تغییر مسیر آموزشهای مهارتی در ایران؛ اشتغال ۵۹ درصدی کارآموزان با رویکرد بازارمحور
سازمان فنی و حرفهای با تغییر رویکرد از آموزشهای سنتی به سمت نیازهای واقعی صنایع و تشکیل کنسرسیومهای مهارتی با بخش خصوصی، مسیر ورود جوانان به بازار کار را هموارتر کرده است.
به قلم فرید یزدانی
این خبر را به اشتراک بگذارید
لحظهای که سرنوشت شغلی یک جوان رقم میخورد، در راهروهای پرالتهاب مصاحبههای استخدامی نیست. این اتفاق ماهها قبل، در پشت یک میز کارگاهی یا مقابل یک صفحه نمایش در مراکز فنی و حرفهای رخ میدهد.
زمانی که مهارت آموختهشده دقیقاً همان چیزی باشد که یک کارخانه محلی به دنبال آن است، پیشنهاد شغلی دیگر یک رویای دور از دسترس نیست. در این حالت، استخدام به پیامد طبیعی و قطعی این تطابق هوشمندانه تبدیل میشود.
سالهاست که سیستم آموزشی ایران با تولید انبوه فارغالتحصیلانی که دانش نظری بالایی دارند، شکافی عمیق میان کارجویان و کارفرمایان ایجاد کرده است. فقدان مهارتهای عملی و کاربردی، ورود این افراد به بازار کار را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
اما اکنون، یک تغییر مسیر آگاهانه و استراتژیک در نحوه ارائه آموزشهای مهارتی در سراسر کشور در حال شکلگیری است. تمرکز مدیران از صدور صرف گواهینامههای پایاندوره، به سمت پاسخگویی مستقیم به نیازهای واقعی بازار کار معطوف شده است.
عبور از آموزشهای نظری
این رویکرد بازارمحور، پیش از این نتایج ملموس و امیدوارکنندهای را در استانهای مختلف به نمایش گذاشته است. به عنوان نمونه، در استان همدان، رهگیری وضعیت اشتغال مهارتآموختگان اخیر، موفقیت چشمگیری را نشان میدهد.[2]
بر اساس گزارشهای رسمی اداره کل آموزش فنی و حرفهای این استان، ۵۹ درصد از کارآموزان متقاضی کار اکنون شاغل هستند. این افراد توانستهاند با تکیه بر مهارتهای کاربردی خود، جایگاه حرفهای مناسبی در بازار پیدا کنند.[2]
این نرخ بالای اشتغال به هیچ وجه یک اتفاق تصادفی نیست. این موفقیت نتیجه مستقیم بازطراحی دورههای آموزشی بر اساس ارزیابیهای مستمر از نیازهای واقعی و روزمره بازار کار محلی است.[2]
با فاصله گرفتن از برنامههای آموزشی عمومی و تنظیم دقیق سرفصلها با مطالبات کارفرمایان، مسیر انتقال جوانان به محیط کار هموارتر شده است. این تطابق، زمان انتظار برای یافتن شغل را به شکل چشمگیری کاهش میدهد.[2]
تحول مشابهی در استان قزوین، که یکی از قطبهای مهم صنعتی و کشاورزی کشور به شمار میرود، در حال وقوع است. در این استان، استراتژی آموزشهای مهارتی به وضوح از مدلهای کاملاً دولتی فاصله گرفته است.[1]
نقش محوری بخش خصوصی
هدف اصلی این است که دولت بیشتر در نقش سیاستگذار و ناظر ظاهر شود. در مقابل، بخش خصوصی باید نقش بسیار فعالتر و پررنگتری در فرآیند آموزش و توانمندسازی نیروی کار ایفا کند.[1]
منصور جلیلوند، مدیرکل آموزش فنیوحرفهای استان قزوین، تصریح کرده است که معیار واقعی موفقیت دیگر تعداد مدارک صادر شده نیست. توانایی دانشآموختگان در بهکارگیری مؤثر مهارتها در محیطهای واقعی کار، شاخص اصلی ارزیابی عملکردهاست.[1]
برای دستیابی به این هدف، استان قزوین تمرکز خود را بر توسعه «کنسرسیومهای مهارتی» قرار داده است. این کنسرسیومها با مشارکت صنایع شکل میگیرند تا فاصله میان آموزشهای ارائهشده و انتظارات کارفرمایان را به حداقل برسانند.[1]
نکته قابل توجه این است که این تغییر مسیر تنها به مشاغل سنتی و کارگاهی محدود نمیشود. قزوین توانسته است در حوزه آموزشهای فنی و حرفهای مرتبط با هوش مصنوعی، رتبه نخست کشور را به خود اختصاص دهد.[1]
این دستاورد نشاندهنده یک درک عمیق از تحولات آینده است. همگامی با بازار کار به معنای آمادهسازی نیروی کار برای اقتصاد دیجیتال و فناوریهای فرداست، نه اینکه صرفاً به نیازهای صنایع دیروز پاسخ داده شود.[1]
همگامی با اقتصاد دیجیتال
ضرورت این تغییر رویکرد توسط کارشناسان و اساتید دانشگاهی در سراسر کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته است. آریا تیرانداز، مدرس دانشگاه ملی مهارت در استان کرمانشاه، به تأثیر پرشتاب فناوریهای نوین بر مشاغل سنتی اشاره میکند.[3]
در چنین شرایط پویایی، تکیه صرف بر مدارک دانشگاهی دیگر استراتژی کارآمدی برای تضمین آینده شغلی جوانان محسوب نمیشود. بازار کار امروز به افرادی نیاز دارد که بتوانند از روز نخست ورود به شرکت، ارزشآفرینی کنند.[3]
شکاف موجود میان آموزشهای نظری و نیازهای عملی بخشهای خدمات و صنعت، همچنان مانعی بزرگ بر سر راه اشتغال است. بسیاری از فارغالتحصیلان دانشگاهی به دلیل فقدان تجربه عملی، برای ورود به بازار کار با مشکل مواجه میشوند.[3]
گسترش آموزشهای مهارتی، دورههای کارورزی و تعامل مستمر میان مراکز آموزشی و واحدهای تولیدی، تنها راهکار مؤثر برای پر کردن این شکاف است. این ارتباط نزدیک تضمین میکند که آموزشها همواره با واقعیتهای صنعت همسو باشند.[3]
آموزشهای فنی و حرفهای تنها به آمادهسازی افراد برای استخدام در شرکتهای دیگر محدود نمیشود. این مهارتهای کاربردی به عنوان یک کاتالیزور قدرتمند برای توسعه کارآفرینی و ایجاد کسبوکارهای مستقل عمل میکنند.[3]
مهارتآموزی؛ موتور محرک کارآفرینی
جوانی که مهارتهای ملموس و اعتماد به نفس ناشی از توانمندی عملی را کسب کرده باشد، تنها به دنبال یافتن شغل نخواهد بود. او میتواند با راهاندازی کسبوکارهای نوآورانه، برای دیگران نیز فرصتهای شغلی جدیدی خلق کند.[3]
برای عملکرد بهینه این اکوسیستم مهارتی، ارتباط میان مراکز آموزشی و بخش خصوصی باید کاملاً یکپارچه باشد. مشارکت مستقیم صنایع در طراحی سرفصلها، انتقال کارآموز به محیط کار را بلافاصله و بدون نیاز به دورههای تطبیقی ممکن میسازد.
این رویکرد مشارکتی، علاوه بر ارتقای چشمگیر کیفیت آموزش، بار مالی سنگینی را از دوش دولت برمیدارد. شرکتهای خصوصی با دسترسی به جدیدترین فناوریها، تضمین میکنند که آموزشها همواره بهروز و کارآمد باقی بمانند.
ادغام آموزشهای مهارتی در سیستم آموزش رسمی کشور نیز در حال گسترش است. آشنا کردن دانشآموزان با مهارتهای فنی از دوران دبیرستان، به آنها کمک میکند تا استعدادهای واقعی خود را در سنین پایینتر کشف کنند.[1]
این مواجهه زودهنگام، زمینه را برای انتخابهای شغلی آگاهانهتر فراهم میکند. نتیجه این فرآیند، تربیت نیروی انسانی متخصصی است که با علاقه و شناخت کامل وارد مسیر حرفهای خود شدهاند.[1]
چشمانداز روشن بازار کار
موفقیت نهایی این رویکرد تقاضامحور، در گرو انعطافپذیری و سازگاری مستمر با تغییرات است. با حفظ یک سیستم آموزش پویا، ایران میتواند اطمینان حاصل کند که نیروی کارش در برابر تحولات تکنولوژیک، رقابتپذیر باقی میماند.
آمارهای امیدوارکننده از همدان و تغییرات استراتژیک در قزوین، یک نقشه راه روشن را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد. گره خوردن آموزش با واقعیتهای کف اقتصاد، مشکل مزمن بیکاری جوانان را به شکل معناداری کاهش میدهد.
تجربه نشان داده است که میز کارگاههای مهارتی، مستحکمترین پلی است که میتواند یک جوان را به سمت یک زندگی باثبات هدایت کند. مهارتی که بر اساس نیاز بازار شکل گرفته باشد، همواره خریدار خواهد داشت.
نکات کلیدی
- رویکرد سازمان فنی و حرفهای از آموزشهای صرفاً دولتی و نظری، به سمت برنامههای تقاضامحور و مبتنی بر نیاز صنایع تغییر کرده است.
- آمارها نشان میدهد ۵۹ درصد از مهارتآموختگان متقاضی کار در استان همدان، با تکیه بر این آموزشهای هدفمند وارد بازار کار شدهاند.
- استان قزوین با تشکیل کنسرسیومهای مهارتی و مشارکت فعال بخش خصوصی، رتبه نخست آموزشهای مرتبط با هوش مصنوعی را کسب کرده است.
- کارشناسان تأکید دارند که مهارتآموزی عملی علاوه بر تسهیل استخدام، بستری قدرتمند برای توسعه کارآفرینی و ایجاد کسبوکارهای نوآورانه فراهم میکند.
آنچه نمیدانیم
- هنوز مشخص نیست که مدل موفق کنسرسیومهای مهارتی قزوین، با چه سرعتی و در چه بازه زمانی در سایر استانهای کمتر توسعهیافته اجرایی خواهد شد.
- آمار دقیقی از میزان پایداری شغلی مهارتآموختگان پس از گذشت چند سال از استخدام اولیه در دست نیست و نیازمند پایشهای بلندمدت است.
روند رویداد
سالهای گذشته
تمرکز سیستم آموزشی بر صدور مدارک دانشگاهی و نظری بدون توجه به نیازهای واقعی بازار کار.
برنامه هفتم توسعه
تأکید قانونی بر توسعه اقتصاد دیجیتال و الزام به ارائه آموزشهای مهارتی نوین برای نیروی کار.
آبان ۱۴۰۵
اعلام رسمی اشتغال ۵۹ درصدی مهارتآموختگان در همدان و تغییر رویکرد آموزشهای فنی در قزوین به سمت نیاز صنایع.
- مدیران دولتی
- تمرکز بر تسهیلگری و واگذاری اجرای آموزشها به بخش خصوصی برای افزایش بهرهوری.
- مراکز مهارتآموزی
- تلاش برای تطبیق سرفصلهای آموزشی با نیازهای روزمره کارفرمایان و اقتصاد دیجیتال.
- اساتید و کارشناسان
- تأکید بر عبور از مدرکگرایی و لزوم پرورش نیروی کار خلاق و کارآفرین.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- دیدگاه مستقیم کارفرمایان و صاحبان صنایع درباره کیفیت مهارتآموختگان جدید.
- تجربیات و چالشهای خود کارآموزان در مسیر انتقال از کارگاه به محیط کار.
منابع
[1]خبرگزاری مهرمدیران دولتیآموزشهای فنیوحرفهای قزوین به سمت نیاز واقعی بازار کار میرود
مطالعه در خبرگزاری مهر →
[2]ایسنامراکز مهارتآموزیاشتغال ۵۹ درصدی مهارتآموختگان فنی و حرفهای همدان
مطالعه در ایسنا →
[3]ایرنااساتید و کارشناسانمهارتآموزی؛ راهبردی ملی برای آینده اشتغال کشور
مطالعه در ایرنا →
بیشتر در سبک زندگی
مشاهده همه →بحران بازنشستگی
تجمع اعتراضی بازنشستگان مخابرات در شهرهای مختلف ایران؛ وعدههای یکماهه بینتیجه ماند
2 منبع
آموزش مهارتی
آموزش مهارتی رایگان برای پنج دهک اول و راهاندازی «بانک زمان» در تهران
3 منبع
اقتصاد خرد
توسعه حمایت از مشاغل خانگی و کارآفرینی خرد در ایران؛ از تسهیلات ۲۰۰ میلیونی تا آموزش رایگان
4 منبع
اعتراضات صنفی
تجمع اعتراضی مشتریان سایپا در تهران و نیروهای شرکتی شهرداری در ایلام
2 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار سبک زندگی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





