ارمنستان خروج رسمی از پیمان امنیتی CSTO تحت رهبری روسیه را پیش می‌برد

فرض غالب در مورد سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) همواره این بوده است که مسکو به شدت در برابر تلاش هر کشور عضو برای خروج از ائتلاف نظامی اصلی اوراسیایی خود مقاومت خواهد کرد. شواهد هفته گذشته این فرض را اصلاح می‌کند: در حالی که ارمنستان خروج رسمی خود از این بلوک را تسریع می‌بخشد، کرملین به جای اجبار، بی‌تفاوتی حساب‌شده‌ای را نشان داده است.[1][3]

این گسست ساختاری زمانی متبلور شد که نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، صراحتاً اعلام کرد که ایروان دیگر دلیلی برای تلقی روسیه به عنوان یک شریک استراتژیک ندارد. این اعلامیه، نارضایتی طولانی‌مدت ارمنستان از CSTO را از یک انجماد عملی در مشارکت، به یک سیاست رسمی واگرایی استراتژیک تبدیل می‌کند.[2]

دولت روسیه به جای صدور اولتیماتوم، علناً مکانیسم‌های رویه‌ای خروج را تأیید کرده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، تأیید کرد که اگر دولت در ایروان تشخیص دهد که عضویت دیگر الزامات امنیت ملی آن را برآورده نمی‌کند، ارمنستان کاملاً آزاد است که ائتلاف را ترک کند.[1][4]

پاسخ سازمانی خود CSTO نشان‌دهنده تلاشی برای مدیریت وجهه این شکاف است. رهبری ائتلاف خواستار پرهیز از گمانه‌زنی در مورد اخراج احتمالی ارمنستان شده و تلاش می‌کند این جدایی را به جای یک شکست سیستمی در پیمان دفاع متقابل، به عنوان یک فرآیند اداری حاکمیتی جلوه دهد.[5]

این جدایی ژئوپلیتیکی یک چرخش ناگهانی نیست، بلکه پیامد شکست امنیتی طولانی‌مدت است. معماری CSTO بر دفاع جمعی استوار است، با این حال این بلوک بارها از مداخله در درگیری‌های مرزی ارمنستان با آذربایجان در طول چند سال گذشته خودداری کرد. برای ایروان، ائتلافی که در طول یک بحران سرزمینی نتواند معادل دفاع متقابل خود را فعال کند، دیگر به عنوان یک تضمین امنیتی قابل دوام عمل نمی‌کند.[2][3]

خروج ارمنستان آغازگر یک بازآرایی پیچیده در زیرساخت امنیتی قفقاز جنوبی است. ایروان با کنار گذاشتن اتکای خود به تضمین‌های امنیتی روسیه، فعالانه در حال تنوع بخشیدن به خریدهای دفاعی و شراکت‌های دیپلماتیک خود است و برای پر کردن خلأ ناشی از آن، به سمت فرانسه، هند و ایالات متحده روی آورده است.[2]

پاسخ ملایم مسکو نشان‌دهنده تنظیم مجدد اولویت‌های منطقه‌ای خود آن است. کرملین که درگیر مطالبات عملیاتی جاری در جاهای دیگر است، به نظر می‌رسد که روابط اقتصادی و ترانزیتی دوجانبه خود با آذربایجان و ترکیه را بر حفظ یک ائتلاف نامی و شکسته با ارمنستان ترجیح می‌دهد.[1][3]

رسمی شدن این خروج مستلزم برچیدن دهه‌ها برنامه‌ریزی نظامی یکپارچه و توافق‌نامه‌های قابلیت همکاری است. با قطع شدن پیوندهای نهادی، قفقاز جنوبی از یک حوزه امنیتی تک‌قطبی روسیه به یک محیط ژئوپلیتیکی چندقطبی و بسیار رقابتی تبدیل می‌شود.[2][4]