آموزش هوش مصنوعی به ۴ میلیون دانش‌آموز و ۲۰۰ هزار معلم در ایران آغاز شد

بسیاری از والدین و مدیران سنتی مدارس معتقدند که هوش مصنوعی تنها یک ابزار تقلب است که قدرت تفکر و خلاقیت را از دانش‌آموزان می‌گیرد. اما وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه صنعتی شریف با رد این دیدگاه بدبینانه، رویکردی کاملا متفاوت را در پیش گرفته‌اند. آن‌ها به جای ممنوعیت، بزرگ‌ترین پروژه آموزش هوش مصنوعی خاورمیانه را کلید زده‌اند.[1][3]

این طرح ملی که از مهر ۱۴۰۵ آغاز شده است، نحوه مواجهه نظام آموزشی ایران با فناوری‌های نوظهور را به طور بنیادین تغییر می‌دهد. هدف اصلی این است که دانش‌آموزان به جای دریافت پاسخ‌های آماده و کپی‌برداری، از هوش مصنوعی به عنوان یک دستیار هوشمند برای حل مسئله استفاده کنند. این تغییر نگرش، پایه و اساس یادگیری آنلاین را متحول می‌کند.[3]

برنامه جدید با همکاری مشترک معاونت علمی ریاست‌جمهوری، وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه صنعتی شریف اجرا می‌شود. در این طرح بی‌سابقه، بیش از ۴ میلیون دانش‌آموز و حدود ۲۰۰ هزار معلم در سراسر کشور تحت آموزش‌های تخصصی قرار می‌گیرند. این آمار نشان‌دهنده عزم جدی برای عبور از آموزش‌های سنتی است.[1][3]

توانمندسازی معلمان به عنوان حلقه واسط

هسته مرکزی این تحول، آموزش و توانمندسازی معلمان است تا بتوانند این فناوری را به درستی به کلاس‌های درس منتقل کنند. یک دوره آموزشی ۳۲ ساعته به صورت کاملا رایگان برای معلمان مدارس دولتی و غیردولتی طراحی شده است. تدریس این دوره را اعضای هیئت علمی برجسته دانشگاه صنعتی شریف بر عهده دارند.[1]

استقبال از این دوره آموزشی به حدی بود که مهلت ثبت‌نام اولیه فراتر از انتظار مجریان طرح پیش رفت. بر اساس اعلام رسمی، مهلت ثبت‌نام معلمان و فرهنگیان در سامانه تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ تمدید شد. کلاس‌های این دوره نیز به صورت رسمی از ۱۶ مهر ۱۴۰۵ آغاز شده است.[1]

مقامات معاونت علمی ریاست‌جمهوری، نگاه دولت به این طرح را تشریح می‌کنند.[1]

آن‌ها تاکید دارند: «هدف برنامه صرفا آشنایی تعدادی از معلمان با چند ابزار هوش مصنوعی نیست، بلکه ایجاد ظرفیت انسانی گسترده برای ورود مسئولانه و موثر این فناوری به نظام آموزش کشور است.»[1]

معلمان پس از پایان این دوره ۳۲ ساعته، علاوه بر دریافت گواهی آموزش ضمن خدمت معادل ۲۴ ساعت، یک گواهی رسمی دوزبانه از دانشگاه صنعتی شریف نیز دریافت می‌کنند. این اساتید یاد می‌گیرند که چگونه از هوش مصنوعی در طراحی درس، تولید محتوای آموزشی و ارزیابی یادگیری دانش‌آموزان بهره ببرند.[1]

تغییر رویکرد از حفظیات به مهارت‌آموزی

در بخش دانش‌آموزی، تمرکز اصلی بر روی توسعه مهارت‌های کاربردی برای اقتصاد دیجیتال است. در سال تحصیلی جاری، نزدیک به ۴ میلیون دانش‌آموز با کد ملی مشخص از طریق یک پلتفرم یکپارچه به آموزش‌های هوش مصنوعی دسترسی پیدا کرده‌اند. این پلتفرم با همکاری وزارت ارتباطات و سازمان برنامه و بودجه توسعه یافته است.[3]

درویشی، رئیس امور آموزش سازمان برنامه و بودجه، بر اهمیت تغییر مسیر نظام آموزشی تاکید دارد.[3]

درویشی در این باره توضیح می‌دهد: «تلاش کرده‌ایم رویکرد نظام آموزشی را از آموزش صرف به سمت مهارت‌آموزی سوق دهیم و محتوای تولیدشده به صورت برخط و برون‌خط در اختیار دانش‌آموزان سراسر کشور قرار گرفته است.»[3]

مدارس غیردولتی نیز سهم قابل توجهی در این برنامه ملی دارند. احمد محمودزاده، رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی، اعلام کرده است که آموزش هوش مصنوعی و برنامه‌نویسی برای بیش از یک میلیون دانش‌آموز این مدارس در سال تحصیلی جاری هدف‌گذاری شده است. این آموزش‌ها در پنج قطب آموزشی کشور پیگیری می‌شود.[2]

برای تحقق این هدف در بخش غیردولتی، شبکه‌ای از نیروهای متخصص ایجاد شده است. از میان ۲۸۰ هزار معلم شاغل در مدارس غیردولتی، تعدادی از معلمان توانمند پس از ارزیابی‌های علمی و عملی به عنوان راهبر و تسهیلگر انتخاب شده‌اند. این افراد وظیفه انتقال دانش به سایر همکاران خود را بر عهده دارند.[2]

توسعه زیرساخت‌های یادگیری آنلاین

اجرای موفقیت‌آمیز آموزش هوش مصنوعی نیازمند زیرساخت‌های قدرتمند در حوزه یادگیری آنلاین و مدارس هوشمند است. بدون دسترسی به اینترنت پایدار و سخت‌افزارهای مناسب، اجرای چنین طرحی در مقیاس ملی غیرممکن خواهد بود. به همین دلیل، توسعه فضاهای آموزشی هوشمند در دستور کار قرار گرفته است.[4]

علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، از ثبت رکوردهای جدید در توسعه زیرساخت‌های دیجیتال خبر می‌دهد.[4]

کاظمی می‌گوید: «بیش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ کلاس درس با استفاده از روش‌های موجود هوشمندسازی شده است و امسال نیز ۱۳۰۰ واحد آموزشی و ۱۳ هزار کلاس درس جدید ساخته و به بهره‌برداری رسیده است.»[4]

این زیرساخت‌ها به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد تا از محتواهای آموزشی غنی‌تری که توسط معلمان برگزیده تولید شده است، استفاده کنند. استودیوهای تخصصی در مدارس پیشتاز تجهیز شده‌اند تا محتوای باکیفیت و تعاملی تولید کنند. این محتواها سپس از طریق پلتفرم‌های یادگیری آنلاین در اختیار دانش‌آموزان مناطق محروم نیز قرار می‌گیرد.[3][4]

گستردگی جغرافیایی این دوره آموزشی، اجرای آن را از نظر لجستیکی پیچیده می‌کند. با این حال، ترکیب آموزش‌های برخط و برون‌خط تضمین می‌کند که دسترسی به دانش هوش مصنوعی در انحصار مدارس خاص پایتخت باقی نماند. سهم هر استان از تسهیلگران بر اساس جمعیت دانش‌آموزی آن منطقه تعیین شده است.[2][3]

چشم‌انداز اقتصاد دیجیتال و ارزیابی نهایی

اقتصاددانان مهارت نیروی کار را یکی از پیش‌شرط‌های اصلی رشد اقتصاد دیجیتال می‌دانند. اگر معلمان و دانش‌آموزان امروز مفاهیم پایه هوش مصنوعی را نشناسند، نسل بعدی نیروی کار ایران در رقابت جهانی عقب خواهد ماند. این طرح ملی یک سرمایه‌گذاری بلندمدت روی سرمایه انسانی کشور محسوب می‌شود.[1][3]

موفقیت این برنامه بر اساس تعداد گواهی‌های صادر شده سنجیده نخواهد شد. معیار اصلی این است که معلمان تا چه اندازه بتوانند از این ابزارها برای بهبود کیفیت تدریس استفاده کنند. شیوه ارزشیابی دانش‌آموزان نیز باید تغییر کند تا تفکر انتقادی جایگزین حفظیات شود.[1][2]

گام بعدی این پروژه، پایش میزان استفاده عملی از هوش مصنوعی در کلاس‌های درس است. در پایان سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، وزارت آموزش و پرورش داده‌های مربوط به تعامل دانش‌آموزان با پلتفرم‌های یادگیری را تحلیل خواهد کرد. این ارزیابی نشان خواهد داد که آیا هوش مصنوعی توانسته است به یک ابزار روزمره و کارآمد در مدارس ایران تبدیل شود یا خیر.[1][3]