مطالعه جدید: گرمایش سریع هیمالیا عامل اصلی سیل ویرانگر نپال بود؛ منطقه از دوران پیشاصنعتی ۲ درجه سانتی‌گراد گرم‌تر شده است

در روزهای پس از ریزش عظیم صخره و یخ در کوهستان لانگتانگ لیرونگ در ۲۶ اوت که منجر به کشته شدن بیش از ۱۳۰۰ نفر در نپال شد، برخی گمانه‌زنی‌ها این فاجعه را صرفاً به پس‌لرزه‌ها و آسیب‌های ساختاری زلزله سال ۲۰۱۵ نپال نسبت می‌دادند. اما مطالعه جدیدی که در ۱۷ سپتامبر توسط گروه «انتساب آب‌وهوای جهانی» (WWA) منتشر شد، شواهد متفاوتی را ارائه می‌دهد: عامل اصلی این فروپاشی، گرمایش ۲ درجه‌ای منطقه هیمالیا از دوران پیشاصنعتی است که چسب یخی نگهدارنده کوهستان را ذوب کرده است.[1][4]

برای درک این رویداد، باید به مکانیسم درونی کوهستان‌های مرتفع نگاه کرد. در ارتفاعات بالای هیمالیا، صخره‌ها و شکاف‌ها توسط «یخ‌خاک» (Permafrost) - زمینی که در تمام طول سال یخ زده باقی می‌ماند - به هم متصل شده‌اند. این یخ‌خاک‌ها مانند یک سیمان طبیعی عمل کرده و پایداری شیب‌های تند را تضمین می‌کنند. بن کلارک، محقق اقلیمی در کالج امپریال لندن، توضیح می‌دهد که تغییرات اقلیمی در حال دگرگون کردن این محیط‌های کوهستانی است و خط انجماد در هیمالیا از دهه ۱۹۸۰ تاکنون در هر دهه حدود ۱۰۰ متر بالاتر رفته است.[1][3][4]

با افزایش دما، این چسب طبیعی شروع به ذوب شدن می‌کند. بر اساس گزارش WWA، ماه‌های ژوئیه و اوت ۲۰۲۶ در این منطقه گرم‌ترین ماه‌های ثبت‌شده بودند و دما در روزهای پیش از فاجعه تا ۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین ۳۰ ساله بود. این گرمای بی‌سابقه نه تنها یخ‌خاک‌ها را سست کرد، بلکه باعث ذوب شدن سریع یخچال‌های طبیعی و نفوذ حجم عظیمی از آب به درون شکاف‌های صخره‌ای شد که پیش‌تر توسط زلزله ۲۰۱۵ ضعیف شده بودند.[4][5]

نتیجه این فرآیند، یک واکنش زنجیره‌ای ویرانگر بود. والتر ایمرزل، هیدرولوژیست کوهستان و یکی از نویسندگان این مطالعه، اشاره می‌کند که این یک رویداد با یک محرک واحد نبود. آب ناشی از ذوب یخ‌ها و بارش‌های غیرمعمول برف در اواخر سال ۲۰۲۵، فشار هیدرولیکی شدیدی را در داخل شکاف‌ها ایجاد کرد تا جایی که یک تخته‌سنگ عظیم به حجم ۱۱۶ میلیون متر مکعب به همراه یخ‌های روی آن از کوه جدا شد. این توده با سرعت بیش از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت به سمت دره سرازیر شد و در مسیر خود به یک سیلاب واریزه‌ای تبدیل گردید.[3][5]

اگرچه نقش گرمایش زمین در این فاجعه غیرقابل انکار است، دانشمندان هنوز در مورد سهم دقیق هر یک از عوامل در لحظه نهایی فروپاشی با قطعیت کامل صحبت نمی‌کنند. فریدریکه اوتو، اقلیم‌شناس و از نویسندگان گزارش، تأکید می‌کند که زلزله ۲۰۱۵ احتمالاً بستر سنگی را از سال‌ها قبل ضعیف کرده بود، اما تمام عوامل دیگر توسط تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی تشدید شده‌اند. این ترکیب پیچیده از عوامل زمین‌شناسی و اقلیمی، پیش‌بینی چنین رویدادهایی را بسیار دشوار می‌سازد.[1][4]

این فاجعه محدودیت‌های سیستم‌های هشدار دهنده فعلی را نیز آشکار کرد. برخلاف سیلاب‌های ناشی از بارش باران که می‌توان آن‌ها را از روزها قبل پیش‌بینی کرد، فروپاشی ناگهانی شیب‌ها در کوهستان‌های دورافتاده با چنان سرعت و حجمی رخ می‌دهد که سیستم‌های سازگاری موجود را در هم می‌شکند. نپال اکنون با استناد به این مطالعه علمی، درخواست ۲۰ میلیون دلار کمک فوری از صندوق «خسارت و زیان» سازمان ملل متحد کرده است تا بتواند با پیامدهای بحرانی که خود نقشی در ایجاد آن نداشته، مقابله کند.[1][2]

پیامدهای این مطالعه فراتر از مرزهای نپال است. هیمالیا که به عنوان «قطب سوم» شناخته می‌شود، منبع تامین آب برای نزدیک به دو میلیارد نفر در آسیا است. با ادامه روند فعلی و پیش‌بینی از دست رفتن بخش بزرگی از حجم یخچال‌ها تا پایان قرن، جوامع پایین‌دست نه تنها با خطر سیلاب‌های ناگهانی مشابه روبرو هستند، بلکه در درازمدت با بحران کمبود آب نیز مواجه خواهند شد. این رویداد نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی دیگر یک تهدید آینده نیست، بلکه واقعیتی است که هم‌اکنون جغرافیای فیزیکی سیاره را تغییر می‌دهد.[2][3]

این مطالعه به عنوان اولین ارزیابی علمی جامع از فاجعه لانگتانگ لیرونگ، مسیر را برای بررسی‌های بیشتر در مورد خطرات پنهان در کوهستان‌های مرتفع هموار می‌کند. محققان هشدار می‌دهند که بدون کاهش سریع انتشار گازهای گلخانه‌ای، این رویدادها از موارد استثنایی به یک رویه معمول در مناطق کوهستانی تبدیل خواهند شد.[3][4]