رفتن به محتوای اصلی
رتبه‌بندی دانشگاه‌هادانشگاه تهران· 5 دقیقه مطالعه· در آموزش

خروج کامل دانشگاه‌های ایران از جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر آسیا در رتبه‌بندی کیواس ۲۰۲۷

در تازه‌ترین رتبه‌بندی آسیایی مؤسسه کیواس، دانشگاه تهران با ۲۱ پله سقوط به رتبه ۱۱۴ رسید تا برای نخستین بار در سال‌های اخیر، ایران هیچ نماینده‌ای در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر قاره نداشته باشد.

به قلم نادر حیدری

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

تازه‌ترین نتایج رتبه‌بندی آسیایی مؤسسه کیواس (QS) برای سال ۲۰۲۷، تغییرات نگران‌کننده‌ای را برای آموزش عالی ایران به همراه داشته است. بر اساس این گزارش که در سوم نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، هیچ یک از مؤسسات آموزش عالی ایران نتوانسته‌اند در جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر قاره کهن قرار گیرند.[3]

دانشگاه تهران که همواره پیشتاز مؤسسات ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی بوده است، با ۲۱ پله سقوط نسبت به سال گذشته، از جایگاه ۹۳ به رتبه مشترک ۱۱۴ تنزل یافته است. این افت چشمگیر باعث شد تا آخرین نماینده ایران نیز از باشگاه صدتایی‌های آسیا خارج شود.[1]

این روند نزولی تنها محدود به دانشگاه تهران نیست. بررسی داده‌های منتشر شده نشان می‌دهد که از مجموع ۵۰ دانشگاه ایرانی حاضر در این فهرست، عملکرد اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها با افت همراه بوده است.[2]

از میان ۴۷ دانشگاه ایرانی که در هر دو دوره ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ در این رتبه‌بندی حضور داشته‌اند، ۴۴ دانشگاه جایگاه پیشین خود را از دست داده‌اند. این آمار نشان‌دهنده یک افت دسته‌جمعی و سیستماتیک در سطح آموزش عالی کشور است.

وضعیت دانشگاه‌های صنعتی

دانشگاه‌های صنعتی ایران که معمولاً در شاخص‌های پژوهشی و تولید علم عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند نیز از این قاعده مستثنی نبوده‌اند. دانشگاه صنعتی شریف، به عنوان یکی از معتبرترین مراکز مهندسی کشور، از رتبه ۱۲۴ به جایگاه ۱۳۰ سقوط کرده است.[1]

دانشگاه صنعتی امیرکبیر وضعیت به مراتب دشوارتری را تجربه کرده و با ۲۲ پله تنزل مواجه شده است. همچنین دانشگاه علم و صنعت ایران نیز با افت ۲۰ پله‌ای، جایگاه پیشین خود را در میان رقبای آسیایی از دست داده است.

میزان افت رتبه سه دانشگاه برتر صنعتی و جامع ایران در رتبه‌بندی کیواس ۲۰۲۷.

در میان این اخبار ناامیدکننده، روزنامه فرهیختگان گزارش داده است که تنها دانشگاه الزهرا توانسته در میان مؤسسات ایرانی حاضر در این فهرست، جایگاه خود را نسبت به سال گذشته بهبود بخشد.[2]

علاوه بر این، دانشگاه‌های علوم پزشکی کرمانشاه و علوم پزشکی شهید بهشتی که در سال‌های گذشته در این فهرست حضور داشتند، در رتبه‌بندی امسال غایب هستند. در مقابل، دانشگاه‌های حکیم سبزواری، گلستان و بیرجند به عنوان مؤسسات تازه‌وارد به این فهرست اضافه شده‌اند.

هشدار کارشناسان داخلی

رسانه‌ها و تحلیل‌گران داخلی این افت دسته‌جمعی را یک زنگ خطر جدی برای آینده علمی کشور می‌دانند. پایگاه خبری عصر ایران در تحلیلی به بررسی ابعاد این موضوع پرداخته و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است.[1]

«افت دسته‌جمعی دانشگاه‌های ایران در کیو اس ۲۰۲۷ را باید به عنوان یک هشدار تلقی کرد. هشداری که ضرورت بازنگری در سیاست‌های آموزش عالی، دیپلماسی علمی و سرمایه‌گذاری هدفمند در علم و فناوری را بیش از گذشته آشکار می‌کند.»[1]

روزنامه فرهیختگان نیز با اشاره به این نتایج تأکید کرده است که خروج کامل ایران از جمع صد دانشگاه برتر آسیا، در مقایسه با روند سال‌های گذشته، موضوعی بسیار قابل‌توجه و نیازمند آسیب‌شناسی دقیق است.[2]

رقابت فشرده در سطح قاره

رتبه‌بندی کیواس آسیایی بر اساس ۱۱ شاخص کلیدی از جمله اعتبار دانشگاهی، ارزیابی کارفرمایان، عملکرد پژوهشی، نسبت استاد به دانشجو و میزان همکاری‌های بین‌المللی تدوین می‌شود. در نسخه ۲۰۲۷، هزار و ۷۲۲ دانشگاه از ۲۶ نظام آموزش عالی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.[3]

ورود ۱۹۵ دانشگاه تازه‌وارد به این فهرست نشان می‌دهد که رقابت در سطح قاره آسیا به شدت افزایش یافته است. کشورهایی که سرمایه‌گذاری‌های کلانی در زیرساخت‌های علمی خود انجام داده‌اند، به سرعت در حال تصاحب جایگاه‌های برتر هستند.

در صدر این رتبه‌بندی، دانشگاه هنگ‌کنگ برای دومین سال پیاپی جایگاه نخست را حفظ کرده است. پس از آن، دانشگاه پکن در رتبه دوم و دانشگاه تسینگ‌هوا از چین با صعودی چشمگیر در جایگاه سوم قرار گرفته‌اند.[3]

سهم کشورهای مختلف از ۱۰۰ جایگاه نخست رتبه‌بندی آسیایی کیواس؛ سهم ایران در سال جاری به صفر رسید.

کشور چین با داشتن ۴۴۸ مؤسسه در این فهرست، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. هند نیز با ۳۲۵ دانشگاه، دومین نظام آموزش عالی پرنماینده در آسیا محسوب می‌شود، هرچند مؤسسات برتر هندی مانند مؤسسه علوم هند (IISc) نیز با افت رتبه مواجه شده‌اند.[3]

چالش‌های ساختاری آموزش عالی

کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل اصلی افت دانشگاه‌های ایران، ضعف در شاخص‌های بین‌المللی‌سازی است. تحریم‌های اقتصادی و محدودیت‌های ارتباطی، جذب اساتید و دانشجویان خارجی را برای دانشگاه‌های کشور بسیار دشوار کرده است.[1][2]

علاوه بر این، بودجه‌های انقباضی تخصیص‌یافته به بخش پژوهش، امکان نوسازی تجهیزات آزمایشگاهی و حمایت از پروژه‌های تحقیقاتی مشترک با نهادهای بین‌المللی را به شدت کاهش داده است. این مسئله مستقیماً بر شاخص کیفیت و حجم پژوهش‌ها تأثیر می‌گذارد.[1]

شاخص ارزیابی کارفرمایان نیز که ۲۰ درصد از وزن کل رتبه‌بندی را تشکیل می‌دهد، پاشنه آشیل دیگری برای مؤسسات ایرانی است. شرایط نامساعد اقتصادی و چالش‌های بازار کار باعث شده تا کارفرمایان ارزیابی پایین‌تری از خروجی دانشگاه‌ها داشته باشند.[3]

پیشروی رقبای منطقه‌ای

در حالی که دانشگاه‌های ایران در حال از دست دادن جایگاه خود هستند، رقبای منطقه‌ای به سرعت در حال پیشروی‌اند. کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه با تزریق منابع مالی گسترده، جایگاه خود را در رتبه‌بندی‌های جهانی تثبیت کرده‌اند.[1]

تصویرسازی: سرمایه‌گذاری گسترده کشورهای آسیایی در زیرساخت‌های پژوهشی، رقابت را برای دانشگاه‌های ایران دشوار کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه‌هایی نظیر ملک فهد در عربستان و خلیفه در امارات، با جذب نخبگان بین‌المللی و توسعه زیرساخت‌های پیشرفته، توانسته‌اند گوی سبقت را از مؤسسات باسابقه ایرانی بربایند.[1]

تداوم این روند می‌تواند دستیابی به اهداف کلان اسناد بالادستی، از جمله برنامه هفتم توسعه را که بر مرجعیت علمی ایران در منطقه تأکید دارد، با تردیدهای جدی مواجه سازد. بدون اصلاحات ساختاری، بازگشت به جمع برترین‌های آسیا هدفی دور از دسترس خواهد بود.[1][2]

نکات کلیدی

  • دانشگاه تهران با ۲۱ پله سقوط در رتبه‌بندی کیواس ۲۰۲۷، از جایگاه ۹۳ به رتبه ۱۱۴ آسیا تنزل یافت.
  • از میان ۴۷ دانشگاه ایرانی که در دو دوره اخیر حضور داشته‌اند، ۴۴ دانشگاه با افت جایگاه مواجه شده‌اند.
  • دانشگاه صنعتی شریف با ۶ پله افت به رتبه ۱۳۰ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر با ۲۲ پله سقوط مواجه شدند.
  • دانشگاه هنگ‌کنگ، دانشگاه پکن و دانشگاه تسینگ‌هوا به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم آسیا را به خود اختصاص دادند.

آنچه نمی‌دانیم

  • مشخص نیست که وزارت علوم چه برنامه عملیاتی و فوری برای جبران این افت جایگاه و بازگشت به جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر آسیا در نظر دارد.
  • تأثیر دقیق خروج اساتید برجسته و مهاجرت نخبگان بر افت شاخص «نسبت استاد به دانشجو» در این رتبه‌بندی هنوز به طور کامل و شفاف از سوی نهادهای رسمی کمّی‌سازی نشده است.

روند رویداد

  1. نوامبر ۲۰۲۴

    دانشگاه تهران با قرار گرفتن در رتبه ۸۸ آسیا، جایگاه مستحکمی در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر قاره داشت.

  2. نوامبر ۲۰۲۵

    در نسخه ۲۰۲۶ رتبه‌بندی کیواس، دانشگاه تهران با افت ۵ پله‌ای به رتبه ۹۳ رسید، اما همچنان در جمع صدتایی‌ها باقی ماند.

  3. ۳ نوامبر ۲۰۲۶

    با انتشار نسخه ۲۰۲۷، دانشگاه تهران به رتبه ۱۱۴ سقوط کرد و ایران به طور کامل از فهرست ۱۰۰ دانشگاه برتر آسیا خارج شد.

تحلیل‌گران داخلی 40%سیاست‌گذاران علمی منطقه 35%مؤسسات ارزیابی بین‌المللی 25%
تحلیل‌گران داخلی
افت رتبه‌ها را نتیجه مستقیم کاهش بودجه پژوهشی و انزوای بین‌المللی می‌دانند.
سیاست‌گذاران علمی منطقه
بر اهمیت سرمایه‌گذاری کلان و جذب استعدادهای جهانی برای ارتقای رتبه تأکید دارند.
مؤسسات ارزیابی بین‌المللی
دلیل اصلی جابجایی‌ها را افزایش شدید رقابت و ورود دانشگاه‌های جدید آسیایی می‌دانند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • دیدگاه رسمی مدیران ارشد وزارت علوم و رؤسای دانشگاه‌های افت‌کرده درباره نتایج اخیر.

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

تحلیل‌گران داخلی 40%سیاست‌گذاران علمی منطقه 35%مؤسسات ارزیابی بین‌المللی 25%
  1. [1]عصر ایرانتحلیل‌گران داخلی

    افت رتبه تمام دانشگاه‌های ایرانی در کیو اس ۲۰۲۷؛ پیشروی عربستان و امارات

    مطالعه در عصر ایران →
  2. [2]فرهیختگانتحلیل‌گران داخلی

    هیچ دانشگاه ایرانی در فهرست 100 دانشگاه برتر آسیا نیست

    مطالعه در فرهیختگان →
  3. [3]TopUniversitiesمؤسسات ارزیابی بین‌المللی

    QS World University Rankings: Asia 2027

    مطالعه در TopUniversities →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار آموزش با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.