موافقت فینما با راه‌اندازی نخستین ETF اسپات بیت‌کوین برای سرمایه‌گذاران خرد در سوئیس

مرجع نظارت بر بازار مالی سوئیس (FINMA) تعیین‌کننده چارچوب عرضه محصولات مالی به عموم است؛ این نهاد در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ نخستین صندوق قابل‌معامله بورسی (ETF) اسپات بیت‌کوین را برای سرمایه‌گذاران خرد تایید کرد. این گام تغییر ساختاری بزرگی در قوانین صندوق‌های سرمایه‌گذاری سوئیس به شمار می‌رود، زیرا پیش از این دارایی‌های متمرکز کریپتو منحصراً در اختیار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و نهادی قرار داشت.[1][2][4]

برای صدور این مجوز، فینما معافیت ویژه‌ای از مقررات الزام‌آور توزیع ریسک صادر کرد؛ مقرراتی که صندوق‌های عمومی را به پخش سرمایه میان چند دارایی گوناگون ملزم می‌کرد. استدلال رگولاتور بر سابقه طولانی‌تر معاملات بیت‌کوین و نقدشوندگی بسیار بالا در قیاس با سایر دارایی‌های دیجیتال استوار بود.[3][6]

این محصول در قالب رده قانونی «سایر صندوق‌ها برای سرمایه‌گذاری‌های جایگزین با ریسک خاص» جای می‌گیرد. این طبقه‌بندی بدون چشم‌پوشی از ماهیت پرنوسان کریپتو، آن را تحت چارچوب شفافیت سخت‌گیرانه و کنترل‌های عملیاتی شفاف درمی‌آورد.[2][6]

با وجود قطعیت صدور مجوز، نام شرکت مدیر دارایی، نماد معاملاتی و تاریخ دقیق عرضه از سوی ناظر اعلام نشده است. با این حال، گزارش‌های بازار مالی نشان می‌دهد احتمالاً شرکت «BIT Asset Management» (نام پیشین: Matrixport Asset Management) طراح این صندوق است، گرچه هیچ‌یک از طرفین هنوز رسماً آن را تایید نکرده‌اند.[2][4]

گذر از انحصار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای

مسیر برای سوئیس کاملاً بی‌سابقه نیست؛ فینما در سپتامبر ۲۰۲۱ مجوز نخستین صندوق شاخصی دارایی دیجیتال را برای «کریپتو فایننس» صادر کرد. با این تفاوت که آن محصول سبدی متنوع از توکن‌ها بود و تنها به سرمایه‌گذاران واجد شرایط با سرمایه‌های کلان اختصاص داشت.[2][6]

مصوبه ۲۰ اکتبر هر دو شرط بنیادین را دگرگون کرد: درگاه خرید از افراد ثروتمند و متخصص به تمام شهروندان عادی گسترش یافت و تمرکز پرتفوی از یک سبد متکثر به تک‌دارایی بیت‌کوین بر اساس نرخ لحظه‌ای در بازارهای جهانی محدود شد.[6]

منطق پشت این معافیت حاوی پیام مهمی برای کل صنعت دارایی‌های دیجیتال است. فینما این انعطاف را نه بر اساس کلیت صنعت رمزارزها، بلکه بر مبنای سنجه‌های آماری اختصاصی بیت‌کوین صادر کرد؛ رویکردی که نشان می‌دهد رمزارزها به‌طور خودکار واجد این معافیت نمی‌شوند.[6]

بدین ترتیب، هر دارایی رمزارزی دیگری برای راه‌اندازی ابزار خرده‌فروشی مشابه در سوئیس، ملزم به ارائه سابقه معاملاتی عمیق و مقاومت آماری در سطح بیت‌کوین خواهد بود. ناشرانی که در پی راه‌اندازی تک‌صندوق برای سایر آلت‌کوین‌ها هستند باید آزمون‌های دشواری در اثبات بلوغ بازار بگذرانند.[6]

ماده محوری: تفکیک حضانت از ریسک ورشکستگی

اجرای این مجوز به رعایت شیوه‌نامه نظارتی ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶ فینما مشروط شده است. مؤسسات تحت نظارت عرضه‌کننده این صندوق موظف به پیاده‌سازی زیرساخت‌های امانی سخت‌گیرانه هستند تا مخاطرات ذاتی دارایی‌های دیجیتال و سرقت‌های بازگشت‌ناپذیر ناشی از نقص امنیتی به صفر نزدیک شود.[2][6]

طبق الزامات نهاد ناظر، دارایی بیت‌کوین مشتریان باید از دارایی‌های امین و نهاد حضانت‌کننده به‌صورت کامل تفکیک شود. در صورت ورشکستگی شرکت نگهدارنده کلیدهای خصوصی، بیت‌کوین‌ها به سبد تصفیه دیون طلبکاران عمومی وارد نخواهد شد و به صاحبان اصلی واحدها پرداخت می‌شود.[2]

کارگزاران و شبکه‌های توزیع نیز مشمول احکام قانون خدمات مالی سوئیس (FinSA) هستند. آن‌ها پیش از اجازه تخصیص سرمایه از سوی مشتریان خرد، باید آزمون‌های اهلیت‌سنجی و تناسب ابزار را به اجرا بگذارند تا درک ریسک از سوی مشتری احراز شود.[2][5]

به باور فینما، ساختار صندوق حفاظت بسیار محکم‌تری در قیاس با خرید بی‌واسطه از صرافی‌های فراساحلی بدون مجوز فراهم می‌سازد. قالب صندوق سرمایه‌گذاری، تکالیف انطباق، امنیت و گزارش‌دهی را به دوش نهادهای دارای مجوز می‌اندازد و کاربر خرد را از مواجهه با ریسک‌های فنی معاف می‌کند.[2]

بازتاب‌های جهانی و ریسک پایدار بازار

با تمام این تدابیر، نهاد ناظر به صراحت نوسانات شدید قیمت بیت‌کوین و احتمال افت شدید سرمایه را گوشزد کرده است. اسناد عرضه صندوق ملزم به بازتاب هشدارهای ملموس درباره نوسانات نرخ شده‌اند تا خریداران دچار اطمینان کاذب نگردند.[2][5]

در بیانیه فینما تاکید شده است: «این مسئله باید در کلیه محاسبات تخصیص دارایی، به‌ویژه در سهم کل سرمایه فرد، مدنظر باشد.» تایید ساختار سرمایه‌گذاری به معنای حذف نوسانات رفتاری خود دارایی در قیمت‌های بالای ۸۱ هزار دلار در هفته صدور مجوز نیست.[1][5]

رویکرد سوئیس پس از بازدهی چشمگیر این ابزارها در بازار آمریکا اتخاذ شد؛ بازاری که از ژانویه ۲۰۲۴ با صدور مجوز نخستین ETFهای اسپات شکل گرفت. صندوق بیت‌کوین iShares وابسته به بلک‌راک که در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ آغاز به کار کرد، در رأس این جریان اکنون نزدیک به ۶۵ میلیارد دلار دارایی تحت مدیریت دارد.[2][4]

پیش از این ابزارهای ETP بیت‌کوین سال‌ها در بورس سوئیس معامله می‌شدند، اما ماهیت آن‌ها صندوق رسمی سرمایه‌گذاری نبود. مجوز تازه برای نخستین بار در تاریخ پولی سوئیس این رمزارز را در پوسته حفاظت‌شده یک صندوق سرمایه‌گذاری عمومی قرار می‌دهد.[2]

مدل معیار برای مجوزهای بعدی

تصمیم ۲۰ اکتبر رویدادی مقطعی نخواهد بود. فینما تایید کرده چندین شرکت مدیریت سرمایه دیگر درخواست‌های مشابهی برای جذب سرمایه‌های خرد به جریان انداخته‌اند و منتظر مجوز هستند.[2][6]

تصمیم اخیر نقشه راه عملیاتی برای این پرونده‌ها ترسیم می‌کند. تلفیق ضوابط امانت‌داری ژانویه با معافیت آیین‌نامه‌ای تنوع‌بخشی، مسیری قاعده‌مند و پیش‌بینی‌پذیر برای عرضه دارایی‌های دیجیتال در بازار سوئیس مهیا ساخته است.[6]

ورود این محصول رقابت را در میان مدیران ثروت و بانک‌های سوئیسی دستخوش تحول خواهد کرد. موسساتی که پیش‌تر به سبب پیچیدگی‌های نگهداری حضانتی تمایلی به رمزارز نداشتند، اکنون می‌توانند دارایی مشتریان را وارد کانالی تنظیم‌گری‌شده و داخلی کنند.[2]

مرحله نهایی ورود به تابلوی معاملات بسته به زمان‌بندی ناشر ناشناس صندوق خواهد بود. تا لحظه بازگشایی نماد و شفاف‌سازی ساختار کارمزدها، معامله‌گران خرد مجوز قانونی را در دست دارند، اما ابزاری در بازار برای سفارش‌گذاری در اختیار نیست.[4]