۲۴ ساعته شدن پروازهای فرودگاه مهرآباد؛ کنترل پروسیجرال جایگزین رادار شد

فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، پرترددترین قطب هوانوردی داخلی ایران، از امروز محدودیت‌های پروازی شبانه خود را لغو کرد و وارد فاز عملیاتی ۲۴ ساعته شد. این تصمیم در پی تغییر موقت در ساختار ناوبری هوایی کشور و برای جلوگیری از افت سراسری ظرفیت جابه‌جایی مسافر اتخاذ شده است. با این تغییر، بازه زمانی ۱۲ شب تا ۴ صبح که پیش‌تر به عنوان قرنطینه هوایی شناخته می‌شد، بار دیگر به چرخه برنامه‌ریزی پروازها بازگشته است تا جریان حمل‌ونقل هوایی کشور دچار وقفه نشود.[1][2]

ریشه این تغییر عملیاتی به نحوه مدیریت ترافیک هوایی در شرایط کنونی بازمی‌گردد. حمیدرضا صانعی، معاون هوانوردی و امور بین‌الملل سازمان هواپیمایی کشوری، در تشریح این وضعیت اعلام کرد که در حال حاضر کنترل فضای کشور عمدتاً به صورت پروسیجرال انجام می‌شود. در این روش، به دلیل در دسترس نبودن موقت بخشی از پوشش راداری، کنترلرهای ترافیک هوایی برای حفظ ایمنی، فواصل زمانی و مکانی استاندارد بسیار بیشتری را بین هواپیماها اعمال می‌کنند.[1]

کنترل پروسیجرال یک روش استاندارد و بین‌المللی در هوانوردی است که در غیاب رادار، بر اساس گزارش‌های موقعیت مکانی خلبانان از طریق ارتباط رادیویی و محاسبات دقیق سرعت و ارتفاع توسط کنترلرها انجام می‌شود. در این سیستم، کنترلر ترافیک هوایی یک تصویر ذهنی و محاسباتی از موقعیت هر پرواز می‌سازد. با این حال، اعمال فواصل زمانی و مکانی بیشتر در این روش، به طور طبیعی تراکم مجاز پروازها را در طول روز به شدت کاهش می‌دهد تا حاشیه ایمنی حفظ شود.[1][3]

باز کردن پنجره پروازی شبانه، تنها راهکار سیستمی برای جبران این افت ظرفیت و حفظ اتصال هوایی میان شهرهای کشور است. معاون سازمان هواپیمایی کشوری تأکید کرد که روش پروسیجرال امکان تراکم پرواز کمتری نسبت به روش راداری فراهم می‌کند و به همین دلیل، برای افزایش ظرفیت پروازی و پاسخگویی به تقاضای موجود، پروازهای شبانه برقرار شده‌اند تا از ظرفیت ساعات خاموش فرودگاه استفاده بهینه شود.[1]

رامین آذری، مدیرکل فرودگاه مهرآباد، با تأیید این تغییرات ساختاری تأکید کرد که اولویت نخست در هوانوردی، ایمنی مسافران و پروازها است. به گفته وی، از آنجا که در شرایط فعلی بخشی از سامانه‌های نظارتی و انرژی در اختیار شبکه نیستند، کاهش ظرفیت روزانه یک الزام ایمنی غیرقابل چشم‌پوشی بود. تیم‌های کنترل ترافیک با دقت بالا این محدودیت‌ها را اعمال می‌کنند تا هیچ‌گونه خطری پروازها را تهدید نکند.[2]

آذری یادآور شد که حذف بازه زمانی نیمه‌شب تا صبح از برنامه پروازی، در شرایطی که ظرفیت روزانه کاهش یافته است، به معنای قطع خدمات هوایی به برخی از شهرهای کشور در این مقطع زمانی بود. او تأکید کرد که منطقی نیست از ظرفیت زمانی نیمه‌شب تا ساعت چهار صبح چشم‌پوشی شود، زیرا این کار مستقیماً به کاهش دسترسی مناطق مختلف کشور به شبکه حمل‌ونقل هوایی منجر می‌شود.[2]

با این حال، عملیات شبانه در فرودگاهی که در بافت شهری تهران قرار دارد، همواره با چالش آلودگی صوتی روبه‌رو بوده است. مدیریت فرودگاه برای کاهش تنش با ساکنان مناطق همجوار، فیلترهای سخت‌گیرانه‌ای را برای پروازهای بامداد وضع کرده است. آذری تصریح کرد که در ساعات ۱۲ شب تا ۴ صبح، تنها به هواپیماها و شرکت‌های هواپیمایی اجازه پرواز داده می‌شود که استانداردهای لازم از نظر آلودگی صوتی را به طور کامل رعایت کنند.[2]

هواپیماهای قدیمی‌تر با موتورهای پرسرصدا از چرخه پروازهای شبانه مهرآباد حذف شده‌اند تا تعادلی میان نیاز شبکه حمل‌ونقل و حقوق شهروندان ایجاد شود. این رویکرد نشان‌دهنده یک مدیریت سیستمی است که در آن، محدودیت‌های زیرساختی با توزیع بار ترافیکی در طول زمان جبران می‌شود، بدون آنکه استانداردهای زیست‌محیطی شهری به طور کامل نادیده گرفته شوند.[2]

تداوم این وضعیت به سرعت بازیابی زیرساخت‌های نظارتی بستگی دارد. مدیرکل فرودگاه مهرآباد ابراز امیدواری کرده است که با بازگشت کامل رادارها به مدار عملیاتی، ظرفیت پروازی فرودگاه در طول روز مجدداً افزایش یابد. تا آن زمان، شبکه هوانوردی داخلی ایران با تکیه بر روش‌های کنترل پروسیجرال و استفاده حداکثری از زمان، پایداری خود را حفظ خواهد کرد.[1][2]

این تغییر ساختاری نشان می‌دهد که چگونه صنعت هوانوردی می‌تواند با انعطاف‌پذیری در برنامه‌ریزی، بر شوک‌های زیرساختی غلبه کند. مسافرانی که اکنون در ساعات بامدادی بلیت تهیه می‌کنند، در واقع بخشی از راهکار شبکه برای جلوگیری از زمین‌گیر شدن ناوگان و حفظ جریان اقتصاد و خدمات در سراسر کشور هستند. این تصمیم، جریان حیاتی حمل‌ونقل را در یکی از حساس‌ترین مقاطع عملیاتی زنده نگه داشته است.[1][2]

تحلیلگران تیم تحریریه فکتلن معتقدند که شیفت به سمت پروازهای بامدادی، نیازمند هماهنگی دقیق میان شرکت‌های هواپیمایی، تیم‌های تعمیر و نگهداری و خدمات فرودگاهی است. کادر پرواز و پرسنل زمینی اکنون باید در شیفت‌های شبانه‌روزی با حداکثر توان فعالیت کنند تا هواپیماهایی که در طول روز به دلیل محدودیت‌های ترافیکی روی زمین مانده‌اند، در ساعات تاریکی به مقاصد خود پرواز کنند. این چرخه، فشار مضاعفی بر منابع انسانی وارد می‌کند اما برای حفظ شریان‌های ارتباطی کشور ضروری است.[4]

تصمیم به ۲۴ ساعته کردن مهرآباد، یک اقدام واکنشی اما حساب‌شده در برابر محدودیت‌های تحمیل‌شده بر فضای کشور ارزیابی می‌شود. بازگشت به ظرفیت کامل روزانه، تنها زمانی محقق خواهد شد که سامانه‌های راداری و نظارتی به طور کامل در اختیار شبکه ناوبری قرار گیرند. تا آن روز، آسمان شب‌های تهران میزبان پروازهایی خواهد بود که با رعایت الزامات صوتی، چرخ اقتصاد و حمل‌ونقل ایران را در حرکت نگه می‌دارند.[4]