واکنش کرملین به تهدید خروج ایران از ان‌پی‌تی؛ مسکو اظهارات نمایندگان را موضع رسمی نمی‌داند

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز پنج‌شنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵ در یک نشست خبری اعلام کرد که مسکو تهدیدهای اخیر مبنی بر خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) را تنها اظهارات نمایندگان مجلس می‌داند. او تأکید کرد که این سخنان لزوماً بازتاب‌دهنده سیاست خارجی رسمی جمهوری اسلامی نیست و نباید به عنوان تصمیم نهایی دولت تلقی شود.[1]

این واکنش دیپلماتیک پس از آن مطرح شد که گروهی از نمایندگان تندرو در مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای رسمی به شورای عالی امنیت ملی، خواستار تجدیدنظر فوری در دکترین هسته‌ای ایران شدند. آن‌ها با اشاره به تهدیدهای فزاینده نظامی از سوی اسرائیل و آمریکا، خروج از ان‌پی‌تی را یکی از معدود گزینه‌های بازدارنده و مؤثر توصیف کرده بودند.[1]

پسکوف در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره نگرانی‌های جهانی از این موضوع تصریح کرد: «ما تاکنون تنها از طریق اظهارات رسانه‌ای نمایندگان مجلس ایران از احتمال خروج تهران از این پیمان مطلع شده‌ایم. این اظهارات به هیچ وجه به معنای تصمیم قطعی و رسمی دولت ایران برای تغییر مسیر هسته‌ای و قطع همکاری با نهادهای بین‌المللی نیست.»[1]

پافشاری بر ادامه غنی‌سازی

در همین حال، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، روز پنج‌شنبه با قاطعیت اعلام کرد که تهران برنامه‌های هسته‌ای خود را تحت هیچ شرایطی متوقف نخواهد کرد. او تأکید کرد که پیشرفت در مرز دانش هسته‌ای حق مسلم ملت ایران است و این مسیر راهبردی با وجود تمامی فشارها، تحریم‌ها و تهدیدهای خارجی با قدرت ادامه می‌یابد.[2][3]

اسلامی در حاشیه یک مراسم رسمی در تهران و در جمع خبرنگاران گفت: «ما از حق قانونی خود کوتاه نمی‌آییم و غنی‌سازی اورانیوم را کنار نمی‌گذاریم. جمهوری اسلامی ایران تحت هیچ شرایطی و با هیچ فشار سیاسی، اورانیوم غنی‌شده خود را به کشورهای دیگر تحویل نخواهد داد و به توسعه زیرساخت‌های بومی خود متعهد است.»[3]

این اظهارات صریح در شرایطی بیان می‌شود که تأسیسات هسته‌ای ایران در ماه‌های اخیر تحت نظارت شدیدتر نهادهای بین‌المللی قرار داشته‌اند. مقامات غربی بارها از انباشت اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در تأسیسات زیرزمینی فردو و نطنز ابراز نگرانی کرده و خواستار کاهش فوری سطح غنی‌سازی برای جلوگیری از بروز یک بحران جدید شده‌اند.[6]

جی‌دی ونس، نامزد معاونت ریاست‌جمهوری آمریکا، اخیراً در یک موضع‌گیری صریح اعلام کرد که پایان دادن به تنش‌های منطقه‌ای منوط به کاهش معنادار غنی‌سازی اورانیوم در ایران است. با این حال، تهران میزان غنی‌سازی فعلی را خط قرمز خود می‌داند و هرگونه پیش‌شرط در این زمینه را به عنوان مداخله در امور داخلی خود رد کرده است.[6]

رایزنی‌های دیپلماتیک در عشق‌آباد

هم‌زمان با این تنش‌های لفظی پیرامون برنامه هسته‌ای، تحرکات دیپلماتیک گسترده‌ای در سطح عالی برای کنترل بحران در جریان است. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، شامگاه پنج‌شنبه در حاشیه اجلاس سران کشورهای مشترک‌المنافع در عشق‌آباد ترکمنستان با یکدیگر دیدار و درباره تحولات منطقه گفت‌وگو کردند.[4][5]

در این دیدار راهبردی که دومین ملاقات مستقیم رهبران دو کشور در یک ماه اخیر محسوب می‌شود، پوتین برای میانجی‌گری فعالانه اعلام آمادگی کرد. او خطاب به همتای ایرانی خود گفت: «روسیه آماده است برای کمک به ایران در حل‌وفصل وضعیت پیچیده خاورمیانه و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها، هر کاری که از دستش برمی‌آید انجام دهد.»[4][5]

پزشکیان نیز در این نشست مهم با اشاره به تبادل پیام‌های غیرمستقیم میان تهران و واشینگتن تأکید کرد که ایران هرگز از میز مذاکره کنار نخواهد کشید. او افزود که پیشنهادهای جدیدی از طریق کشورهای واسطه برای پایان دادن به درگیری‌ها ارائه شده و در نهادهای عالی‌رتبه تصمیم‌گیری در تهران در حال بررسی دقیق است.[4]

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز روز پنج‌شنبه در تهران این روند دیپلماتیک را تأیید کرد. او به خبرنگاران گفت: «روند مذاکراتی همچنان ادامه دارد و از طریق میانجی‌ها پیام‌هایی به صورت مستمر رد و بدل می‌شود. ما مشغول بررسی دیدگاه‌های آمریکایی‌ها هستیم و ظرف چند روز آینده پاسخ رسمی خود را ارائه خواهیم داد.»[2]

نگرانی‌های امنیتی و پیامدهای خروج

کارشناسان بین‌المللی هشدار می‌دهند که خروج احتمالی ایران از پیمان ان‌پی‌تی که در سال ۱۹۶۸ میلادی به امضا رسیده است، می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای معماری امنیت جهانی داشته باشد. این اقدام بی‌سابقه به معنای پایان کامل نظارت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر برنامه هسته‌ای تهران و افزایش خطر رقابت تسلیحاتی خواهد بود.[1]

دامون گلریز، تحلیلگر امور ژئوپلیتیک مستقر در هلند، معتقد است که بدون تغییر بنیادین معادله امنیتی در خاورمیانه، پیشبرد دیپلماسی پایدار میان ایران و آمریکا عملاً غیرممکن است. او تأکید می‌کند که تهدیدهای متقابل نظامی و هسته‌ای تنها به پیچیده‌تر شدن کلاف سردرگم مذاکرات می‌انجامد و فضای بی‌اعتمادی را عمیق‌تر می‌کند.[6]

با وجود فشارهای فزاینده داخلی از سوی جناح‌های تندرو در مجلس ایران برای اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر، دولت پزشکیان تلاش می‌کند توازن ظریفی میان حفظ دستاوردهای هسته‌ای و باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی ایجاد کند. حفظ غنی‌سازی در کنار ادامه مذاکرات غیرمستقیم با غرب، محور اصلی این راهبرد پیچیده دولتی است.[2][3]

مسکو نیز در این میان نقش دیپلماتیک دوگانه‌ای ایفا می‌کند. از یک سو با کم‌اهمیت جلوه دادن تهدیدهای خروج از ان‌پی‌تی، سعی در آرام کردن فضای ملتهب بین‌المللی دارد و از سوی دیگر، با تقویت روابط راهبردی و اقتصادی با تهران، جایگاه خود را به عنوان یک بازیگر کلیدی و غیرقابل چشم‌پوشی در خاورمیانه تثبیت می‌کند.[1][4]

چشم‌انداز مبهم توافق هسته‌ای

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، روز چهارشنبه در یک گردهمایی انتخاباتی در تگزاس مدعی شد که مذاکرات ثمربخشی با ایران از طریق نمایندگانش در جریان است. با این حال، او با ادبیاتی دوپهلو تأکید کرد که دستیابی به یک توافق جامع با تهران، نتیجه‌ای نیست که او لزوماً و به هر قیمتی به دنبال آن باشد.[2]

در شرایطی که سطح غنی‌سازی اورانیوم در تأسیسات ایران همچنان یکی از بالاترین مقادیر ثبت‌شده در میان کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای است، هرگونه تغییر ناگهانی در دکترین دفاعی تهران می‌تواند واکنش‌های نظامی و تحریمی شدیدی را از سوی قدرت‌های غربی و کشورهای همسایه در منطقه خلیج فارس به دنبال داشته باشد.[6]

در نهایت، سرنوشت نهایی برنامه هسته‌ای ایران و تصمیم‌گیری درباره ماندن یا خروج از پیمان ان‌پی‌تی، نه در راهروهای مجلس، بلکه در جلسات محرمانه شورای عالی امنیت ملی تعیین خواهد شد. تا آن زمان، حفظ وضع موجود و ادامه غنی‌سازی تحت نظارت‌های حداقلی آژانس، محتمل‌ترین و کم‌هزینه‌ترین سناریوی پیش رو برای تهران به نظر می‌رسد.[1][3]