تحلیل داده‌های ترافیک دریایی: چگونه نوسانات عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز اندازه‌گیری می‌شود

لحظه‌ای که یک نفتکش از باریک‌ترین نقطه تنگه هرمز عبور می‌کند، فرستنده آن سیگنالی را به یک ماهواره ارسال می‌کند که به عنوان یک نقطه داده، بازارهای جهانی نفت را به حرکت درمی‌آورد. این گام، یعنی ثبت سیگنال سیستم شناسایی خودکار (AIS)، نقطه آغازین و تعیین‌کننده در تحلیل داده‌های ترافیک دریایی است.[2]

سیستم AIS در ابتدا برای جلوگیری از تصادف کشتی‌ها طراحی شده بود و هدف آماری نداشت. این سیستم اطلاعاتی نظیر هویت، موقعیت، مسیر و سرعت شناور را به صورت لحظه‌ای مخابره می‌کند.[3]

با این حال، هنگام تحلیل یک گذرگاه استراتژیک مانند تنگه هرمز، داده‌های خام AIS به تنهایی کافی نیستند. کشتی‌ها اغلب برای پنهان کردن مبدأ یا مقصد خود، فرستنده‌هایشان را خاموش می‌کنند که در اصطلاح صنعت دریانوردی به آن «فعالیت تاریک» گفته می‌شود.

برای مقابله با این چالش، شرکت‌های اطلاعاتی مانند «کپلر» یک روش‌شناسی چندلایه توسعه داده‌اند. کپلر صادرات مایعات نفتی منطقه را با استفاده از سه خط فرضی متحدالمرکز اندازه‌گیری می‌کند تا هیچ محموله‌ای از قلم نیفتد.

خط اول در این روش‌شناسی، «عبور از تنگه» است. این شاخص تنها محموله کشتی‌هایی را می‌شمارد که عبور آن‌ها به صورت قطعی و با سیگنال روشن در سیستم ثبت شده است.

خط دوم، «کل ترخیص هرمز» نام دارد. این شاخص، صادرات خالص از خلیج عمان را به آمار قبلی اضافه می‌کند تا انتقال‌های «کشتی به کشتی» را که در تاریکی انجام شده‌اند، پوشش دهد؛ یعنی زمانی که یک شناور در داخل خلیج فارس بارگیری کرده، با چراغ خاموش از تنگه گذشته و محموله را در آب‌های آزاد به کشتی دیگری منتقل می‌کند.

خط سوم، «معیار گسترده منطقه‌ای» است که شامل بارگیری در پایانه‌های جایگزین مانند فجیره و ینبع می‌شود؛ پایانه‌هایی که نفت را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز مستقیماً به بازارهای جهانی می‌رسانند.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نیز برای تعیین خطوط پایه تاریخی، بر داده‌های ردیابی مشابهی تکیه دارد. طبق گزارش این نهاد، میانگین جریان نفت از این تنگه در سال ۲۰۲۴ معادل ۲۰.۷ میلیون بشکه در روز بوده است.[1]

این حجم عظیم، تقریباً معادل ۲۰ درصد از کل مصرف مایعات نفتی جهان است و تنگه هرمز را پس از تنگه مالاکا (با ثبت ۲۳.۲ میلیون بشکه در روز) به دومین گلوگاه بزرگ دریایی جهان تبدیل می‌کند.[1]

علاوه بر نفت خام، حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر می‌گذرد که بخش عمده آن متعلق به قطر است و ۸۳ درصد از نفت خام عبوری نیز مستقیماً راهی بازارهای آسیایی می‌شود.

در زمان بروز اختلالات، خریداران به مسیرهای جایگزین نگاه می‌کنند. با این حال، ظرفیت خطوط لوله‌ای که می‌توانند تنگه هرمز را دور بزنند، به شدت محدود است و نمی‌توانند جایگزین کاملی برای ترافیک دریایی باشند.[4]

همان‌طور که تحلیل‌گران کپلر در گزارش خود تأکید می‌کنند: «اختلاف در آمارهای نفت هرمز در میان منابع مختلف، عمدتاً به دلیل تفاوت در تعاریف است.» این اختلاف به این بستگی دارد که چه چیزی نفت محسوب می‌شود، خط شمارش کجا رسم شده است، و تاریخ ثبت محموله چه زمانی است.

پژوهش‌های آکادمیک نشان می‌دهند که اگرچه AIS ابزار قدرتمندی است، اما برای محاسبه دقیق زمان چرخش و میزان ازدحام بنادر، به الگوریتم‌های پیچیده‌ای نیاز است تا مسیر حرکت کشتی‌ها را به مراحل در حال حرکت، لنگر انداختن و پهلوگیری تفکیک کنند.[2]

در نهایت، شواهد نشان می‌دهد که ردیابی ترافیک دریایی تنها به شمارش کشتی‌های قابل رؤیت محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند مثلث‌سازی داده‌های پنهان از طریق تغییرات آبخور کشتی‌ها، تصاویر ماهواره‌ای و الگوهای انتقال فراساحلی است.[3]