افت ۳٫۱ درصدی انتشار کربن چین همزمان با بحران تنگه هرمز و جهش انرژیهای تجدیدپذیر
میزان انتشار دیاکسید کربن در چین طی سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ میلادی ۳٫۱ درصد کاهش یافت که شدیدترین افت از زمان قرنطینههای همهگیری در سال ۲۰۲۲ به شمار میرود. این کاهش نتیجه تلاقی دو عامل کلیدی بود: افت محسوس مصرف نفت در پی اختلالات ترانزیت دریایی و توسعه زیرساختی چشمگیر در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر.
به قلم کتایون کردی
این خبر را به اشتراک بگذارید
میزان انتشار دیاکسید کربن در چین طی سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ به میزان ۳٫۱ درصد کاهش یافت؛ رقمی که شدیدترین افت فصلی آلایندهها از زمان قرنطینههای گسترده سال ۲۰۲۲ را نشان میدهد. این کاهش، روند توقف رشد و تثبیت تراز انتشار گازهای گلخانهای این کشور را وارد سومین سال پیاپی خود کرده است.[1][2]
برای بزرگترین منبع تولید آلایندههای کربنی در جهان، چنین افتی نقطهعطفی تعیینکننده به شمار میرود. این رویداد در زنجیرهای از شوکهای ژئوپلیتیکی به زنجیره تأمین و همزمان جهش زیرساختی پرشتاب در تولید انرژیهای پاک محقق شد. افت ۳٫۱ درصدی ثبتشده میان ژوئیه و سپتامبر، کاهش کل انتشار دیاکسید کربن این کشور از ابتدای سال تا پایان فصل سوم را به حدود ۰٫۵ درصد رسانده است.[1]
دادههای منتشرشده توسط مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک (CREA) که در نشریه تخصصی Carbon Brief بازتاب یافته، حاکی از انقباضی فراگیر در سبد سوختهای فسیلی چین است. محور اصلی این انقباض، افت شدید مصرف نفت بود که همگام با ناپایداری شبکههای بینالمللی توزیع سوخت شکل گرفت.[1][4]
اختلالات گسترده در تردد نفتکشها از تنگه هرمز مستقیماً انتقال نفت خام به مقصد بزرگترین واردکننده جهان یعنی چین را مختل کرد. برآیند این وضعیت، افت سالانه ۴ درصدی در مجموع مصرف نفت این کشور در طول سهماهه سوم بود.[1][3]
تنگه هرمز شریان اصلی تأمین انرژی بینالمللی به شمار میرود و تنشهای مستمر خاورمیانه، شرکتهای کشتیرانی را ناچار به تغییر مسیر ناوبری و افزایش سرسامآور هزینههای حملونقل و تأخیر در بارگیری کرده است. این تنگنای راهبردی ترانزیتی مستقیماً به کاهش جریان مصرف در لایههای نهایی بازار انرژی چین تبدیل شد.[3]
شدیدترین انقباض در بخش حملونقل به ثبت رسید؛ جایی که نوسانات قیمتی و محدودیت در عرضه سوخت، مصرف نفت را ۹ درصد کاهش داد. اگرچه بحران هرمز موتور محرک این افت مقطعی بود، تحلیلگران شبکه انرژی آن را تنها کاتالیزوری برای تسریع یک دگرگونی ساختاری از پیش آغازشده میدانند.[1][3]
کاتالیزور برقیسازی ناوگان
لائوری میلیویرتا، تحلیلگر ارشد و یکی از بنیانگذاران CREA، خاطرنشان میکند که مصرف نفت چین احتمالاً پیش از این شوک ژئوپلیتیکی نیز به نقطه اوج تاریخی خود رسیده بود: «این بحران روند برقیسازی ناوگان ترابری و فاصله گرفتن از وابستگی به نفت را آشکارا پرسرعتتر کرده است.»[1]
گسترش برقآسای خودروهای الکتریکی، بنیادهای مصرف سوخت در شبکه ترابری چین را دگرگون کرده است. سهم وسایل نقلیه انرژی نو در سراسر سال ۲۰۲۶ بهطور مداوم بالای ۶۰ درصد از کل فروش ماهانه خودرو را به خود اختصاص داده است؛ نرخی که تقاضای نفت را به میزان چندین میلیون بشکه در زنجیره سوخت کاهش داد.[4]
افزون بر بازار داخلی، صادرات خودروهای ساخت چین نیز جهش یافته و معماری صنعت خودروسازی این کشور را از پیشرانههای احتراق داخلی به سمت ناوگان پاک سوق داده است. به باور میلیویرتا، حتی اگر بازگشت احتمالی مصرف نفت با تثبیت قیمتهای جهانی رخ دهد، تغییر ساختار بنیادین به سوی ترابری برقی دیگر روندی تثبیتشده و برگشتناپذیر است.[1][4]
کاهش انتشار تنها به نفت وارداتی محدود نماند؛ مصرف زغالسنگ داخلی چین نیز افتی ۳ درصدی را نسبت به سال قبل به ثبت رساند. نیروگاههای زغالسنگسوز در سهماهه سوم ۳٫۳ درصد برق کمتری تولید کردند؛ آن هم در شرایطی که تقاضای کل شبکه برق روندی صعودی را تجربه میکرد.[1][2]
پیشیگرفتن انرژیهای پاک از رشد تقاضا
شکاف میان افزایش تقاضا و افت تولید نیروگاههای حرارتی، بهطور کامل با رشد تاریخی منابع تولید برق کمکربن پوشش داده شد. میزان برق تولیدی از نیروگاههای بادی، خورشیدی و هستهای طی سهماهه سوم، سالانه ۱۱۰ تراواتساعت افزایش یافت.[1]
تنها همین میزان افزایش ظرفیت، معادل کل تولید برق آلمان در مدت زمان مشابه است. نکته راهبردی آنجا است که نرخ رشد این منابع پاک، بیش از دو برابر رشد کل تقاضای برق چین بود و به دیسپاچینگ شبکه اجازه داد از ظرفیت فسیلی بکاهد.[1]
این افت در سوزاندن زغالسنگ در شرایطی روی داد که پکن با سرعتی نزدیک به رکورد تاریخی خود به ساخت نیروگاههای زغالسنگسوز تازه ادامه میدهد. ادامه احداث این نیروگاهها همزمان با کاهش مصرف سوخت آنها، هرچند برای ناظران غربی متناقض جلوه میکند، بر استراتژی نوین شبکه برق این کشور منطبق است.[1]
سیاستگذاران انرژی چین این تأسیسات جدید را بمثابه پشتوانه و بیمهای در برابر بحرانهای غیرمنتظره خاموشی تلقی میکنند، بهویژه پس از آنکه خشکسالیهای سالهای گذشته ظرفیت برقآبی را زمینگیر کرد. با اولویتبخشی به برق تجدیدپذیر، ساعات کارکرد عملیاتی این واحدهای حرارتی با شتابی تند رو به کاهش است.[1]
گزارش مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک نشان میدهد که تولید برق بادی در ماه سپتامبر رشد سالانه ۱۶٫۶ درصدی را تجربه کرد و از افت نیمه نخست سال خارج شد؛ همزمان تولید خورشیدی نیز ۲۱٫۶ درصد اوج گرفت. این ظرفیت، زمینه افت سهماهه متوالی در سوزاندن زغالسنگ را فراهم آورد.[4]
افزایش سهم منابع تجدیدپذیر نظم دیسپاچینگ و هدایت شبکه برق چین را زیربنایی متحول کرده است. نیروگاههای زغالسنگسوز به جای تأمین بار پایه، بهتدریج به واحدهای آمادهبهخدمت و باتریهای ذخیره گرانقیمت بدل میشوند؛ تحولی که مشخصات انتشار بلندمدت آنها را دگرگون میسازد.[1][4]
اولویت اپراتورهای شبکه بر ادغام حداکثری انرژی نوسانی باد و خورشید متمرکز شده است. پیشتر، کمبود زیرساخت ذخیرهسازی و انعطافپذیری ضعیف خطوط انتقال سبب هدررفت اجباری بخش چشمگیری از برق تجدیدپذیر میشد، اما دادههای سهماهه سوم نشان از ارتقای سازگاری فنی شبکه دارد.[1]
انقباض در صنایع سنگین و پایه
فراتر از شبکه برق و ناوگان ترابری، انقباض در بخشهای صنعتی انرژیبر نیز به مهار انتشار آلایندهها یاری رساند. صنایع فولاد و سیمان که با احتساب مصارف الکتریکی از بزرگترین منابع تولید دیاکسید کربن در چین هستند، با چالشهای ساختاری پایداری دستبهگریبان بودهاند.[4]
افت طولانیمدت در بازار املاک و کاهش طرحهای عمرانی سنتی، تقاضا برای این مصالح بنیادین را به سراشیبی برده است. بخش مسکن در گذشته حدود یکچهارم از تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل میداد و موتور تقاضای مداوم برای مصالح ساختمانی بود.[4]
با سیاست حسابشده دولت برای تخلیه حباب املاک و کاستن از خطرات سیستمی مالی، کاهش متناظر تولید فولاد خام و سیمان، یکی از عظیمترین منابع آلایندگی را محدود کرد. آمارها نشاندهنده نزول تولید هر دو محصول در طول این فصل است.[4]
تنها بخش صنعتی بزرگ که برخلاف این جریان حرکت کرد، پتروشیمیهای پایه زغالسنگ بودند که از سوخت فسیلی به عنوان خوراک تولید پلاستیک و الیاف مصنوعی بهره میبرند. با این وجود، آهنگ رشد این صنعت نیز در سهماهه سوم نسبت به نیمه نخست سال کند شد.[1]
مجموع اثرات افت مصرف نفت، کاهش تولید برق حرارتی و رکود صنایع سنگین، روند تثبیت و کاهشی آلایندهها را که از مارس ۲۰۲۴ کلید خورده بود، پایدار ساخته است. برای کشوری که منشأ بیش از ۳۰ درصد گازهای گلخانهای جهان به حساب میآید، این مهار یک رخداد زیربنایی است.[1][2][3]
پیامدهای اقلیمی بر تراز جهانی کربن
تداوم این وضعیت نویدبخش آن است که چین احتمالاً سالها پیش از هدفگذاری رسمی خود برای سال ۲۰۳۰، به اوج تراز انتشار کربن دست یافته است. طبق تعهدات پکن، این کشور موظف به مهار رشد آلایندگی پیش از پایان دهه جاری و تحقق کربنخنثی تا سال ۲۰۶۰ است.[3]
مسیر جاری نشان میدهد تحقق هدف ۲۰۳۰ کاملاً در دسترس است، مشروط بر آنکه ساختار حکمرانی برای مهار رکود اقتصادی به بستههای محرک مالی متکی بر صنایع آلاینده سنگین روی نیاورد. ایجاد تعادل میان توسعه اقتصادی و کربنزدایی، کانون اصلی اصطکاک در برنامهریزی سیاستی پکن است.[1]
پیامدهای دگرگونی منحنی آلایندگی چین بر تعادل اقلیمی جهان عمیق خواهد بود. از آنجا که این کشور در ربع قرن اخیر پیشران اصلی جهش انتشار گازهای گلخانهای بوده، رسیدن پکن به سقف انتشار، نقطه اوج انتشار جهانی را نیز رقم خواهد زد.[1][2]
یافتههای سهماهه سوم قویترین گواه تاکنون است که بزرگترین منبع آلایندگی جهان موفق به جداسازی مسیر توسعه اقتصادی از مصرف سوختهای فسیلی شده است. البته آزمون تابآوری این دستاورد با آغاز فصل سرمای زمستان و تقاضای گرمایش کلید خواهد خورد.[1]
نکات کلیدی
- میزان انتشار دیاکسید کربن در چین طی سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ حدود ۳٫۱ درصد کاهش یافت که تندترین افت فصلی از زمان قرنطینههای سال ۲۰۲۲ است.
- مصرف کل نفت ۴ درصد و مصرف سوخت ترابری به دنبال تنشهای کشتیرانی در تنگه هرمز ۹ درصد سقوط کرد.
- با وجود افزایش تقاضای کل شبکه برق، تولید نیروگاههای زغالسنگسوز به لطف جهش منابع خورشیدی، بادی و هستهای ۳٫۳ درصد کاهش یافت.
- این افت، روند ثبات و کاهش انتشار را که از مارس ۲۰۲۴ آغاز شده بود وارد سومین سال خود کرد و نشانهای از چرخش ساختاری در سبد انرژی است.
آنچه نمیدانیم
- آیا با عادی شدن ناوبری در تنگه هرمز و تثبیت قیمتهای جهانی سوخت، افت مصرف نفت بازگشت خواهد داشت یا خیر.
- بستههای محرک اقتصادی جدید پکن چگونه بر حجم آلایندههای بخش صنایع سنگین در سهماهه چهارم اثر خواهد گذاشت.
- آیا شبکه برق میتواند جذب سریع انرژیهای تجدیدپذیر را در سرمای زمستان بدون تکیه بر نیروگاههای زغالسنگسوز حفظ کند.
- ابعاد دقیق این ثبات آلایندگی تا چه اندازه پایدار است، بهویژه آنکه پوشش تحلیلی مستقل درباره دادههای سهماهه سوم در رسانههای بینالمللی هنوز محدود است.
روند رویداد
مارس ۲۰۲۴
آغاز روند پایدار تثبیت و کاهش تراز انتشار دیاکسید کربن در چین.
ژوئیه ۲۰۲۶
سهم وسایل نقلیه انرژی نو برای نخستینبار از مرز ۶۰ درصد کل فروش ماهانه خودرو در چین عبور کرد.
نوامبر ۲۰۲۶
آمارهای سهماهه سوم افت ۳٫۱ درصدی انتشار کربن را ثبت کرد که شدیدترین افت از سال ۲۰۲۲ است.
- تحلیلگران اقلیمی
- معتقدند افت آلایندگی بازتاب یک شتابگیری ساختاری در گذار انرژی است که با گسترش انبوه نیروگاههای تجدیدپذیر و رشد خودروهای برقی تثبیت شده است.
- ناظران بازار انرژی
- بر نقش شوکهای ژئوپلیتیکی عرضه تأکید دارند و یادآور میشوند که انسداد و بحران تنگه هرمز مصرف نفت را بهطور موقت و دستوری پایین آورده است.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- سیاستگذاران داخلی چین که در تنگنای برقراری تعادل میان بستههای محرک اقتصادی و اهداف اقلیمی قرار دارند.
- نمایندگان صنایع سوختهای فسیلی که با افت ملموس و مستمر تقاضای داخلی روبرو هستند.
منابع
[1]Carbon Briefتحلیلگران اقلیمیAnalysis: China's quarterly CO2 falls 3% in largest drop since Covid
مطالعه در Carbon Brief →
[2]Carbon Pulseناظران بازار انرژیChina's CO2 emissions drop 3.1% in Q3 2026, extending two-year plateau
مطالعه در Carbon Pulse →
[3]Arab Newsناظران بازار انرژیChina sees fastest emissions drop since COVID-19 due to Mideast war: report
مطالعه در Arab News →
[4]Centre for Research on Energy and Clean Airتحلیلگران اقلیمیChina Energy and Emissions Trends – September 2026 snapshot
مطالعه در Centre for Research on Energy and Clean Air →
بیشتر در محیط زیست
مشاهده همه →دعاوی زیستمحیطی
شکایت ائتلاف حقوقی بینالمللی از غول گوشت برزیل به اتهام پولشویی ناشی از تخریب آمازون
5 منبع
مقررات انتشار متان
لغو مقررات متان دولت بایدن توسط دولت ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای
5 منبع
گذار برقی
سهم خودروهای برقی در بازار چین به رکورد دو سوم رسید؛ همزمان با سقوط تاریخی خودروهای احتراقی
7 منبع
فناوری کشاورزی
دستیابی به خط اصلاحی بارور موز کولوندیش؛ گامی راهبردی برای مهار بیماریها و شوکهای اقلیمی
3 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





