سه شرط حیاتی و محدودیت سنی فیفا برای تغییر تابعیت ورزشی بازیکنان

یک بازیکن تنها در صورتی می‌تواند تابعیت ورزشی خود را برای یک بار تغییر دهد که بیش از سه بازی رسمی در رده بزرگسالان انجام نداده باشد، این بازی‌ها را قبل از ۲۱ سالگی به ثبت رسانده باشد و حداقل سه سال از آخرین بازی ملی‌اش گذشته باشد. هفتادمین کنگره فیفا در سپتامبر ۲۰۲۰ با تصویب این سه شرط حیاتی، ماده ۹ مقررات اجرای اساسنامه را بازنویسی کرد تا استعدادهای دوتابعیتی را از تبعید همیشگی در عرصه ملی نجات دهد.[1][3]

پیش از این دگرگونی بزرگ، تنها یک دقیقه حضور در زمین مسابقات انتخابی جام جهانی یا قاره‌ای کافی بود تا سرنوشت یک بازیکن برای همیشه به یک کشور گره بخورد. فدراسیون‌ها با بی‌رحمی تمام، بازیکنان دوتابعیتی را در بازی‌های رسمی کم‌اهمیت به میدان می‌فرستادند تا حق استفاده از آن‌ها را مال خود کنند، و سپس به راحتی آن‌ها را از ترکیب‌های بعدی کنار می‌گذاشتند. ساختار جدید سال ۲۰۲۰ این تله را در هم شکست، کفه ترازو را دوباره به نفع ورزشکاران سنگین کرد و پیچیدگی‌های مهاجرت در دنیای مدرن را به رسمیت شناخت.[3][5]

شرط اول، یک سقف سخت‌گیرانه سه بازی را تعیین می‌کند. یک بازیکن تا زمانی که از مرز سه بازی رسمی برای اولین کشور خود در رده بزرگسالان عبور نکرده باشد، همچنان شانس تغییر تابعیت را دارد. بازی‌های دوستانه در این شمارش جایی ندارند؛ یک ستاره می‌تواند در ده‌ها بازی دوستانه به میدان برود و همچنان حق قانونی خود را برای ثبت درخواست تغییر تابعیت حفظ کند.[2][4]

شرط دوم، یک مرز سنی غیرقابل عبور را تحمیل می‌کند. تک‌تک آن بازی‌های رسمی باید پیش از تولد ۲۱ سالگی بازیکن انجام شده باشند. اگر یک بازیکن ۲۱ ساله حتی یک ثانیه در لیگ ملت‌ها یا انتخابی جام جهانی پا به توپ شود، درهای تغییر تابعیت برای همیشه به روی او بسته خواهد شد. این قانون به صراحت از بازیکنان جوانی محافظت می‌کند که شاید پیش از تثبیت جایگاه خود در فوتبال باشگاهی، در تصمیم‌گیری برای انتخاب تیم ملی عجله کرده باشند.[1]

شرط سوم، یک دوره انتظار اجباری را به اجرا می‌گذارد. باید دقیقاً سه سال تمام از آخرین حضور بازیکن با پیراهن کشور اول بگذرد تا او مجوز پوشیدن پیراهن کشور دوم را دریافت کند. این وقفه ۳۶ ماهه، جلوی فرصت‌طلبی و جابه‌جایی‌های مقطعی بین فدراسیون‌ها را می‌گیرد و تضمین می‌کند که این تغییر، نشان‌دهنده یک تعهد واقعی است، نه یک میان‌بر موقت برای حضور در یک تورنمنت.[3][4]

اما حتی اگر بازیکنی شروط تعداد بازی و سن را برآورده کند، یک خط قرمز مطلق همچنان پابرجاست: مرحله نهایی تورنمنت‌ها. قدم گذاشتن به زمین در مرحله نهایی جام جهانی فیفا یا یک جام ملت‌های قاره‌ای—مانند جام ملت‌های اروپا (یورو) یا کوپا آمریکا—در همان لحظه حق تغییر تابعیت را باطل می‌کند. بازی در مسابقات انتخابی تحت قانون سه بازی مجاز است، اما حضور در مرحله نهایی به شدت ممنوع است.[2]

پیش‌نیاز تابعیت نیز همچنان به قوت خود باقی است. برای اجرای این تغییر، بازیکن باید در زمان انجام اولین بازی رسمی برای کشور اول، تابعیت کشور دوم را از پیش در اختیار داشته باشد. هیچ بازیکنی نمی‌تواند در ۲۳ سالگی پاسپورت جدیدی بگیرد و بخواهد معافیت زیر ۲۱ سال را عطف به ماسبق کرده و برای بازی‌های قبلی‌اش اعمال کند.[1][4]

منیر الحدادی، مهاجم مراکشی، جرقه‌ای بود که این اصلاحات خاص را شعله‌ور کرد. الحدادی در ۱۹ سالگی دقیقاً ۱۳ دقیقه برای اسپانیا در مسابقات انتخابی جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۴ بازی کرد. وقتی فدراسیون اسپانیا دیگر او را دعوت نکرد، او سال‌ها در دادگاه حکمیت ورزش (CAS) جنگید تا بتواند برای مراکش به میدان برود، اما تحت قوانین قدیمی که آن ۱۳ دقیقه را یک قرارداد مادام‌العمر می‌دانست، بارها و بارها شکست خورد.[3]

وقتی نمایندگان فیفا در سپتامبر ۲۰۲۰ به صورت مجازی گرد هم آمدند، این ساختار جدید را دقیقاً برای حل پرونده‌هایی شبیه به الحدادی تصویب کردند. جیمز کیچینگ، مدیر مقررات فوتبال فیفا، هدف این اصلاحیه را به روشنی بیان کرد: «هدف ما جلوگیری از موارد سخت‌گیری بیش از حد و ناعادلانه است، در حالی که همزمان از وجود پیوند واقعی بین بازیکن و فدراسیون و همچنین یکپارچگی ورزشی رقابت‌های بین‌المللی محافظت می‌کنیم.»[1][5]

فیفا یک معافیت حقوقی ویژه برای بازیکنانی در نظر گرفت که آخرین بازی خود را قبل از ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۰ انجام داده بودند. برای این افراد، محدودیت سنی زیر ۲۱ سال لغو شد. همین بند استثنایی بود که به ایمریک لاپورت ۲۷ ساله اجازه داد در سال ۲۰۲۱ از فرانسه به اسپانیا منتقل شود، با وجود اینکه او دقیقاً در ۲۱ سالگی برای تیم زیر ۲۱ ساله‌های فرانسه به میدان رفته بود.[5]

فدراسیون‌های خارج از اروپا و آمریکای جنوبی از این قوانین جدید به عنوان اهرمی برای جذب استعدادهای دور از وطن بهره برده‌اند. کشورهای آفریقایی و کونکاکاف با دقت سیستم‌های پایه اروپا را زیر نظر دارند و می‌دانند که می‌توانند به بازیکنانی که در سیستم‌های انگلیس، فرانسه یا هلند به بن‌بست رسیده‌اند، پیشنهاد بازی فوری در رده بزرگسالان را بدهند. این مقررات، نقشه راه روشنی برای این فدراسیون‌ها ترسیم کرده تا تیم‌های خود را با استفاده از بازیکنان دوتابعیتی بسازند.[3][5]

البته این روند اداری به هیچ وجه خودکار نیست. بازیکن باید درخواست رسمی خود را از طریق پلتفرم تغییر تابعیت فیفا ثبت کند و مدارک پاسپورت، گواهی تولد و تاریخچه کامل بازی‌های خود را ارائه دهد. سپس اتاق وضعیت بازیکنان فیفا این درخواست را بررسی می‌کند؛ پروسه‌ای که ممکن است ماه‌ها طول بکشد تا به نتیجه برسد.[1][2]

به محض اینکه اتاق وضعیت بازیکنان این تغییر را تایید کند و بازیکن برای فدراسیون جدید به میدان برود، این تصمیم دیگر غیرقابل بازگشت است. عبارت «یک بار برای همیشه» در اینجا کاملاً واقعی است؛ هیچ انتقال دومی برای بازگشت به کشور اول یا رفتن به کشور سوم وجود نخواهد داشت، فارغ از اینکه در آینده چه اتفاقی بیفتد یا تابعیت فرد چه تغییری کند.[2][4]