زمین‌گیری ۴۱ فروند هواپیمای MD در ایران؛ کاهش ۴۰ درصدی ظرفیت ناوگان هوایی

بیش از ۴۰ فروند هواپیمای مسافربری مک‌دانل داگلاس (MD) از اوایل مهرماه ۱۴۰۵ اجازه پرواز در آسمان ایران را از دست داده‌اند. این توقف عملیاتی که نزدیک به ۴۰ درصد از ظرفیت ناوگان هوایی فعال کشور را شامل می‌شود، برنامه‌های پروازی شرکت‌های هواپیمایی را با اختلال گسترده‌ای مواجه کرده است.

ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، با تأکید بر اولویت ایمنی بر ظرفیت عملیاتی اعلام کرد: «موضوع ایمنی برای ما چانه‌زنی ندارد و هیچ فشار دستوری و رسانه‌ای در خصوص اینکه فلان هواپیما پرواز کند یا خیر، تاثیری در عزم ما نخواهد داشت.»[1][3]

دلیل اصلی این زمین‌گیری گسترده، پایان یافتن مهلت مجوزهای موقت پروازی و عدم رعایت دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی (AD) مربوط به موتورهای سری JT8D-200 است. این موتورها که نیروی محرکه اصلی خانواده هواپیماهای MD-80 محسوب می‌شوند، نیازمند بازرسی‌های دقیق و دوره‌ای هستند.[4]

بر اساس دستورالعمل بازنگری‌شده سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در سال ۲۰۲۱، پره‌های مراحل سوم و چهارم توربین فشار پایین این موتورها باید به طور مستمر از نظر میزان فرسودگی بررسی شوند. این الزام پس از گزارش چند مورد شکست پره توربین به منظور جلوگیری از رها شدن قطعات در حین پرواز تدوین شد.[2][4]

چالش تأمین قطعات در سایه تحریم‌ها

تأمین این پره‌های حیاتی به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های شرکت‌های هواپیمایی ایران تبدیل شده است. تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های شدید بانکی، مسیر خرید مستقیم قطعات اصلی از شرکت پرت اند ویتنی (Pratt & Whitney) را مسدود کرده و هزینه‌های تأمین را به شدت افزایش داده است.[2][4]

اگرچه تلاش‌هایی برای تأمین این قطعات از طریق بازارهای واسطه مانند چین صورت گرفته و شرکت مپنا نیز اقدام به بومی‌سازی و ساخت این پره‌ها در داخل کشور کرده است، اما قطعات تولید داخل هنوز موفق به دریافت تأییدیه‌های نهایی صلاحیت پروازی برای استفاده عملیاتی نشده‌اند.[4]

پیش از این، مجوز پرواز هواپیماهای MD به صورت دوره‌های سه‌ماهه تمدید می‌شد. آخرین تمدید این مجوزها در خردادماه ۱۴۰۵ صورت گرفت و با پایان یافتن اعتبار آن در شهریورماه، سازمان هواپیمایی کشوری از تمدید مجدد مجوز برای هواپیماهای فاقد قطعات استاندارد خودداری کرد.[4]

پیامدهای اقتصادی و عملیاتی

در حال حاضر ۵۵ فروند هواپیمای MD در مالکیت ۱۲ شرکت هواپیمایی داخلی قرار دارد که از این تعداد، ۴۱ فروند تا پیش از این فعال بوده‌اند. بخش عمده‌ای از این ناوگان زمین‌گیر شده در اختیار شرکت‌های هواپیمایی آتا، کیش‌ایر و زاگرس قرار دارد که بار بزرگی از پروازهای داخلی را بر دوش می‌کشند.[4]

خروج این تعداد هواپیما از چرخه پروازی، علاوه بر کاهش شدید ظرفیت جابه‌جایی مسافر، می‌تواند امنیت شغلی حدود ۵ هزار نفر از کارکنان مستقیم صنعت هوانوردی را به خطر بیندازد. این وضعیت فشار کاری بر سایر هواپیماهای فعال را نیز به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد و استهلاک آن‌ها را تسریع می‌کند.[2][4]

مدیران صنعت هوانوردی معتقدند که بازگرداندن این هواپیماها به خط پرواز تنها در صورتی منطقی است که هزینه تأمین قطعات و بازسازی موتور با ارزش اقتصادی هواپیما تناسب داشته باشد. با توجه به سن بالای ناوگان MD در ایران، این توجیه اقتصادی برای بسیاری از شرکت‌ها زیر سؤال رفته است.[3]

از سوی دیگر، کاهش ۴۰ درصدی ظرفیت ناوگان به معنای برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا در بازار سفرهای هوایی است. این کمبود صندلی پروازی، در کنار هزینه‌های بالای ارزی و سوخت، می‌تواند به افزایش قیمت بلیت هواپیما در مسیرهای پرتردد داخلی منجر شود.[2][3]

سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده است که در حال بررسی اسناد و مدارک فنی جدید ارائه‌شده از سوی برخی شرکت‌های هواپیمایی است. در صورت تأیید روش‌های جایگزین انطباق و رعایت کامل الزامات فنی، ممکن است مجوز پرواز برخی از این هواپیماها تا دسامبر ۲۰۲۷ تمدید شود، اما صدور مجوز عمومی منتفی است.[1][4]

هواپیماهای مک‌دانل داگلاس سری ۸۰ در دهه‌های گذشته به عنوان ستون فقرات پروازهای کوتاه‌برد در بسیاری از خطوط هوایی جهان شناخته می‌شدند. با این حال، به دلیل تحریم‌های طولانی‌مدت و عدم امکان نوسازی ناوگان، این هواپیماهای قدیمی همچنان بخش مهمی از بار حمل‌ونقل هوایی ایران را بر دوش می‌کشند.[2]

تصمیم قاطع سازمان هواپیمایی کشوری نشان‌دهنده تغییر رویکرد به سمت سخت‌گیری بیشتر در استانداردهای ایمنی است. شرکت‌های هواپیمایی اکنون باید تصمیم بگیرند که آیا با صرف هزینه‌های گزاف قطعات مورد نیاز را تأمین کنند، یا این هواپیماهای فرسوده را برای همیشه از چرخه عملیاتی خارج سازند.[1][3]