پیشبرد طرح‌های شهرک‌سازی در غزه توسط سیاستمداران ارشد اسرائیل؛ نشانه‌ای از تغییر عمده در سیاست‌های پس از جنگ

بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، رسماً اعلام کرد که طرح‌های تأسیس سه شهرک یهودی‌نشین در شمال نوار غزه تکمیل شده است، که این امر نشان‌دهنده یک تغییر عمیق در استراتژی اسرائیل پس از جنگ است. اسموتریچ پس از بازدید از جوامع مرزی جنوبی، اظهار داشت که اداره شهرک‌سازی وزارت دفاع – که تحت نظارت اوست – کارهای مقدماتی لازم را به پایان رسانده است. این طرح اکنون تنها به چراغ سبز نهایی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، برای اجرای فوری نیاز دارد.[1]

این پیشنهاد، مشخص‌ترین گام اعضای ائتلاف راست افراطی اسرائیل برای معکوس کردن عقب‌نشینی سال ۲۰۰۵ است؛ زمانی که اسرائیل به طور یک‌جانبه ۲۱ شهرک را برچید و از منطقه خارج شد. ماه‌هاست که وزرای تندرو آشکارا از گسترش سرزمینی به عنوان نتیجه نهایی جنگی که در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، حمایت می‌کنند. اسموتریچ این پایگاه‌های غیرنظامی را نه صرفاً یک پیروزی ایدئولوژیک، بلکه یک ضرورت نظامی دانست و صراحتاً اعلام کرد: «جایی که شهرک‌سازی نباشد، امنیت هم نیست.»[1]

به گفته وزیر دارایی، کمربندی از شهرک‌های یهودی‌نشین در شمال غزه به عنوان یک حائل امنیتی دائمی برای سدروت و سایر جوامع مرزی اسرائیل که در حملات ۷ اکتبر ویران شدند، عمل خواهد کرد. او استدلال کرد که اسرائیل نمی‌تواند به واقعیت پیش از جنگ بازگردد و باید کنترل پایداری بر این قلمرو برقرار کند تا از تهدیدات آینده جلوگیری شود. این دیدگاه با هدف گسترده‌تر و علنی او مبنی بر اطمینان از اینکه هرگز یک کشور مستقل فلسطینی تأسیس نخواهد شد، همسو است.[1]

نخست‌وزیر نتانیاهو تاکنون از تأیید یا رد مستقیم طرح‌های شهرک‌سازی خودداری کرده است. نتانیاهو در پاسخ به سؤالات در این زمینه، ابهام را انتخاب کرد و گفت که نیازی نیست «هر لحظه جهان را تحریک کند». با این حال، او تأکید کرد که کشتار ۷ اکتبر دکترین امنیتی او را به طور اساسی تغییر داده است و خاطرنشان کرد که مناطق حائل باید در قلمرو دشمن وجود داشته باشند، نه در داخل اسرائیل.

ابهام از سوی دفتر نخست‌وزیری، نشان‌دهنده اقدام متعادل‌کننده ظریف ائتلاف حاکم اوست. با توجه به اینکه اسرائیل به سمت انتخابات احتمالی پیش می‌رود، جنبش شهرک‌نشینان یک بلوک حیاتی از پایگاه رأی‌دهندگان حزب حاکم لیکود را تشکیل می‌دهد. در حالی که نتانیاهو پیش از این برای جلب رضایت متحدان غربی، بازگشت رسمی شهرک‌ها به غزه را رد کرده بود، نفوذ فزاینده وزرایی مانند اسموتریچ و ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، موضع رسمی دولت را به طور پیوسته به سمت راست سوق داده است.[3]

واقعیت نظامی در میدان، از قبل زمینه را برای کنترل بلندمدت فراهم کرده است. نیروهای دفاعی اسرائیل در حال حاضر حدود ۷۰ درصد از مساحت غزه را اشغال کرده‌اند، که بسیار فراتر از محدوده‌های امنیتی موقتی است که در توافق آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ با میانجی‌گری آمریکا ترسیم شده بود. گذار از اشغال نظامی به استعمار غیرنظامی، نقطه بی‌بازگشتی برای آینده جمعیتی و سیاسی این منطقه خواهد بود.[1][3]

واکنش شدید بین‌المللی به اعلام شهرک‌سازی سریع و جدی بوده است. ایالات متحده همچنان قویاً با هرگونه کاهش قلمرو غزه یا بازتأسیس شهرک‌های اسرائیلی مخالف است و این اقدامات را ضربه‌ای مهلک به راه‌حل دو دولتی می‌داند. کشورهای عربی و رهبری فلسطینی این طرح‌ها را به عنوان طرحی برای پاکسازی قومی و الحاق بالفعل محکوم کرده‌اند.[1][2]

متحدان اروپایی واکنش خود را فراتر از توبیخ‌های دیپلماتیک افزایش داده‌اند. فرانسه اخیراً اعلام کرد که ورود اسموتریچ، بن‌گویر و چندین شهرک‌نشین خشن را به خاک فرانسه ممنوع کرده است. هیئت فرانسوی در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل هشدار داد که حرکت به سمت الحاق و استعمار مجدد غزه، بی‌ثباتی منطقه‌ای را تشدید کرده و امنیت بلندمدت خود اسرائیل را تهدید می‌کند.

شورای امنیت سازمان ملل بارها تأکید کرده است که شهرک‌های اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی نقض آشکار قوانین بین‌المللی محسوب می‌شوند. مقامات هشدار می‌دهند که پیشبرد پایگاه‌های شمالی غزه نه تنها مذاکرات شکننده و متوقف شده آتش‌بس را از بین می‌برد، بلکه انزوای حقوقی و اقتصادی بی‌سابقه‌ای را برای اسرائیل در صحنه جهانی به همراه خواهد داشت.

با وجود فشار شدید بین‌المللی، به نظر می‌رسد که انگیزه در جناح راست اسرائیل تضعیف نشده است. در حالی که اداره شهرک‌سازی منتظر مجوز نتانیاهو است، طرح‌های لجستیکی آماده هستند. اینکه آیا نخست‌وزیر برای راضی کردن شرکای ائتلافی خود، خطر گسست کامل با واشنگتن و اروپا را می‌پذیرد یا خیر، سؤال تعیین‌کننده سرنوشت غزه پس از جنگ باقی می‌ماند.[1]