رفتن به محتوای اصلی
کریدور دیجیتالآسیای مرکزی· 6 دقیقه مطالعه· در جهان

توافق اولیه ایران، ترکمنستان و قزاقستان برای ایجاد کریدور دیجیتال منطقه‌ای

ایران، ترکمنستان و قزاقستان در حاشیه اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات در دوحه، برای ایجاد یک کریدور دیجیتال مشترک به توافق اولیه دست یافتند. این طرح با هدف اتصال شبکه‌های داده آسیای مرکزی به خلیج فارس و افزایش پایداری خدمات دیجیتال پیگیری می‌شود.

به قلم آوا شیرازی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

جمهوری اسلامی ایران، ترکمنستان و قزاقستان در گامی راهبردی برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی منطقه، به یک توافق اولیه برای ایجاد کریدور دیجیتال مشترک دست یافتند. این توافق که در تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۹ آبان ۱۴۰۵) اعلام شد، با هدف اتصال شبکه‌های داده کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی به آب‌های آزاد خلیج فارس شکل گرفته است.

این تفاهم سه‌جانبه در حاشیه اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (PP-26) در شهر دوحه قطر به دست آمد. در این نشست، سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، با حاجی‌مراد خدای‌قلی‌یف، وزیر ارتباطات ترکمنستان و دوسژان موسی‌علیف، معاون وزیر هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان، ابعاد مختلف این اتصال شبکه‌ای را بررسی کردند.[2]

هدف اصلی این کریدور، توسعه مسیرهای ارتباطی مشترک، افزایش ظرفیت انتقال داده و تضمین پایداری خدمات دیجیتال در سطح منطقه است. با اجرایی شدن این طرح، کشورهای مشارکت‌کننده می‌توانند ترافیک اینترنتی خود را از طریق مسیرهای جایگزین و امن‌تر مدیریت کرده و وابستگی به درگاه‌های محدود فعلی را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند.

این پروژه با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی ویژه سه کشور، بستری برای تبادل سریع‌تر و ارزان‌تر داده‌ها فراهم می‌کند. اتصال شبکه‌های فیبر نوری آسیای مرکزی به زیرساخت‌های ارتباطی جنوب ایران، امکان دسترسی مستقیم این کشورها را به کابل‌های بین‌المللی زیردریایی در خلیج فارس و دریای عمان میسر می‌سازد.[1]

مسیر جغرافیایی کریدور دیجیتال که آسیای مرکزی را از طریق ایران به آب‌های آزاد متصل می‌کند.

راهبرد تاب‌آوری دیجیتال و امنیت شبکه

ایده شکل‌گیری این کریدور در راستای راهبرد «تاب‌آوری دیجیتال» مطرح شده است؛ مفهومی که هیئت ایرانی در نشست‌های تخصصی اتحادیه بین‌المللی ارتباطات بر آن تأکید ویژه‌ای داشت. ترکیب مسیرهای زمینی فیبر نوری با شبکه‌های زیردریایی، ساختاری چندلایه ایجاد می‌کند که در زمان بروز اختلالات فیزیکی یا حملات سایبری گسترده، پایداری اینترنت منطقه را حفظ می‌کند.

این توافق نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم از ترانزیت صرفاً فیزیکی کالا به سمت ترانزیت دیجیتال و داده است. تهران با پیگیری این طرح تلاش می‌کند تا جایگاه ژئوپلیتیک خود را از یک مسیر عبور و مرور سنتی، به یک هاب مرکزی و حیاتی در اقتصاد دیجیتال اوراسیا ارتقا دهد و نقش خود را در زنجیره تأمین داده تثبیت کند.[1]

از منظر اقتصادی، ترانزیت داده می‌تواند به یک منبع درآمد پایدار و استراتژیک برای هر سه کشور تبدیل شود. با هدایت ترافیک اینترنتی کشورهای همسایه از طریق این کریدور، علاوه بر کاهش هزینه‌های پهنای باند برای مصرف‌کنندگان داخلی، درآمدهای ارزی قابل‌توجهی از محل تعرفه‌های ترانزیت و تبادل ترافیک نصیب کشورهای مسیر خواهد شد.

در جریان مذاکرات دوحه، مقامات سه کشور همچنین امکان سرمایه‌گذاری مشترک برای تولید کابل‌های فیبر نوری و تجهیزات سخت‌افزاری مورد نیاز شبکه‌های ارتباطی را بررسی کردند. این رویکرد مشترک می‌تواند هزینه‌های توسعه زیرساخت را سرشکن کرده و وابستگی به واردات تجهیزات از بازارهای خارج از منطقه را کاهش دهد.

امتداد زیرساخت‌های فیزیکی به مسیرهای داده

کریدور دیجیتال جدید بر روی پایه‌های مستحکم زیرساخت‌های فیزیکی پیشین بنا می‌شود. مهم‌ترین نمونه این همکاری‌ها، خط‌آهن سه‌جانبه قزاقستان-ترکمنستان-ایران (KTI) است که در دسامبر ۲۰۱۴ افتتاح شد و نخستین مسیر ریلی مستقیم را برای اتصال آسیای مرکزی به بنادر جنوبی ایران فراهم کرد.[1]

تصویرسازی: توسعه مراکز داده و زیرساخت‌های پردازشی، بخش مهمی از برنامه‌های مشترک سه کشور برای میزبانی ترافیک اینترنتی است.

همکاری‌های ترانزیتی میان این سه کشور در سال‌های اخیر شتاب بیشتری گرفته است. در نوامبر ۲۰۲۱، ادارات راه‌آهن ایران، ترکمنستان و قزاقستان یادداشت تفاهمی برای عملیاتی کردن کامل کریدور باری KTI امضا کردند که نشان‌دهنده اراده سیاسی مشترک برای یکپارچه‌سازی مسیرهای تجاری و لجستیکی در امتداد محور شمال به جنوب است.[1]

در حوزه ارتباطات نیز پیش‌زمینه‌های این طرح از قبل فراهم شده بود. در نوامبر ۲۰۲۵، شرکت‌های مخابراتی قزاقستان و ترکمنستان توافق‌نامه‌ای برای احداث یک خط ارتباطی فیبر نوری زیرزمینی میان مناطق مرزی تمیربابا و بکداش امضا کردند تا شبکه‌های زیرساختی دو کشور را به یکدیگر متصل کنند.[1]

توافق سه‌جانبه اخیر در واقع حلقه تکمیل‌کننده این زنجیره است. با امتداد یافتن شبکه فیبر نوری قزاقستان و ترکمنستان به داخل مرزهای ایران و اتصال آن به شبکه زیرساخت ملی تا بندرعباس و چابهار، یک شاهراه اطلاعاتی پیوسته شکل می‌گیرد که داده‌ها را با کمترین تأخیر میان شمال و جنوب جابه‌جا می‌کند.[1]

این مسیر دیجیتال همچنین با برنامه‌های کلان توسعه کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال-جنوب (INSTC) هم‌پوشانی دارد. در ژوئیه ۲۰۲۴، چهار کشور قزاقستان، روسیه، ترکمنستان و ایران نقشه راهی را برای توسعه هماهنگ شاخه شرقی این کریدور امضا کردند که اکنون با افزوده شدن لایه دیجیتال، ابعاد راهبردی گسترده‌تری به خود می‌گیرد.[1]

دیپلماسی فناوری در اجلاس دوحه

اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (PP-26) که از ۹ تا ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ در دوحه در حال برگزاری است، بستر اصلی این دیپلماسی فناوری را فراهم کرد. در این رویداد، نمایندگان ۱۹۴ کشور عضو گرد هم آمده‌اند تا سیاست‌ها، استانداردها و چشم‌انداز راهبردی این نهاد وابسته به سازمان ملل را تا سال ۲۰۳۱ تعیین کنند.[2]

هیئت ایرانی در این اجلاس تلاش کرد تا ضمن پیگیری منافع ملی، بر حفظ ماهیت تخصصی و فنی اتحادیه تأکید کند. وزیر ارتباطات ایران در دیدارهای خود با مقامات سایر کشورها یادآور شد که نهادهای بین‌المللی حوزه فناوری نباید تحت تأثیر مناقشات سیاسی قرار گیرند و باید بر مأموریت اصلی خود یعنی توسعه ارتباطات جهانی متمرکز بمانند.

تصویرسازی: اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات در دوحه، بستر اصلی شکل‌گیری این توافق سه‌جانبه بود.

در راستای تقویت ائتلاف‌های منطقه‌ای، ایران در دیدار با هیئت قزاقستانی اعلام کرد که از نامزدی این کشور برای عضویت در شورای اتحادیه بین‌المللی ارتباطات و همچنین هیئت مقررات رادیویی (RRB) حمایت خواهد کرد. این نوع حمایت‌های متقابل در مجامع بین‌المللی، وزن سیاسی کشورهای منطقه را در تصمیم‌گیری‌های کلان فناوری افزایش می‌دهد.

مذاکرات حاشیه‌ای این اجلاس تنها به زیرساخت‌های فیزیکی محدود نشد. توسعه خدمات دولت الکترونیک، همکاری‌های دانشگاهی و تحقیقاتی در حوزه‌های هوش مصنوعی، امنیت سایبری و فناوری‌های نوین ارتباطی از دیگر محورهایی بود که وزرای سه کشور برای گسترش تعاملات علمی و فنی خود بر روی آن‌ها توافق کردند.

مراحل اجرایی و چشم‌انداز اقتصادی

برای تبدیل این توافق اولیه به یک قرارداد الزام‌آور، مقرر شده است که یک کمیته اجرایی مشترک با حضور کارشناسان فنی و اقتصادی سه کشور تشکیل شود. این کمیته وظیفه دارد تا مدل‌های مختلف همکاری را بررسی کرده و بهترین ساختار را برای پیاده‌سازی سریع و کارآمد این کریدور دیجیتال پیشنهاد دهد.

از جمله مأموریت‌های این کمیته، تعیین دقیق مسیرهای اتصال فیبر نوری، تدوین مدل‌های حقوقی مالکیت و بهره‌برداری، برآورد هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه و محاسبه ظرفیت‌های قابل عرضه به بازار است. شفاف‌سازی این ابعاد تجاری، پیش‌شرط اصلی برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و آغاز عملیات اجرایی پروژه محسوب می‌شود.

ایران برای ایفای نقش خود در این کریدور، بر توسعه زیرساخت‌های داخلی تکیه دارد. بر اساس آمارهای رسمی، پوشش شبکه فیبر نوری در داخل کشور اکنون از مرز ۱۱ میلیون خانوار عبور کرده و میزان دسترسی مناطق روستایی به خدمات پهن‌باند به بیش از ۸۳ درصد رسیده است که ظرفیت مناسبی برای پشتیبانی از ترافیک بین‌المللی فراهم می‌کند.

توسعه پوشش فیبر نوری در داخل ایران، ظرفیت لازم برای پشتیبانی از ترافیک ترانزیتی بین‌المللی را فراهم کرده است.

انتظار می‌رود با پایان کار کمیته‌های تخصصی، توافق‌نامه نهایی این کریدور در آینده‌ای نزدیک به امضای وزرای ارتباطات سه کشور برسد. اجرایی شدن این طرح نه تنها یک دستاورد بزرگ در دیپلماسی فناوری منطقه به شمار می‌رود، بلکه گامی عملی در جهت استقلال دیجیتال و توسعه اقتصاد مبتنی بر داده در قلب اوراسیا خواهد بود.[1]

نکات کلیدی

  • ایران، ترکمنستان و قزاقستان برای احداث یک کریدور دیجیتال مشترک با هدف اتصال شبکه‌های داده آسیای مرکزی به آب‌های آزاد خلیج فارس به توافق اولیه دست یافتند.
  • این طرح با ترکیب مسیرهای زمینی فیبر نوری و کابل‌های زیردریایی، تاب‌آوری شبکه‌های ارتباطی منطقه را در برابر اختلالات گسترده افزایش می‌دهد.
  • کریدور دیجیتال جدید بر پایه زیرساخت‌های فیزیکی پیشین، از جمله خط‌آهن سه‌جانبه (KTI) و توافقات دوجانبه کابل‌کشی زیرزمینی میان قزاقستان و ترکمنستان بنا می‌شود.
  • کمیته‌ای اجرایی برای بررسی ابعاد فنی، مدل‌های سرمایه‌گذاری و مالکیت این پروژه تشکیل شده تا زمینه امضای توافق‌نامه نهایی را فراهم کند.

آنچه نمی‌دانیم

  • زمان‌بندی دقیق آغاز عملیات اجرایی و حجم سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای تکمیل زیرساخت‌های فیبر نوری در مناطق مرزی.
  • سهم دقیق هر یک از سه کشور در تأمین مالی پروژه و مدل حقوقی مالکیت کنسرسیوم مشترک.
  • میزان ظرفیت پهنای باندی که در فاز نخست این کریدور زیر بار ترافیک تجاری خواهد رفت.

روند رویداد

  1. دسامبر ۲۰۱۴

    افتتاح خط‌آهن سه‌جانبه قزاقستان-ترکمنستان-ایران (KTI) و ایجاد بستر فیزیکی اتصال آسیای مرکزی به خلیج فارس.

  2. نوامبر ۲۰۲۵

    امضای توافق‌نامه دوجانبه میان قزاقستان و ترکمنستان برای احداث خط فیبر نوری زیرزمینی مرزی.

  3. ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶

    دستیابی به توافق اولیه سه‌جانبه در دوحه برای امتداد مسیر دیجیتال تا بنادر جنوبی ایران.

سیاست‌گذاران توسعه منطقه‌ای 40%متخصصان تاب‌آوری شبکه 35%تحلیل‌گران اقتصاد دیجیتال 25%
سیاست‌گذاران توسعه منطقه‌ای
تأکید بر یکپارچگی اقتصادی و تبدیل مزیت‌های جغرافیایی به درآمدهای پایدار ترانزیتی.
متخصصان تاب‌آوری شبکه
تمرکز بر کاهش آسیب‌پذیری شبکه‌ها از طریق تنوع‌بخشی به مسیرهای انتقال داده.
تحلیل‌گران اقتصاد دیجیتال
تأکید بر گذار از ترانزیت فیزیکی کالا به ترانزیت داده و سرمایه‌گذاری مشترک فناوری.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • شرکت‌های خصوصی ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی در آسیای مرکزی
  • سرمایه‌گذاران بین‌المللی حوزه فیبر نوری

منابع

پوشش منابع

2 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

سیاست‌گذاران توسعه منطقه‌ای 40%متخصصان تاب‌آوری شبکه 35%تحلیل‌گران اقتصاد دیجیتال 25%
  1. [1]Trend News Agencyسیاست‌گذاران توسعه منطقه‌ای

    Iran, Turkmenistan, Kazakhstan agree on digital corridor

    مطالعه در Trend News Agency →
  2. [2]Ministry of Communications of Turkmenistanتحلیل‌گران اقتصاد دیجیتال

    Turkmenistan, Iran and Kazakhstan Agree to Establish Digital Corridor

    مطالعه در Ministry of Communications of Turkmenistan →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار جهان با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.