رفتن به محتوای اصلی
سیاست بالکانپارلمان صربستان· 7 دقیقه مطالعه· در اخبار و سیاست

پارلمان جدید صربستان ۲۷ آبان آغاز به کار می‌کند؛ پایان سلطه ۱۴ ساله ووچیچ با پیروزی ائتلاف دانشجویی

به دنبال تأیید رسمی نتایج انتخابات زودهنگام ۴ آبان، نمایندگان پارلمان صربستان نخستین نشست خود را برای تشکیل دولت برگزار خواهند کرد. پیروزی قاطع «فهرست دانشجویان» با کسب ۱۴۰ کرسی، به ۱۴ سال حاکمیت حزب راست‌گرای الکساندر ووچیچ پایان داد.

به قلم حامد فخری

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

پارلمان تازه منتخب صربستان نخستین نشست خود را در ۲۷ آبان (۱۷ نوامبر) برگزار خواهد کرد؛ گامی رسمی برای انتقال قدرت قانون‌گذاری به ائتلافی که در انتخابات زودهنگام ماه گذشته پیروزی چشمگیری به دست آورد. آنا برنابیچ، رئیس در حال کناره‌گیری پارلمان، روز یکشنبه و پس از نهایی شدن نتایج توسط مراجع انتخاباتی، تاریخ این جلسه را تعیین کرد.[1]

نتایج رسمی، دستوری قاطع را برای «فهرست دانشجویان» تأیید می‌کند که توانست ۱۴۰ کرسی از ۲۵۰ کرسی پارلمان را از آن خود کند. در مقابل، حزب پیشرو صربستان (SNS) با گرایش راست‌گرا و به رهبری الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور پیشین، تنها ۱۰۳ کرسی کسب کرد و به این ترتیب، تسلط ۱۴ ساله‌اش بر نهادهای سیاسی کشور پایان یافت.[1][3][5]

احزاب اقلیت‌های قومی نیز هفت کرسی باقی‌مانده را به دست آوردند. اکنون اکثریت جدید باید پیش از آغاز مهلت قانونی ۹۰ روزه برای تشکیل دولت، رئیس جدید پارلمان و ارکان رهبری آن را تعیین کند.[1]

فرایند انتقال قدرت بلافاصله پیامدهای داخلی گسترده‌ای در صربستان به دنبال داشته است. نهادهای قضایی و انتظامی مجموعه‌ای از بازداشت‌ها را در رابطه با تقلب انتخاباتی، فساد مالی و خشونت‌های پیشین علیه معترضان دانشجویی آغاز کرده‌اند؛ رویکردی که نشان‌دهنده گسست آشکار از رویه‌های دولت در حال خروج است.[1]

ائتلاف تحت رهبری دانشجویان اکثریت مطلق کرسی‌های پارلمان ۲۵۰ نفره را به دست آورد.

این جابه‌جایی در قدرت، فرجام قمار سیاسی پرریسک ووچیچ بود که در ۶ مهر (۲۷ سپتامبر) از ریاست‌جمهوری استعفا داد. او قصد داشت با این اقدام به مقام نخست‌وزیری بازگردد و انتخابات زودهنگامی را کلید زد که در نهایت به از دست رفتن قدرت حزبش انجامید.[1][5]

ووچیچ با انتقاد شدید از ائتلاف پیروز و موج اخیر بازداشت‌ها، رقبای سیاسی خود را به راه انداختن «ترور انقلابی» متهم کرده است. این رهبر ۵۶ ساله با وجود پذیرش شکست، در جریان کارزار انتخاباتی ادعا کرده بود که این جنبش از سوی قدرت‌های خارجی برای بی‌ثبات کردن صربستان هدایت می‌شود.[1][5]

دستور عمومی برای اصلاحات نهادی

کارزار جنبش دانشجویی متکی بر برنامه‌ای ضدفساد بود و وعده داد شبکه‌های رانت‌خواری را برچیند و استقلال نهادهای دولتی را احیا کند. ناتاشا ووچکوویچ، از «بنیاد مرکز برای دموکراسی»، در این باره گفت: «حاکمیت قانون، مبارزه با فساد و احیای نهادهای مستقل همچنان اولویت‌های اصلی این جنبش هستند.»[2]

با وجود نام «فهرست دانشجویان»، بدنه این ائتلاف را بیشتر دانشگاهیان، معلمان و کارشناسان مدنی تشکیل می‌دهند تا دانشجویان فعلی. این جریان عمداً نامزدهایی با تخصص حرفه‌ای و سابقه اندک در سیاست متعارف را برگزید تا خط تمایز روشنی با طبقه سیاسی پیشین ترسیم کند.[1][5]

ایلیا سردانوویچ، استاد قلب و عروق، در صدر این فهرست انتخاباتی قرار داشت و از دژان شوشکیچ، رئیس پیشین بانک مرکزی صربستان، نیز به عنوان گزینه احتمالی نخست‌وزیری یاد می‌شود. ائتلاف هنوز گزینه نهایی خود را برای هدایت دولت جدید معرفی نکرده است.[5]

دولت آینده بلافاصله زیر بار تعهد به اجرای مانیفست بلندپروازانه ۱۱ ماده‌ای خود خواهد رفت؛ طرحی که شامل تشکیل واحد ویژه پلیس برای پیگیری جرایم فساد، اصلاحات اساسی در وزارت کشور و پایان دادن به نفوذ سیاسی در سازمان رادیو و تلویزیون دولتی است.[5]

در انتخابات ۴ آبان، میزان مشارکت به ۶۷٫۶ درصد رسید که بالاترین رقم از زمان فروپاشی یوگسلاوی در سال ۱۹۹۲ محسوب می‌شود. این بسیج عمومی به دنبال تجمعی شکل گرفت که در روزهای پایانی کارزار، حدود ۱۵۰ هزار حامی را در خیابان‌های بلگراد گرد هم آورده بود.[3]

رادومیر ساییچیچ، استاد دانشگاه بلگراد، پس از رأی‌گیری به نمایندگی از دانشجویان گفت: «صربستان عزیز، امشب صدای مردم شنیده شد. امشب پیروزی را جشن می‌گیریم و از فردا ساختن آینده را آغاز می‌کنیم.»[3]

حامیان جنبش دانشجویی برای جشن پیروزی تاریخی در انتخابات، خیابان‌های بلگراد را تسخیر کردند.

ریشه‌های شکل‌گیری در یک تراژدی ملی

خاستگاه جنبش دانشجویی به سانحه زیرساختی آبان ۱۴۰۳ (نوامبر ۲۰۲۴) در نووی ساد، دومین شهر بزرگ صربستان، بازمی‌گردد. فروریختن سایبان بتنی ایستگاه راه‌آهن این شهر به کشته شدن ۱۶ نفر انجامید و خشم گسترده‌ای را علیه اهمال‌کاری نهادهای دولتی برانگیخت.[1][3][5]

معترضان این تراژدی را ناشی از فساد و خویشاوندسالاری در پروژه‌های عمرانی زیر نظر دولت SNS می‌دانستند. اعتراضاتی که ابتدا با تجمع‌های محلی دانشجویان آغاز شد، به‌سرعت به جنبشی سراسری برای مطالبه اصلاحات بنیادی و پاسخگویی تبدیل شد.[1][3]

این جنبش طی دو سال فعالیت، ساختار نامتمرکز شوراها را به جای سلسله‌مراتب سنتی برگزید. چنین مدلی توانست کشاورزان، هنرمندان، قضات و شهروندان ناراضی را در قالب نیرویی انتخاباتی متحد کند که توان مقابله با ماشین سیاسی نیرومند حزب حاکم را داشت.[5]

کارزار انتخاباتی، این ائتلاف مردمی را روبه‌روی ساختار انحصاری حزب ووچیچ قرار داد؛ حزبی که تقریباً تمام رسانه‌های تصویری را زیر نفوذ داشت. دانشجویان در مناطق روستایی که سال‌ها پایگاه رأی ووچیچ بود، خانه به خانه با شعار صریح «صربستان یا مافیا؟» وارد میدان شدند.[3][5]

دژان بودیروگا، ستاره پیشین بسکتبال صربستان و رئیس یورولیگ که به عنوان نامزد در فهرست دانشجویان حضور داشت، این انتخابات را تصمیمی سرنوشت‌ساز توصیف کرد و به خبرنگاران گفت: «صربستان امروز تصمیم می‌گیرد که به کدام سو گام بردارد: به سوی آینده یا گذشته.»[3]

چالش‌های سیاست خارجی و پیوند با اروپا

پارلمان جدید کشوری را تحویل می‌گیرد که در میانه بن‌بست عضویت در اتحادیه اروپا از یک سو، و پیوندهای تاریخی با روسیه و چین از سوی دیگر قرار دارد. فهرست دانشجویان هنوز راهبرد جامعی برای سیاست خارجی ارائه نکرده و رویکرد بین‌المللی آن در هاله‌ای از ابهام است.[5]

جرقه اولیه جنبش دانشجویی در پی فروریختن مرگبار سایبان ایستگاه راه‌آهن نووی ساد در سال ۱۴۰۳ زده شد.

افکار عمومی در میان هواداران این ائتلاف قویاً همگرایی با اروپا را ترجیح می‌دهد؛ ۷۵ درصد از آن‌ها خواهان تحکیم روابط با اتحادیه اروپا هستند و تنها ۱۰ درصد به گسترش پیوندها با روسیه تمایل دارند. رهبران اروپایی نیز امیدواری خود را از احیای روند الحاق صربستان با تغییر دولت ابراز کرده‌اند.[5]

صربستان در آذر ۱۳۸۸ (دسامبر ۲۰۰۹) درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را ثبت کرد و مذاکرات الحاق در دی ۱۳۹۲ (ژانویه ۲۰۱۴) رسماً آغاز شد. اما به دلیل نگرانی‌های اروپا از وضعیت حاکمیت قانون، آزادی رسانه‌ها و همسویی ناکافی با سیاست خارجی این اتحادیه در دوره ووچیچ، پیشرفت این روند بسیار کند بوده است.[5]

با این حال، مواضع گذشته جنبش نشان می‌دهد که احتمالاً برخی دیدگاه‌های مناقشه‌برانگیز دولت پیشین پابرجا بماند. این ائتلاف در بیانیه اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶) خود، کوزوو را «بخش جدایی‌ناپذیر و لایتجزای صربستان» توصیف کرد که نشانگر تداوم موضع در این پرونده حساس سرزمینی است.[5]

این ائتلاف همچنین در گذشته با اعمال تحریم علیه روسیه مخالفت کرده و موضعی همسو با امتناع دولت SNS از پیوستن به تحریم‌های غرب علیه مسکو داشته است. هنوز مشخص نیست که آیا اکثریت پارلمانی جدید پس از تصدی رسمی دولت، این رویکردها را تغییر خواهد داد یا خیر.[5]

ووچیچ در دوران حکمرانی خود روابط مستحکمی با مسکو و پکن برقرار کرد. در اردیبهشت‌ماه، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، مدال دوستی کشورش را شخصاً به ووچیچ اعطا کرد، و رهبر صربستان نیز بارها به پشتیبانی‌های ولادیمیر پوتین بالیده بود.[5]

جدول زمانی قانون اساسی برای انتقال قدرت

با آغاز به کار پارلمان در ۲۷ آبان، نخستین وظیفه قانونی نمایندگان انتخاب رئیس مجلس است. این اقدام رسماً مهلت ۹۰ روزه‌ای را آغاز می‌کند که فهرست دانشجویان باید طی آن بر سر کابینه جدید به توافق برسد و رأی اعتماد بگیرد.[1]

اکثریت قاطع هواداران ائتلاف جدید، همگرایی با اروپا را به پیوند با روسیه ترجیح می‌دهند.

صربستان همچنین با موعدی فوری برای تعیین رئیس دولت روبه‌روست. در پی استعفای ووچیچ در شهریورماه، برنابیچ وظایف ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت، اما طبق قانون اساسی، انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری باید تا پیش از پایان سال جاری برگزار شود.[1][5]

نبود رهبری متمرکز و تثبیت‌شده در جنبش دانشجویی می‌تواند گذار از یک جریان اعتراضی به ساختار حکومتی را با دشواری روبه‌رو کند. ائتلافی که قدرتش را از ماهیت نامتمرکز خود می‌گرفت، اکنون ناچار است تصمیم‌های اجرایی بگیرد، اختلافات درونی را مهار کند و نهادهای کشور را به پیش ببرد.[5]

نتایج این انتخابات فراتر از مرزهای صربستان بازتاب یافت. پیتر ماگیار، نخست‌وزیر مجارستان، نخستین رهبر اروپایی بود که به ائتلاف پیروز تبریک گفت و موفقیت آنان را با خیزش سیاسی خود در اوایل سال مقایسه کرد.[5]

در حال حاضر، همه نگاه‌ها به نشست ۲۷ آبان و انتقال رسمی قدرت قانون‌گذاری دوخته شده است. جنبشی که کار خود را با مسدود کردن خیابان‌های نووی ساد آغاز کرد، اکنون باید ثابت کند در جامعه‌ای به‌شدت دوقطبی، توانایی اداره نهادهایی را دارد که دو سال علیه آن‌ها فریاد می‌زد.[1][5]

نکات کلیدی

  • پارلمان ۲۵۰ نفره صربستان پس از تأیید رسمی نتایج انتخابات زودهنگام ۴ آبان، در تاریخ ۲۷ آبان تشکیل جلسه خواهد داد.
  • ائتلاف تحت رهبری دانشجویان با کسب ۱۴۰ کرسی اکثریت مطلق را به دست آورد و به ۱۴ سال حکومت حزب پیشرو صربستان به رهبری الکساندر ووچیچ پایان داد.
  • انتقال قدرت بلافاصله به بازداشت‌های گسترده مرتبط با شبهه تقلب انتخاباتی، فساد اداری و خشونت علیه معترضان منجر شده است.
  • نمایندگان برای تشکیل کابینه ۹۰ روز فرصت خواهند داشت؛ هم‌زمان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری نیز باید تا پایان سال جاری میلادی برگزار شود.

آنچه نمی‌دانیم

  • چه کسی رسماً از سوی «فهرست دانشجویان» به عنوان نامزد نهایی نخست‌وزیری معرفی خواهد شد.
  • آیا دولت جدید در قبال اعمال تحریم علیه روسیه و پرونده استقلال کوزوو تجدیدنظر خواهد کرد یا خیر.
  • چه چهره‌هایی در انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری که باید تا پایان سال برگزار شود به میدان خواهند آمد.

روند رویداد

  1. آبان ۱۴۰۳

    فروریختن سایبان بتنی ایستگاه قطار نووی ساد ۱۶ کشته بر جای گذاشت و اعتراضاتی سراسری را در واکنش به بی‌کفایتی دستگاه‌های دولتی کلید زد.

  2. دی ۱۴۰۳

    میلوش ووچویچ، نخست‌وزیر وقت، در تلاشی برای مهار خشم عمومی ناشی از سانحه نووی ساد استعفا داد.

  3. ۶ مهر ۱۴۰۵

    الکساندر ووچیچ برای شرکت در رقابت نخست‌وزیری از ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرد و باعث برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی شد.

  4. ۴ آبان ۱۴۰۵

    «فهرست دانشجویان» با کسب ۱۴۰ کرسی به اکثریت قاطع در پارلمان دست یافت و به ۱۴ سال زمامداری SNS پایان بخشید.

  5. ۱۸ آبان ۱۴۰۵

    نهادهای ناظر بر انتخابات نتایج را رسماً تأیید کردند و نخستین جلسه مجلس برای ۲۷ آبان برنامه‌ریزی شد.

رهبران ائتلاف دانشجویی 40%دولت در حال خروج SNS 30%نهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا 30%
رهبران ائتلاف دانشجویی
اکثریت جدید، نتیجه انتخابات را مجوزی مردمی برای ریشه‌کن کردن فساد نهادینه‌شده و بازسازی اصول دموکراتیک می‌داند.
دولت در حال خروج SNS
الکساندر ووچیچ و نزدیکانش این انتقال قدرت را روندی بی‌ثبات‌کننده و هدایت‌شده از سوی منافع بیگانگان تلقی می‌کنند.
نهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا
حامیان ادغام در اتحادیه اروپا، جابه‌جایی قدرت را بهترین موقعیت برای شکستن بن‌بست الحاق کشور به جامعه اروپا می‌دانند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • احزاب اقلیت‌های قومی که هفت کرسی پارلمان را در اختیار دارند و مطالبات منطقه‌ای ویژه‌ای را نمایندگی می‌کنند.
  • رأی‌دهندگان مناطق روستایی که در گذشته همواره حامی حزب حاکم SNS بودند اما در کانون تمرکز کارزار دانشجویان قرار گرفتند.

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

رهبران ائتلاف دانشجویی 40%دولت در حال خروج SNS 30%نهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا 30%
  1. [1]AP Newsدولت در حال خروج SNS

    Serbia's Parliament to meet on Nov. 17 after victory of student-led movement

    مطالعه در AP News →
  2. [2]TVP Worldنهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا

    Can Serbia rebuild trust with Brussels after years of stagnation?

    مطالعه در TVP World →
  3. [3]The Guardianنهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا

    Serbian leader Aleksandar Vučić ousted by student movement in seismic election

    مطالعه در The Guardian →
  4. [4]The Guardianنهادهای مدنی هوادار الحاق به اروپا

    'This is a symbol for Europe': streets of Belgrade resound with joy after Vučić defeat

    مطالعه در The Guardian →
  5. [5]ThePrintدولت در حال خروج SNS

    Serbian student coalition brings down strongman Vučić in electoral upset. But no PM in sight

    مطالعه در ThePrint →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.