سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران؛ تأکید بر شروط مذاکره و حفظ اورانیوم غنی‌شده

عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز سه‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۵ در رأس هیئتی بلندپایه نظامی و دیپلماتیک وارد تهران شد. هدف اصلی این سفر، تلاش برای میانجی‌گری میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در بحبوحه تنش‌های فزاینده منطقه‌ای عنوان شده است.[1][2]

این سفر در شرایطی انجام می‌شود که سایه درگیری‌های نظامی و فشارهای اقتصادی بر منطقه سنگینی می‌کند. مقام‌های پاکستانی پیش‌تر نیز تلاش کرده بودند تا با استفاده از روابط نزدیک خود با هر دو طرف، کانال‌های ارتباطی را باز نگه دارند و از تشدید بحران جلوگیری کنند.[1]

شروط تهران برای آغاز گفت‌وگوها

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در دیدار با فرمانده ارتش پاکستان، مواضع تهران را به‌صراحت بیان کرد. او تأکید کرد که ایالات متحده باید پیش از هرگونه گفت‌وگویی، تهدیدها و تحریم‌ها علیه ایران را به‌طور کامل لغو کند.[2][3]

پزشکیان با اشاره به بدعهدی‌های پیشین واشنگتن، ریشه بسیاری از مشکلات و ناآرامی‌های منطقه را سیاست‌های جنگ‌طلبانه آمریکا دانست. او تصریح کرد که تا زمانی که این رویکرد تغییر نکند، امکان شکل‌گیری یک دیپلماسی سازنده و پایدار وجود نخواهد داشت.[3]

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز در دیدار جداگانه‌ای با عاصم منیر بر همین مواضع پافشاری کرد. او اظهار داشت که ایران حرف جدیدی برای گفتن ندارد و آمریکا تنها با اجرای شروط هفت‌گانه می‌تواند اعتماد تهران را جلب کند.[8]

قالیباف افزود که مجلس شورای اسلامی از هرگونه ابتکار دیپلماتیک که منافع ملی ایران را تأمین کند حمایت می‌کند، اما این حمایت مشروط به تغییر رفتار عملی طرف مقابل است. نقش پاکستان به‌عنوان یک همسایه و میانجی در این زمینه بسیار حائز اهمیت ارزیابی شد.[8]

خط قرمز در پرونده هسته‌ای

یکی از مهم‌ترین پیام‌های صادر شده در جریان این سفر، موضع قاطع ایران در قبال برنامه هسته‌ای خود بود. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در دیدار با هیئت پاکستانی، خطوط قرمز تهران را در این زمینه ترسیم کرد.[4][5]

رضایی با صراحت اعلام کرد که تمام مواد هسته‌ای غنی‌شده در داخل ایران باقی خواهد ماند. او تأکید کرد که حتی یک گرم از این اورانیوم غنی‌شده به خارج از مرزهای کشور منتقل نخواهد شد، که این موضوع پاسخی مستقیم به خواسته‌های پیشین غرب است.[5][6]

این موضع‌گیری نشان‌دهنده تغییر در رویکردهای پیشین است که در آن خروج بخشی از مواد هسته‌ای به‌عنوان یک راهکار برای اعتمادسازی مطرح می‌شد. اکنون تهران حفظ این مواد را به‌عنوان یک ضمانت اجرایی و اهرم فشار در برابر فشارهای خارجی در نظر گرفته است.[4][6]

رضایی همچنین افزود که تا زمانی که ایالات متحده گام‌های عملی و قابل راستی‌آزمایی برای جلب اعتماد برندارد، هیچ مذاکره مستقیمی صورت نخواهد گرفت. این روند باید با اجرای کامل تمام شروط تعیین‌شده از سوی جمهوری اسلامی آغاز شود.[5][6]

واکنش‌ها به شروط تهران

مواضع سخت‌گیرانه تهران با واکنش‌های متفاوتی در سطح بین‌المللی روبه‌رو شده است. جیسون برادسکی، مدیر سیاست‌گذاری سازمان اتحاد علیه ایران هسته‌ای، در واکنش به اظهارات محسن رضایی تأکید کرد که با این رویکرد، حتی یک دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد نخواهد شد.[7]

این واکنش‌ها نشان می‌دهد که فاصله میان خواسته‌های تهران و واشنگتن همچنان بسیار زیاد است. در حالی که ایران بر لغو کامل تحریم‌ها و حفظ دستاوردهای هسته‌ای پافشاری می‌کند، طرف مقابل هرگونه امتیازدهی را منوط به عقب‌نشینی تهران از مواضع فعلی می‌داند.[4][7]

نقش پاکستان در معادلات منطقه‌ای

حضور عاصم منیر در تهران نشان‌دهنده نگرانی فزاینده اسلام‌آباد از گسترش دامنه تنش‌ها در همسایگی خود است. پاکستان که با چالش‌های اقتصادی و امنیتی داخلی روبه‌روست، ثبات در مرزهای غربی خود را یک اولویت استراتژیک می‌داند.[1]

محمد اسحاق‌ دار، وزیر امور خارجه پاکستان، پیش‌تر اعلام کرده بود که تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورش برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا با جدیت ادامه دارد. اسلام‌آباد امیدوار است بتواند از طریق دیپلماسی پنهان، از بروز یک بحران فراگیر جلوگیری کند.[1]

با این حال، کارشناسان معتقدند که موفقیت این میانجی‌گری به عوامل متعددی بستگی دارد. انعطاف‌پذیری واشنگتن در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری و همچنین میزان پافشاری تهران بر شروط حداکثری خود، از جمله متغیرهای کلیدی در این معادله پیچیده هستند.[1][4]

پیوند امنیت آبراه‌ها و دیپلماسی

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبه‌ای با شبکه الاخباریه عراق، ابعاد دیگری از این تقابل را روشن کرد. او تأکید کرد که مذاکرات غیرمستقیم با طرف آمریکایی از طریق کشورهای واسطه همچنان در جریان است.[9]

عراقچی با اشاره به این میانجی‌گری‌ها تصریح کرد که پرونده هسته‌ای تنها یک بهانه برای اعمال فشار بر ایران است. او تأکید کرد که تهران نه تسلیم تحریم‌های اقتصادی می‌شود و نه از تهدیدهای نظامی هراسی دارد و برای هر سناریویی آماده است.[9]

وزیر امور خارجه ایران همچنین به موضوع امنیت آبراه‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت که اگر ایالات متحده شروط ایران را بپذیرد، امنیت تنگه هرمز نیز تضمین خواهد شد. این اظهارات نشان‌دهنده پیوند خوردن پرونده هسته‌ای با مسائل امنیتی منطقه است.[9]

در این میان، نقش ارتش پاکستان به‌عنوان یک نهاد قدرتمند که روابط سنتی خوبی با ایالات متحده و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس دارد، برجسته است. عاصم منیر تلاش می‌کند تا با انتقال پیام‌های شفاف، از سوءمحاسبات استراتژیک جلوگیری کند.[1]

اصرار ایران بر حفظ اورانیوم غنی‌شده و لغو پیشاپیش تحریم‌ها، مسیر دستیابی به یک توافق جامع را بسیار ناهموار کرده است. کشورهای غربی همواره خروج مواد هسته‌ای را به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی هرگونه توافق کنترل تسلیحاتی در نظر گرفته‌اند.[4][6]

با توجه به تحولات اخیر و تأکید مکرر مقام‌های ایرانی بر حفظ دستاوردهای هسته‌ای، به نظر می‌رسد که هرگونه توافق احتمالی در آینده نیازمند یک چارچوب کاملاً جدید خواهد بود؛ چارچوبی که در آن خطوط قرمز تهران به‌طور کامل به رسمیت شناخته شود.[5][6]