نقطه عطف در کشتیرانی جهانی: سوخت سبز برای اولین بار از سوخت‌های فسیلی ارزان‌تر شد

سال‌هاست که مالکان سنتی ناوگان‌های تجاری و منتقدان گذار انرژی استدلال می‌کنند که سوخت‌های پاک به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور تولید، هرگز نمی‌توانند از نظر اقتصادی با سوخت‌های فسیلی رقابت کنند و کربن‌زدایی از صنعت کشتیرانی به معنای ورشکستگی این بخش خواهد بود. اما داده‌های جدید بازارهای جهانی در هفته جاری، این ادعای دیرینه را به طور کامل نقض کرد؛ قیمت بیودیزل ویژه سوخت کشتی‌ها به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسید و برای نخستین بار از بیشتر سوخت‌های متداول دریایی ارزان‌تر شد. بر اساس گزارش موسسه قیمت‌گذاری آرگوس (Argus)، بهای این سوخت جایگزین در بندر روتردام هلند در روز دوشنبه ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ تا ۹۸۵ دلار در هر تن کاهش یافت که نشان‌دهنده یک افت چشمگیر نسبت به رکورد ۱۳۸۸ دلاری ماه ژوئیه است.[2][3]

این وارونگی قیمتی در شرایطی رخ داده است که اختلالات زنجیره تامین و تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه، هزینه سوخت‌های فسیلی را به شدت افزایش داده است. قیمت نفت‌گاز دریایی به عنوان یکی از اصلی‌ترین سوخت‌های دریانوردی، از ۷۱۴ دلار و ۵۰ سنت در اوایل ماه فوریه به ۱۵۲۸ دلار و ۵۰ سنت در هر تن در هفته جاری جهش کرده است. در مقابل، بخش قابل‌توجهی از بیودیزل عرضه‌شده در روتردام از بازیافت پسماندهایی مانند پساب کارخانه‌های روغن نخل در جنوب شرق آسیا و روغن‌های خوراکی مصرف‌شده تامین می‌شود و به همین دلیل از موج گرانی سوخت‌های فسیلی مصون مانده است.[1][2]

عامل دیگری که کفه ترازو را به نفع سوخت‌های سبز سنگین‌تر کرده، فشارهای رگولاتوری و قوانین سخت‌گیرانه زیست‌محیطی است. تولیدکنندگان بیودیزل برای افزایش فروش و انطباق با اهداف زیست‌محیطی اتحادیه اروپا، قیمت‌های خود را تعدیل کرده‌اند. به گفته تحلیلگران آرگوس، زمانی که هزینه‌های انطباق با استانداردهای سقف انتشار کربن در اتحادیه اروپا و بهای مجوزهای آلایندگی دریایی محاسبه می‌شود، بیودیزل در عمل از تقریبا تمام سوخت‌های متداول کشتیرانی اقتصادی‌تر و ارزان‌تر تمام می‌شود.[2][3]

مادلین جنکینز، کارشناس بازار سوخت‌های زیستی در موسسه آرگوس، با اشاره به این تحول می‌گوید: «این پیشرفت غافلگیرکننده می‌تواند مالکان کشتی‌ها را ترغیب کند تا راهبردهای سوختی خود را بازبینی کنند، زیرا با لحاظ کردن مشوق‌های اروپایی، سوخت‌های زیستی اکنون ارزان‌تر از نفت‌گاز سنتی تمام می‌شوند.» جیسون استفاناتوس، مدیر کربن‌زدایی در موسسه رده‌بندی دی‌ان‌وی (DNV) نیز تاکید می‌کند که بیودیزل یک راهکار آماده و سازگار با سیستم‌های فعلی است و اغلب موتورهای دریایی مدرن بدون نیاز به تغییرات پرهزینه قادر به مصرف آن هستند.[2][3]

با وجود این مزیت‌های اقتصادی، چالش‌هایی نیز در مسیر استفاده گسترده از بیودیزل وجود دارد. چگالی انرژی سوخت‌های زیستی اندکی کمتر از سوخت‌های فسیلی است، به این معنا که کشتی‌ها برای طی کردن یک مسیر مشخص، ناچارند حدود ۷ تا ۱۰ درصد سوخت بیشتری بسوزانند. با این حال، آمارها نشان می‌دهد که تقاضا برای این سوخت‌ها به شدت در حال افزایش است؛ به طوری که حجم فروش ترکیبات بیودیزل در روتردام طی سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه پیش از آن بیش از دو برابر شده است.[1][2]

صنعت کشتیرانی در حال حاضر مسئول تولید حدود ۳ درصد از کل گازهای گلخانه‌ای جهان است و گذار به سمت سوخت‌های پاک برای دستیابی به اهداف اقلیمی بین‌المللی ضروری است. تا پیش از این، سوخت‌های زیستی تنها حدود ۰.۶ درصد از کل سوخت مصرفی کشتیرانی را تشکیل می‌دادند، اما با اقتصادی شدن این گزینه و ارزان‌تر شدن آن نسبت به سوخت‌های آلاینده، انتظار می‌رود روند پذیرش فناوری‌های سبز در ناوگان تجاری جهان با شتاب بی‌سابقه‌ای دنبال شود و فصل جدیدی در تاریخ دریانوردی رقم بخورد.[1][2]

مقررات جدید اتحادیه اروپا، موسوم به FuelEU Maritime، نقش مهمی در این تغییر موازنه ایفا کرده است. این قوانین تامین‌کنندگان سوخت را ملزم می‌کند تا به تدریج از شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای در سوخت‌های عرضه‌شده بکاهند. شرکت‌هایی که از اهداف تعیین‌شده برای سال جاری عقب مانده‌اند، برای جبران این تاخیر و رعایت الزامات قانونی، تخفیف‌های قابل‌توجهی روی بیودیزل ارائه داده‌اند که به کاهش بی‌سابقه قیمت‌ها کمک کرده است.[2]

اگرچه قیمت بیودیزل پس از ثبت رکورد ۹۸۵ دلاری، در ادامه معاملات هفته به حدود ۱۲۴۰ دلار در هر تن بازگشت، اما همچنان فاصله معناداری با قیمت ۱۵۲۸ دلاری نفت‌گاز دارد. این اختلاف قیمت، پیام روشنی برای بازارهای جهانی انرژی ارسال می‌کند: دوران تسلط بلامنازع سوخت‌های فسیلی در صنعت حمل‌ونقل دریایی رو به پایان است و مشوق‌های اقتصادی اکنون در کنار الزامات زیست‌محیطی، نیروی محرکه اصلی برای سبز شدن اقیانوس‌ها خواهند بود.[1][2]