ای شده‌اند.[2][3][5]

سازمان ملی پیشگیری و پاسخ به بلایای شیلی برای ۱۰ کمون دیگر در منطقه کلان‌شهری هشدار قرمز صادر کرده و مدارس این مناطق تعطیل شده‌اند. مقامات از شهروندان خواسته‌اند تا از تردد غیرضروری در مناطق آسیب‌دیده خودداری کنند تا مسیر برای ماشین‌آلات سنگین باز بماند.[3][4]

یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در این حادثه، عدم فعال‌سازی سیستم هشدار اضطراری برای تلفن‌های همراه ساکنان بود. مقامات دولتی در دفاع از این تصمیم توضیح دادند که به دلیل سرعت بسیار بالای وقوع سیلاب و مشخص نبودن دقیق محدوده خطر، ارسال هشدار می‌توانست به سردرگمی بیشتر شهروندان منجر شود.[3]

بحران تنها به شرق سانتیاگو محدود نبوده است. در شهر تالاگانته در جنوب غربی پایتخت، طغیان رودخانه ماپوچو باعث فروریختن دیواره‌های محافظ و ورود آب‌های گل‌آلود به محله‌های مسکونی شد. این اتفاق مسیرهای اصلی ارتباطی را قطع کرد و نیروهای امدادی را مجبور به استفاده از بالگرد برای نجات برخی شهروندان نمود.[4][5]

تجربه لاس‌کوندس نشان می‌دهد که مدیریت بحران تنها به واکنش پس از حادثه محدود نمی‌شود. پیوند میان آتش‌سوزی‌های جنگلی و سیلاب‌های پاییزی، ضرورت بازنگری در طراحی زیرساخت‌های شهری و تسریع در اجرای پروژه‌های آبخیزداری را در مناطقی با اقلیم مشابه برجسته می‌سازد.