موضع‌گیری مارکو روبیو درباره تنگه هرمز و واکنش مقامات امنیتی ایران

معادلات امنیتی و اقتصادی در خلیج فارس با اعلام رسمی واشنگتن مبنی بر پایان تسلط ایران بر تنگه هرمز وارد مرحله جدیدی شده است. این تغییر رویکرد، واکنش سریع و قاطع نهادهای عالی امنیتی در تهران را به همراه داشته است.[2][3]

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ در جریان سفر به آتن و در یک نشست خبری مشترک با همتای یونانی خود، مواضع تندی را علیه جمهوری اسلامی اتخاذ کرد. او محور اصلی سخنان خود را بر مسئله هسته‌ای و امنیت دریانوردی متمرکز ساخت.[2][4]

روبیو در این نشست تاکید کرد که واشنگتن خطوط قرمز روشنی در قبال برنامه‌های هسته‌ای تهران دارد. او با اشاره به روند دیپلماسی در ماه‌های گذشته، عملکرد دولت ایران را در این زمینه مورد انتقاد قرار داد.[1][5]

وزیر امور خارجه آمریکا در جمع خبرنگاران گفت: «ایران فرصت‌های متعددی را برای رسیدن به توافق هسته‌ای با آمریکا از دست داده است.»[4]

ادعای پایان کنترل بر هرمز

روبیو در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت جریان انرژی در خلیج فارس پرداخت. او مدعی شد که میزان نفت عبوری از تنگه هرمز به سطح پیش از درگیری‌ها نزدیک شده است.[3]

به گفته این مقام ارشد آمریکایی، مسیرهای تجاری در این منطقه اکنون باز هستند. او تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران کنترل خود بر این آبراه حیاتی را به طور کامل از دست داده است.[3]

روبیو همچنین به وضعیت داخلی اقتصاد ایران اشاره کرد و مدعی شد که اقتصاد این کشور در سقوط آزاد کامل قرار دارد. او این شرایط را نتیجه مستقیم سیاست‌های تقابلی تهران و فشارهای تحریمی واشنگتن دانست.[5]

او در ادامه سخنانش بر سیاست‌های دولت جدید آمریکا تاکید کرد. روبیو گفت: «تا زمانی که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکاست، جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت و این خط روشن واشنگتن است.»[5]

هزینه‌های تقابل نظامی

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تقابل نظامی ۴۰ روزه اخیر هزینه‌های سنگینی برای هر دو طرف به همراه داشته است. بر اساس گزارش جدید مرکز پژوهش‌های کنگره آمریکا، ارتش ایالات متحده خسارات قابل توجهی را متحمل شده است.[6]

این نهاد پژوهشی اعلام کرد که ارتش آمریکا از زمان آغاز درگیری‌ها، دست‌کم ۸۱ فروند هواپیما، پهپاد و بالگرد را از دست داده یا به آن‌ها آسیب وارد شده است. مجموع این خسارات تا سقف ۳.۳ میلیارد دلار برآورد می‌شود.[6]

این تنش‌ها ریشه در حوادث ماه‌های گذشته دارد؛ زمانی که در ۱۳ آوریل (۲۴ فروردین)، نیروی دریایی آمریکا هشدارهای صریحی را از طریق رادیوی دریایی به کشتی‌ها در خلیج فارس و دریای عمان مخابره کرد و محاصره دریایی را کلید زد.[7]

واکنش قاطع مقامات تهران

اظهارات وزیر امور خارجه آمریکا بلافاصله با واکنش مقامات عالی‌رتبه سیاسی و نظامی در تهران مواجه شد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در شبکه‌های اجتماعی به این ادعاها پاسخ داد.[8]

رضایی با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، ادعاهای مقامات آمریکایی درباره وضعیت اقتصادی و امنیتی ایران را رد کرد و بر مواضع تغییرناپذیر تهران پافشاری نمود.[8]

دبیر شورای عالی امنیت ملی نوشت: «تنگه هرمز با تهدید یا فشار باز نخواهد شد و ایران عقب‌نشینی نخواهد کرد.»[8]

در سطح نظامی نیز، فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به اظهارات روبیو واکنش نشان دادند. سردار محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه، در گفت‌وگویی اختصاصی وضعیت میدانی در تنگه هرمز را تشریح کرد.[9]

سردار نقدی با رد ادعاهای واشنگتن مبنی بر باز بودن مسیرهای تجاری بدون اعمال نفوذ ایران، تاکید کرد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تسلط کامل و بلامنازعی بر این منطقه دارند.[9]

مشاور عالی فرمانده کل سپاه گفت: «تنگه هرمز بسته است و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بر آن تسلط کامل دارند و این وضعیت تا زمانی که خواسته‌های مشروع ایران برآورده نشود، ادامه خواهد داشت.»[9]

پیامدهای اقتصادی و جریان انرژی

این تقابل دیپلماتیک در حالی رخ می‌دهد که بازارهای جهانی انرژی به دقت تحولات خلیج فارس را زیر نظر دارند. جریان صادرات نفت از این منطقه شریان حیاتی اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ محسوب می‌شود.[10]

وائل ساوان، مدیرعامل شرکت شل، روز سه‌شنبه در مجمع اطلاعات انرژی در لندن ارزیابی متفاوتی از وضعیت بازار ارائه داد. او به بهبود نسبی جریان انرژی با وجود تنش‌های ژئوپلیتیک اشاره کرد.[10]

مدیرعامل شرکت شل اظهار داشت: «جریان صادرات نفت خاورمیانه به حدود ۸۰ درصد از حجم‌هایی که پیش از آغاز درگیری‌ها ثبت می‌شد، بازگشته است.»[10]

با این حال، تداوم این بن‌بست هزینه‌های لجستیکی را به شدت افزایش داده است. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، مالکان کشتی‌ها برای ترغیب دریانوردان مجبور به پرداخت مبالغ هنگفتی به عنوان حق خطر شده‌اند.[11]

در این گزارش آمده است که کاپیتان نفتکش‌ها برای عبور از تنگه هرمز دستمزدی معادل ماهانه ۱۰۰ هزار دلار و برای هر سفر ۵۰ هزار دلار پاداش دریافت می‌کنند که نشان‌دهنده عمق بحران امنیتی در این آبراه است.[11]