شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و محدودیت‌های ویزایی آمریکا برای هیئت ایرانی در سازمان ملل

در حالی که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، برای شرکت در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد عازم نیویورک است، تنش‌های دیپلماتیک و نظامی میان تهران و واشنگتن بار دیگر در کانون توجه جهانی قرار گرفته است. دولت آمریکا اگرچه ویزای هیئت اصلی شامل رئیس‌جمهور و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه را صادر کرده، اما از صدور روادید برای تیم رسانه‌ای و برخی اعضای هیئت همراه خودداری کرده است. این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که روابط دو کشور در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد.[1]

حبیب‌الله عباسی، مدیرکل روابط عمومی دفتر رئیس‌جمهور ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که به‌رغم صادر نشدن ویزا برای تیم رسانه‌ای، برنامه‌های سفر رئیس‌جمهور پابرجا خواهد بود. به گفته وی، پزشکیان قرار است علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، با برخی سران کشورها، نخبگان آمریکایی و ایرانیان مقیم ایالات متحده دیدار و گفت‌وگو کند. رسانه‌های دولتی ایران این اقدام واشنگتن را یک «حرکت خصمانه بی‌سابقه» توصیف کرده‌اند.[1][3]

وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای تایید کرده است که هیئت ایرانی حاضر در نیویورک کوچکتر از سال گذشته خواهد بود و تحت محدودیت‌های شدید امنیتی و ترددی قرار می‌گیرد. بر اساس سیاست‌های اعلام‌شده، دیپلمات‌های ایرانی اجازه خروج از محدوده مشخصی در نیویورک را نخواهند داشت و خرید کالاهای لوکس و برخی اقلام دیگر برای آن‌ها ممنوع است. واشنگتن تاکید کرده که این تصمیم در چارچوب تعهدات این کشور به عنوان میزبان مقر سازمان ملل اتخاذ شده است.[2]

این محدودیت‌های دیپلماتیک در بستر یک بن‌بست نظامی شش‌ماهه اعمال می‌شود. از اواخر فوریه ۲۰۲۶ و در پی حملات نظامی ایالات متحده و اسرائیل به اهدافی در ایران، تنش‌ها در خاورمیانه به شدت افزایش یافته است. در واکنش به این حملات، تهران نه تنها به پایگاه‌های میزبان نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد، بلکه یکی از مهم‌ترین آبراه‌های استراتژیک جهان را نیز مسدود کرد.[2][3][4]

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز یکشنبه در صحن علنی مجلس با صراحت اعلام کرد که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا به تعهدات خود عمل نکند، بسته خواهد ماند. وی تاکید کرد که ایران شرایط خود را از طریق واسطه‌ها به طرف مقابل منتقل کرده و تا زمانی که حقوق مشروع ملت ایران به رسمیت شناخته نشود، هیچ گشایشی در کار نخواهد بود.[4]

به گفته مقامات ایرانی، پیام‌ها و شرایط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز از طریق دولت قطر به عنوان میانجی به واشنگتن ارسال شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پیش از عزیمت به نیویورک، توقفی در دوحه داشت تا در خصوص این شرایط با مقامات قطری رایزنی کند. تنگه هرمز مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز جهان است و انسداد آن تاثیرات عمیقی بر بازارهای جهانی انرژی گذاشته است.[2][4]

در مقابل، ایالات متحده نیز کارزار فشار حداکثری خود را تشدید کرده است. واشنگتن با اجرای عملیاتی که آن را «طرد اقتصادی» می‌نامد، تلاش می‌کند تا بنادر و اقتصاد ایران را تحت محاصره متقابل قرار دهد. وزارت خزانه‌داری آمریکا به صورت هفتگی تحریم‌های جدیدی را علیه نهادهای مالی و افراد مرتبط با ایران وضع می‌کند تا شریان‌های حیاتی اقتصاد این کشور را قطع کند.[2]

رویکرد محدودکننده آمریکا در صدور ویزا تنها مختص به ایران نبوده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن برای دومین سال پیاپی از صدور ویزا برای محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، و هیئت همراه وی نیز امتناع کرده است. این تصمیم با واکنش منفی مجمع عمومی سازمان ملل مواجه شد و اعضا با اکثریت قاطع آرا تصویب کردند که وی بتواند سخنرانی خود را به صورت ویدئویی ایراد کند.[2]

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد که آخرین سال حضور خود در این مقام را سپری می‌کند، اعلام کرده است که از دیدارهای حاشیه‌ای مجمع عمومی برای فشار بر طرفین جهت کاهش تنش‌ها در خاورمیانه و تضمین آزادی ناوبری در تنگه هرمز استفاده خواهد کرد. با این حال، ناظران بین‌المللی انتظار پیشرفت چشمگیری در این زمینه ندارند.[2]

مسعود پزشکیان قرار است روز چهارشنبه در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند. این سخنرانی فرصتی است تا تهران مواضع رسمی خود را در قبال بحران جاری، شرایط بازگشایی تنگه هرمز و آینده روابط با غرب تشریح کند. در حالی که هیچ نشانه‌ای از بازگشت قریب‌الوقوع به میز مذاکرات هسته‌ای دیده نمی‌شود، جامعه جهانی با نگرانی نظاره‌گر تحولات نیویورک و تاثیر آن بر ثبات شکننده خاورمیانه است.[3]