رونمایی شرکت هلسینگ از سامانه هوش مصنوعی کنترا و رهگیرهای ارزان‌قیمت برای مهار پهپادهای جت

شرکت آلمانی فناوری‌های دفاعی هلسینگ (Helsing) روز دوشنبه از یک سامانه پدافند هوایی نوین با هدایت هوش مصنوعی به همراه دو موشک رهگیر ارزان‌قیمت رونمایی کرد؛ تسلیحاتی که با هدف مهار پهپادهای تهاجمی پرسرعت طراحی شده‌اند. این سامانه با نام «کنترا» (Contra) می‌کوشد معادله فرساینده اقتصاد پدافند را با جایگزین کردن موشک‌های رهگیر چند میلیون دلاری با پرتابه‌هایی زیر ۱۰۰ هزار یورو بازتعریف کند.[1][2][5]

توسعه این سامانه پاسخی مستقیم به تکامل سریع پهپادهای تهاجمی روسیه است که زیرساخت‌های اوکراین را هدف قرار می‌دهند. در حالی که نسخه‌های ملخی اولیه پهپادهای گران (Geran) سرعت پایینی داشتند و پدافند اوکراین موفق به رهگیری ۹۰ درصدی آن‌ها می‌شد، مسکو اخیراً به استفاده گسترده از مدل‌های مجهز به موتور جت «گران-۴» و «گران-۵» روی آورده است.[1][4]

این پهپادهای نسل جدید با سرعتی بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر بر ساعت پرواز می‌کنند و به آسانی از پهپادهای رهگیر ملخی با سرعت ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت — که اوکراین اتکای زیادی به آن‌ها داشت — پیشی می‌گیرند.

کالبدشکافی فنی لاشه یک فروند گران-۴ توسط سازمان اطلاعات اوکراین در ماه مه نشان داد ساختار آن منحصراً برای بی‌اثر کردن پدافندهای ارزان‌قیمت بهینه‌سازی شده است. گوندبرت شرف، از بنیان‌گذاران هلسینگ، به خبرنگاران گفت که به سبب همین برتری سرعت، نزدیک به نیمی از این پرتابه‌های جت از سد پدافندهای فعلی گذشته و به اهداف خود اصابت می‌کنند.[1][5]

برآورد گزارش‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد خطوط تولید این مدل‌های مجهز به موتور جت در روسیه به حدود ۴ هزار فروند در ماه رسیده است. افزون بر این، احداث پرشمار پایگاه‌های پرتاب تازه در روسیه، بخش‌هایی از قلمرو اتحادیه اروپا را در شعاع تهدید حملات پهپادی انبوه قرار داده و فوریت طراحی یک لایه پدافندی مقیاس‌پذیر را دوچندان کرده است.[2][4]

شلیک یک فروند موشک ۳ میلیون دلاری پاتریوت یا موشک ۱ میلیون دلاری ناسامز (NASAMS) برای انهدام پهپادی با ارزش ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار یورو، موازنه‌ای اقتصادی و کاملاً باخت‌باخت برای ارتش‌های غربی به همراه دارد. با کاهش ذخایر این رهگیرهای پیشرفته به سطوح بی‌سابقه، اعضای ناتو ناگزیر شده‌اند جایگزین‌های مقرون‌به‌صرفه‌ای را جست‌وجو کنند که امکان شلیک متوالی در مقیاس انبوه را داشته باشند.[1][5]

مشخصات موشک‌های رهگیر

هلسینگ برای ترمیم این شکاف مالی، دو رهگیر کانتینرپرتاب معرفی کرده که برچسب قیمتی ۵ رقمی به یورو خواهند داشت. نخستین مدل، «ای‌دی-۱ اینفرنو» (AD-1 Inferno)، موشکی با پیشرانه جت است که می‌تواند در هوا پرواز ایستایی داشته باشد، در قالب دسته‌های جمعی عمل کند و در صورت خطا در تقرب نخست، دور زده و هدف را مجدداً رهگیری نماید.[2][3][7]

مدل دوم یعنی «ای‌دی-۲ امبوش» (AD-2 Ambush)، با بهره‌گیری از موتور راکت سوخت جامد به سرعت ۲٫۵ ماخ دست می‌یابد تا واکنش سریعی علیه تهدیدهای پرسرعت‌تر یا پروازکننده در ارتفاعات بالاتر نشان دهد. هر دو موشک بردی فراتر از ۲۰ کیلومتر دارند و قادرند تا ارتفاع ۱۰ کیلومتری اوج بگیرند؛ قابلیتی که لایه‌ای دفاعی در برابر موشک‌های کروز مادون صوت و پهپادهای تهاجمی جت پدید می‌آورد.[2][3][5]

مسیر پروازی این دو موشک در فاز میانی توسط ایستگاه‌های راداری زمینی سامانه کنترا هدایت می‌شود و در فاز نهایی، جستجوگر فعال راداریِ مستقر در دماغه موشک هدایت پایانی را بر عهده می‌گیرد. هلسینگ ترجیح داده به جای حسگرهای اپتیکی ارزان‌تر از رادار استفاده کند، چرا که حملات پهپادی معمولاً در تاریکی شب یا شرایط نامساعد جوی طراحی می‌شوند؛ محیط‌هایی که دوربین‌های دید در شب یا حرارتی در آن‌ها با افت شدید کارایی روبرو هستند.[2][5]

این شرکت تأکید دارد کاهش چشمگیر بهای تمام‌شده را با استفاده از قطعات تجاری آماده بازار (COTS) در ساخت رادار دماغه محقق کرده است؛ روشی که هزینه جستجوگر فعال را به کمتر از یک‌دهم نمونه‌های نظامی استاندارد رسانده است. پیشرانه‌های جت و راکتی موشک‌ها نیز در درون خود هلسینگ توسعه یافته و بر زنجیره‌های تأمین اروپایی استوارند تا به طور کامل از محدودیت‌های صادرات تسلیحات ایالات متحده مستقل باشند.[5]

هماهنگی با هوش مصنوعی و زنجیره تولید

هسته عملیاتی سامانه کنترا بر بستر نرم‌افزار فرماندهی و کنترل «آلترا» (Altra) متعلق به هلسینگ اجرا می‌شود؛ نرم‌افزاری که پیش‌تر برای هدایت پهپادهای تهاجمی اچ‌ایکس-۲ این شرکت عملیاتی شده بود. این پلتفرم داده‌های دریافتی از رادارهای مختلف شخص ثالث، دوربین‌های الکترواپتیکال و حسگرهای صوتی را در یک تصویر جامع و یکپارچه هوایی ادغام می‌کند.[2][5]

این سطح از یکپارچگی مانع از قفل هم‌زمان چند آتش‌بار بر روی یک پهپاد مشخص و رها شدن اهداف دیگر می‌شود؛ اختلالی که در شبکه‌های پدافندی تکه‌تکه و جزیره‌ای بسیار رایج است. هوش مصنوعی قادر است صدها یا حتی هزاران تهدید هم‌زمان را ردگیری کرده و مناسب‌ترین رهگیر را متناسب با ویژگی‌های هدف به طور خودکار به آن تخصیص دهد.[2][4][7]

اگرچه سامانه برای پاسخ‌گویی به ابعاد حملات فوجی به شکل خودکار عمل می‌کند، اما حق کنترل نهایی بر قواعد درگیری و اولویت‌بندی اهداف در دست کاربر انسانی باقی می‌ماند. معماری باز کنترا به خریداران نظامی اجازه می‌دهد ظرف چند روز توپ‌های ضدهوایی موجود، لیزرهای ضدپهپاد و پرتاب‌کننده‌های تور را به این شبکه بیفزایند.[2][3][7]

معماری باز نرم‌افزار آلترا این مزیت را برای نیروهای مسلح فراهم می‌سازد که بدون دور انداختن تجهیزات فعلی خود، کنترا را به کار گیرند. سامانه‌های سنتی پدافند می‌توانند در ساختار مدرن هوش مصنوعی شبکه‌سازی شده و در کنار رهگیرهای جدید ای‌دی-۱ و ای‌دی-۲ به صورت خودکار نشانه‌روی و آتش کنند.[2][7]

هلسینگ پیش‌بینی می‌کند سامانه کنترا و موشک‌های رهگیر آن در نیمه دوم سال ۲۰۲۷ به مرحله تجاری‌سازی و آمادگی بازار برسند. در این میان، یک مشتری اعلام‌نشده قرارداد خرید نرم‌افزار فرماندهی را امضا کرده است، هرچند برنامه‌های آزمون پروازی موشک‌های ای‌دی-۱ و ای‌دی-۲ هنوز به سرانجام نرسیده‌اند.[1][5]

به گفته گوندبرت شرف، این شرکت برای برابری با حجم عظیم تهدیدات پهپادی، در نظر دارد خطوط ساخت موشک‌ها را در «کارخانه‌های تاب‌آوری» به شکل غیرمتمرکز در سراسر اروپا برپا کند. این مدل تولید توزیع‌شده به‌گونه‌ای سامان یافته است که اصابت مستقیم به یک تأسیسات نتواند کل چرخه تولید و تأمین را متوقف سازد.[1][5]

دگرگونی کلان در الگوی دفاع هوایی

هلسینگ پس از تکمیل فاز تحقیق و توسعه، تولید ماهانه ۱۰۰۰ فروند رهگیر را هدف‌گذاری کرده است؛ آماری که تفاوتی آشکار با تیراژ سالانه چند صد فروندی موشک‌های پدافندی مرسوم دارد. این رویکرد بخشی از یک دگرگونی وسیع‌تر در صنایع دفاعی به شمار می‌رود، چنان‌که شرکت‌هایی نظیر اندوریل (Anduril) و لاکهید مارتین نیز طی هفته‌های اخیر راهکارهای ارزان‌قیمت پدافندی را به نمایش گذاشته‌اند.[1][7]

گذار به سمت رهگیرهای متکی بر هوش مصنوعی و تولید انبوه، نشان‌دهنده تغییری بنیادین در راهبرد غرب برای حفاظت از حریم هوایی است. طراحان نظامی به جای وابستگی محض به تعداد انگشت‌شماری از موشک‌های بسیار پیشرفته، به سمت الگویی شبکه‌ای با تیراژ پرشمار حرکت می‌کنند که تاب‌آوری لازم را در برابر حملات فوجی فرسایشی بدون ورشکستگی اقتصادی فراهم کند.[1][4]

نیکلاس کولر، هم‌بنیان‌گذار و رئیس هلسینگ، در بیانیه‌ای گفت: «کنترا به معمای دفاع هوایی پایان می‌دهد: یا استفاده از پهپادهای کم‌سرعتی که تنها در هوای مساعد کار می‌کنند، یا شلیک موشک‌های میلیون یورویی به سمت اهداف ارزان و تولید انبوه.» او افزود که این سامانه، برتری آتش خودکار را در مقیاس صنعتی پدید می‌آورد؛ ظرفیتی که ارتش‌های غربی در حال حاضر فاقد آن هستند.[2][7]