اوکراین تنها یک موشک بالستیک از ۲۷ موشک روسی را رهگیری کرد؛ بحران کمبود پاتریوت

در طول شب، بیست و هفت موشک بالستیک بر سر اوکراین بارید و تنها یکی از آنها سرنگون شد. این شکست نه به دلیل نقص در ردیابی راداری، خطای اپراتور یا تخریب پرتابگرها، بلکه ناشی از یک واقعیت ریاضی ساده و ویرانگر بود: سامانه‌های پاتریوت کاملاً بدون مهمات مانده بودند. نرخ رهگیری ناچیز، آسیب‌پذیری حیاتی سپر دفاعی اوکراین را برجسته می‌کند؛ شکافی که با اتمام ذخایر غرب و پیشی گرفتن تقاضای جهانی برای رهگیرهای پیشرفته از ظرفیت صنعتی، به طور پیوسته در حال گسترش است. برای غیرنظامیان ساکن در شهرهای هدف، پرتابگرهای خالی به این معنی است که دفاع اصلی در برابر سلاح‌های پرسرعت و با مسیر پروازی بالا عملاً از بین رفته است.[2][3]

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، این آمار تلخ را پس از حمله گسترده روسیه در اوایل آگوست ۲۰۲۶ تأیید کرد؛ حمله‌ای که دست‌کم ۱۷ کشته و ده‌ها زخمی در منطقه پایتخت برجای گذاشت. زلنسکی اظهار داشت: «تنها یک موشک بالستیک رهگیری شد، صرفاً به این دلیل که هیچ موشک رهگیری برای سامانه‌های پاتریوت وجود ندارد.» او هشدار داد که این کمبود مستقیماً مسکو را به تشدید حملات خود به مراکز غیرنظامی ترغیب می‌کند. این اعتراف، نشان‌دهنده یک تغییر آشکار نسبت به مراحل اولیه جنگ است، زمانی که سامانه‌های پاتریوت تأمین‌شده توسط غرب، به طور معمول نرخ رهگیری بالایی را در برابر برخی از پیشرفته‌ترین تسلیحات روسیه ثبت می‌کردند و سپری حیاتی، هم از نظر روانی و هم فیزیکی، برای کی‌یف فراهم می‌آوردند.[1][2]

حمله شبانه در مجموع شامل ۳۵ موشک – از جمله ۲۷ موشک بالستیک – در کنار ۱۸۵ پهپاد تهاجمی بود. در حالی که نیروهای اوکراینی با استفاده از پلتفرم‌های پدافند هوایی جایگزین، اکثریت قریب به اتفاق پهپادها و موشک‌های کروز کندتر را با موفقیت خنثی کردند، موشک‌های بالستیک پرسرعت و با مسیر پروازی بالا مستقیماً از شبکه پاتریوتِ تهی‌شده عبور کردند. این حملات بی‌وقفه به ساختمان‌های مسکونی، یک مدرسه، یک سفارت دیپلماتیک و زیرساخت‌های حیاتی در کی‌یف، دنیپرو، سومی، خارکیف و پولتاوا اصابت کرد. تیم‌های امدادی روزهای بعد را صرف بیرون کشیدن بازماندگان از بلوک‌های آپارتمانی نیمه‌فروریخته و خاموش کردن آتش‌سوزی‌ها در مراکز لجستیکی کردند، که نشان‌دهنده هزینه انسانی فوری و ویرانگر این تنگنای مهمات است.[2]

این بحران ناشی از یک تنگنای شدید جهانی در تولید رهگیرهای پیشرفته PAC-3 است که توسط سامانه پاتریوت ساخت آمریکا استفاده می‌شوند. این رهگیرها تنها دفاع قابل اعتماد اوکراین در برابر تسلیحات بالستیک روسیه مانند اسکندر و کینژال باقی مانده‌اند. به گفته مقامات اوکراینی، این کشور در حال حاضر تنها حدود ۱ درصد از ذخایر رهگیر آمریکا را در اختیار دارد که بسیار کمتر از ۵ درصدی است که زلنسکی برای بقا در زمستان پیش رو ضروری می‌داند. خود پرتابگرها کاملاً عملیاتی و مستقر هستند، اما بدون موشک‌های کشتار جنبشی بسیار تخصصی برای بارگیری در محفظه‌های خود، سامانه‌های راداری چند میلیون دلاری تنها می‌توانند فرود موشک‌ها را تماشا کنند.

این کمبود به شدت توسط بحران‌های ژئوپلیتیکی رقیب تشدید شده است که منابع نظامی آمریکا را در چندین جبهه تحت فشار قرار داده‌اند. ایالات متحده و شرکای ائتلافی‌اش ذخایر خود را برای مقابله با تهدیدات در خاورمیانه، به ویژه در جریان درگیری اخیر با ایران، به شدت کاهش داده‌اند. گزارش شده است که در روزهای آغازین آن جنگ، نیروهای ائتلاف به طور متوسط روزانه ۲۲۵ موشک رهگیر پاتریوت را برای دفاع از حریم هوایی و تأسیسات نظامی شلیک کردند. این نرخ مصرف سرسام‌آور، عملاً ذخایر استراتژیکی را که برنامه‌ریزان غربی قبلاً برای دفاع اروپا در نظر گرفته بودند، تخلیه کرد و اوکراین را مجبور ساخت تا درست در زمانی که روسیه عملیات تهاجمی خود را افزایش می‌داد، بار خلاء تدارکاتی ناشی از آن را به دوش بکشد.

زیرساخت صنعتی دفاعی برای انطباق با این عصر جدید جنگ موشکی با شدت بالا دچار مشکل شده است. لاکهید مارتین، تولیدکننده اصلی این رهگیرها، در سال ۲۰۲۵ تقریباً ۶۲۰ واحد تولید کرد که به طور متوسط کمتر از دو موشک در روز است. اگرچه پنتاگون اخیراً یک توافق هفت ساله را با هدف افزایش تولید به ۲,۰۰۰ رهگیر در سال تا سال ۲۰۳۰ نهایی کرده است، اما این جدول زمانی تسکین فوری کمی برای شهرهای اوکراین که در حال حاضر با بمباران‌های تقریباً روزانه مواجه هستند، فراهم می‌کند. ساخت این تسلیحات بسیار پیچیده نیازمند زنجیره‌های تأمین تخصصی، مواد کمیاب و آزمایش‌های گسترده است، به این معنی که تولید را نمی‌توان به سادگی یک شبه برای پاسخگویی به افزایش ناگهانی تقاضای جهانی افزایش داد.

در پاسخ به این تنگنا، زلنسکی به شدت در کاخ سفید لابی کرده است تا اجازه تولید رهگیرهای پاتریوت در داخل اوکراین، تحت مجوز پیمانکاران دفاعی آمریکا، را کسب کند. بر اساس این طرح پیشنهادی، اوکراین تأسیسات زیرزمینی امن و نیروی کار مهندسی را فراهم می‌کند، در حالی که شرکت‌هایی مانند ریتون و لاکهید مارتین کنترل دقیقی بر فرآیند تولید، تضمین کیفیت و فناوری اختصاصی خواهند داشت. مقامات اوکراینی استدلال می‌کنند که بومی‌سازی تولید تنها راه پایدار برای دور زدن زنجیره‌های تأمین شلوغ غرب، کاهش تأخیرهای حمل و نقل و تضمین جریان ثابت مهمات به خطوط مقدم، بدون تخلیه مداوم ذخایر استراتژیک آمریکا است.

با این حال، دولت آمریکا تحت ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، نسبت به این پیشنهاد ابراز تردیدهای عمیقی کرده است. برنامه‌ریزان دفاعی غرب تمایلی به اشتراک‌گذاری فناوری نظامی بسیار حساس و نقشه‌های ساخت اختصاصی در یک منطقه جنگی فعال ندارند، زیرا نگرانند که اطلاعات روسیه بتواند از طریق جاسوسی یا حملات مستقیم به تأسیسات، این داده‌ها را به دست آورد. بدون مجوز تولید داخلی یا سرازیر شدن ناگهانی تدارکات خارجی، خدمه پدافند هوایی اوکراین به طور فزاینده‌ای مجبورند پرتابگرهای خود را خالی بگذارند، موشک‌های باقی‌مانده اندک خود را فقط برای حیاتی‌ترین اهداف سهمیه‌بندی کنند و بخش‌های وسیعی از کشور را کاملاً بدون محافظت رها سازند.

روسیه به دقت این آسیب‌پذیری را زیر نظر داشته و تاکتیک‌های خود را برای به حداکثر رساندن فشار بر دفاع باقی‌مانده اوکراین تطبیق داده است. تحلیلگران نظامی اشاره می‌کنند که مسکو استفاده از موشک‌های بالستیک را به شدت افزایش داده و تنها در ژوئیه ۲۰۲۶، حدود ۱۲۶ موشک شلیک کرده است – این یک جهش عظیم در مقایسه با ۲۰۰ تا ۳۰۰ موشکی است که در کل سال ۲۰۲۴ شلیک شده بود. نیروهای روسی با ترکیب این تسلیحات دشوار برای رهگیری با انبوهی از پهپادهای تهاجمی ارزان‌قیمت، به طور سیستماتیک شبکه پدافند هوایی تکه‌تکه شده اوکراین را تحت فشار قرار می‌دهند. این استراتژی طراحی شده است تا فرماندهان اوکراینی را مجبور به انتخاب‌های غیرممکن کند: یا آخرین موشک‌های پاتریوت خود را برای طعمه‌ها مصرف کنند، یا شلیک نکنند و شاهد اصابت کلاهک‌های بالستیک به اهدافشان باشند.

با افزایش تلفات و آسیب دیدن بیشتر زیرساخت‌های حیاتی، محاسبات استراتژیک در کی‌یف به طور فزاینده‌ای ناامیدکننده می‌شود. شکست در رهگیری ۲۶ موشک از ۲۷ موشک بالستیک در یک شب، به عنوان یک هشدار جدی عمل می‌کند که اگر خطوط تأمین مسدود بمانند، چه چیزی در انتظار است. مقامات اوکراینی هشدار می‌دهند که بدون تزریق فوری قابلیت‌های ضدبالستیک، این کشور با زمستانی از وحشت هوایی بی‌امان روبرو خواهد شد، جایی که بقای شهرهای بزرگ و ثبات شبکه انرژی ملی کاملاً به اراده سیاسی و ظرفیت صنعتی شرکای غربی‌اش وابسته خواهد بود.[1][2]