کاهش ۵۰ درصدی ظرفیت حریم هوایی ایتالیا در پی اختلال در شبکه داده ناوبری هوایی

شرکت ملی ناوبری هوایی ایتالیا (ENAV) صبح روز جمعه، ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام کرد که ظرفیت پذیرش پروازها در حریم هوایی این کشور به دلیل بروز نقص فنی گسترده در شبکه انتقال داده‌ها به نصف کاهش یافته است. این اختلال که در طول شب آغاز شد، سیستم‌های پشتیبان را وادار به مداخله کرد تا ایمنی پروازها در سراسر آسمان ایتالیا تضمین شود.[1][2]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، سیستم‌های اضطراری توانستند ترافیک هوایی را تا ساعت ۶ صبح به وقت محلی به صورت عادی مدیریت کنند. اما با آغاز موج پروازهای صبحگاهی و افزایش بار کاری شبکه، کنترلرهای ترافیک هوایی نتوانستند حجم معمول پروازها را پردازش کنند که این امر به اعمال محدودیت‌های شدید ترافیکی انجامید.[1][4]

این وضعیت باعث شد ده‌ها پرواز در فرودگاه‌های اصلی ایتالیا از جمله رم فیومیچینو، میلان مالپنسا، میلان لیناته، برگامو و ناپل با تاخیرهای طولانی‌مدت یا لغو کامل مواجه شوند. تنها در فرودگاه رم فیومیچینو، پروازهای متعددی به مقاصدی نظیر ریاض، تیرانا و تریسته لغو شدند و سایر پروازها نیز تاخیرهای بیش از ۶۰ دقیقه‌ای را تجربه کردند.[2][3]

شرکت ENAV در بیانیه رسمی خود اعلام کرد: «به منظور تداوم تضمین بالاترین سطح ایمنی عملیاتی، اقدامات مدیریت جریان ترافیک اعمال شده است که به معنای کاهش موقت ظرفیت رسیدگی به هواپیماها در حریم هوایی ایتالیا است.»[2]

این شرکت همچنین تاکید کرد که هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری یا خرابکاری عمدی در این رویداد یافت نشده است. تیم‌های امنیتی پس از بررسی‌های اولیه، احتمال دخالت عوامل خارجی را به طور کامل رد کردند و تمرکز خود را بر روی نقص‌های سخت‌افزاری قرار دادند.[1][2]

استفاده از شبکه‌های جایگزین

برای جلوگیری از توقف کامل عملیات هوانوردی، مهندسان شبکه به سرعت به سیستم‌های انتقال داده جایگزین و شبکه‌های ارتباطی ماهواره‌ای ثانویه متوسل شدند. این اقدام حیاتی به فرودگاه‌ها اجازه داد تا حداقل خروج‌های صبحگاهی، از جمله پروازهای حساس بین‌قاره‌ای را با ظرفیت ۵۰ درصدی مدیریت کرده و از بروز یک بحران تمام‌عیار جلوگیری کنند.[1][4]

تاثیر این نقص فنی به سرعت از مرزهای داخلی ایتالیا فراتر رفت و شبکه‌های پروازی کشورهای همسایه را نیز مختل کرد. حداقل ۱۰ پرواز برنامه‌ریزی شده بین مالت و ایتالیا، از جمله سرویس‌های شرکت‌های رایان‌ایر و ویز ایر، لغو شده یا با تاخیرهای بیش از دو ساعت روبرو شدند که سرگردانی صدها مسافر را در پی داشت.[3]

با گذشت چند ساعت از آغاز بحران و تلاش‌های بی‌وقفه تیم‌های فنی، شرکت ENAV موفق شد با همکاری تامین‌کنندگان زیرساخت، بخشی از پایداری شبکه را بازگرداند. گزارش‌های تکمیلی منتشر شده در ظهر روز جمعه نشان می‌دهد که ظرفیت حریم هوایی ایتالیا به ۷۵ درصد حالت عادی بازگشته است، اما بازگشت به ظرفیت کامل همچنان زمان‌بر خواهد بود.[4]

این رویداد بار دیگر شکنندگی شبکه‌های داده یکپارچه در صنعت هوانوردی اروپا را برجسته می‌کند. در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۲۵ نیز، یک نقص مشابه در اتصالات شبکه ارتباطی مرکز کنترل میلان باعث شد تا ظرفیت حریم هوایی شمال غرب ایتالیا از ساعت ۲۰:۲۰ تا ۲۲:۲۰ به ۵۰ درصد کاهش یابد.[1]

پیامدهای اقتصادی و عملیاتی

متخصصان هوانوردی معتقدند که وابستگی فزاینده به شبکه‌های داده متمرکز، نیازمند سرمایه‌گذاری بسیار بیشتر در سیستم‌های پشتیبان چندلایه است. اگرچه سیستم‌های اضطراری فعلی توانستند ایمنی پروازها را حفظ کنند، اما کاهش ۵۰ درصدی ظرفیت نشان می‌دهد که زیرساخت‌های موجود در زمان اوج ترافیک تاب‌آوری لازم را ندارند.[1][2]

تاخیرها و لغو پروازها در فرودگاه‌های کلیدی، هزینه‌های عملیاتی قابل‌توجهی را به شرکت‌های هواپیمایی تحمیل می‌کند. علاوه بر هزینه‌های مستقیم مربوط به مصرف سوخت مازاد برای هواپیماهای در حال انتظار در آسمان، شرکت‌ها موظف به پرداخت غرامت‌های قانونی و تامین اقامت برای مسافران سرگردان بر اساس مقررات اتحادیه اروپا هستند.[2][3]

واکنش شرکت‌های هواپیمایی و یوروکنترل

سازمان کنترل ترافیک هوایی اروپا (یوروکنترل) با صدور هشدارهای هوانوردی، از خلبانان پروازهای عبوری خواسته است تا سوخت اضافی برای زمان‌های انتظار احتمالی در نظر بگیرند. هماهنگی میان مراکز کنترل ترافیک کشورهای همسایه نظیر فرانسه و سوئیس برای هدایت بخشی از ترافیک به مسیرهای جایگزین، نقش مهمی در کاهش تراکم ایفا کرده است.[1][5]

شرکت‌های هواپیمایی بزرگ اروپایی مانند ایتا ایرویز، لوفت‌هانزا و ایرفرانس مجبور شدند برنامه‌های پروازی خود را به سرعت با محدودیت‌های جدید تطبیق دهند. لغو پروازهای اتصال‌دهنده در فرودگاه‌های هاب مانند رم فیومیچینو، باعث شد تا بسیاری از مسافران پروازهای بین‌قاره‌ای خود به مقاصد آمریکای شمالی و آسیا را از دست بدهند.[3][6]

مدیران فرودگاهی در سراسر ایتالیا با انتشار اطلاعیه‌های فوری از مسافران خواسته‌اند تا پیش از عزیمت به فرودگاه، وضعیت پرواز خود را مستقیماً پیگیری کنند. با وجود بهبود نسبی ظرفیت شبکه، اثرات دومینووار این اختلال باعث شده تا برنامه‌ریزی پروازها برای کل روز جمعه با بی‌نظمی‌های پراکنده همراه باشد.[2][4]

تیم‌های فنی ENAV در حال حاضر روی شناسایی ریشه دقیق این ناهنجاری در شبکه انتقال داده متمرکز شده‌اند. آن‌ها در تلاشند تا با تحلیل لاگ‌های شبانگاهی، نقطه دقیق شکست سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری را پیدا کرده و از تکرار حوادث مشابه در آینده جلوگیری نمایند.[1][2]

در نهایت، این رویداد مهم نشان می‌دهد که حفظ ایمنی در هوانوردی مدرن تنها به مهارت کنترلرهای ترافیک هوایی بستگی ندارد، بلکه پایداری شبکه‌های دیجیتال نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند. تا زمانی که معماری شبکه‌های انتقال داده ارتقا نیابد، خطر بروز اختلالات مشابه در زمان‌های حیاتی پابرجا خواهد بود.[1][4]