بررسی کمّی اثرات گرمایشی بلندمدت ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای ۱۷۸ تولیدکننده بزرگ سوخت‌های فسیلی در گذشته

تولیدکنندگان سوخت‌های فسیلی بر این باورند که عملیات آن‌ها انرژی پایه مورد نیاز برای حفظ اقتصادهای مدرن جهانی را تامین می‌کند و استدلال می‌کنند که مسیر رسیدن به ثبات اقلیمی در گرو کاهش انتشار در آینده و گذار فناوری است. با این حال، پژوهشگران اقلیمی و وکلای حقوقی استدلال می‌کنند که تولیدات تاریخی این صنعت از پیش اتمسفر را به طور بنیادین تغییر داده است و تاکید دارند که تولیدکنندگان برتر باید از نظر مالی در قبال رویدادهای آب‌وهوایی شدید ناشی از اقدامات گذشته‌شان پاسخگو باشند. مطالعه جدیدی که در تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه PLOS Climate منتشر شد، مکانیسم فیزیکی در مرکز این مناقشه را کمّی‌سازی می‌کند و با جزئیات توضیح می‌دهد که انتشارات تاریخی ۱۷۸ شرکت خاص، حتی اگر همین امروز تمام استخراج‌ها متوقف شود، دقیقاً تا چه زمانی به گرم کردن سیاره ادامه خواهند داد.[1][2]

این پژوهش که به سرپرستی دارگان فریرسون (Dargan Frierson)، دانشیار علوم جوی و اقلیمی دانشگاه واشنگتن، و دانشجوی سابق او، لورن هنری (Lauren Henrie) انجام شده است، بر روی نهادهایی متمرکز است که به عنوان «غول‌های کربنی» (carbon majors) شناخته می‌شوند. این گروه شامل ۱۷۸ تولیدکننده بزرگ نفت، گاز، زغال‌سنگ و سیمان در جهان است که غول‌های صنعتی مانند شل (Shell)، اکسون‌موبیل (ExxonMobil) و شورون (Chevron) را در بر می‌گیرد. بر اساس پایگاه داده غول‌های کربنی، این ۱۷۸ شرکت در مجموع بیش از ۱٫۵ تریلیون تن معادل دی‌اکسید کربن در طول ۱۷۲ سال از سال ۱۸۵۴ منتشر کرده‌اند.[1][2][3]

برای درک اینکه چگونه این انتشارات خاص اقلیم را تغییر می‌دهند، بررسی چرخه حیات اتمسفری گازهای گلخانه‌ای ضروری است. دی‌اکسید کربن پس از احتراق به سرعت از بین نمی‌رود. هنگامی که یک تن CO2 آزاد می‌شود، بخش قابل‌توجهی از آن برای هزاره‌ها در جو باقی می‌ماند و تشعشعات خورشیدی را مدت‌ها پس از پایان فعالیت اقتصادی اولیه به دام می‌اندازد. اقیانوس‌ها بخش عمده‌ای از این گرما را جذب می‌کنند و یک اینرسی حرارتی ایجاد می‌کنند که مانع از خنک شدن سریع سیاره می‌شود، حتی اگر انتشارات جدید به طور کامل متوقف شوند.[1][3]

پژوهشگران با جداسازی ۱٫۵ تریلیون تن انتشار ناشی از غول‌های کربنی در مدل‌های اقلیمی جهانی، مقیاس عظیم این گرمایش تثبیت‌شده را نشان دادند. این مدل‌ها نشان می‌دهند که حتی اگر بشریت فردا به انتشار صفر مطلق دست یابد، کربنی که از پیش توسط این ۱۷۸ شرکت وارد جو شده است، دمای کره زمین را برای قرن‌ها حدود ۲٫۷ درجه فارنهایت (۱٫۵ درجه سانتی‌گراد) بالاتر از سطح پیش از انقلاب صنعتی نگه می‌دارد.[2][3]

فریرسون در این باره گفت: «ما می‌دانیم که انتشار سوخت‌های فسیلی باعث گرمایش زیادی شده است و در حال مشاهده اثرات آن هستیم، اما سوال این است: این گرمایش تا چه زمانی در آینده ادامه خواهد داشت؟ ما انتظار داریم تا زمانی که انتشار سوخت‌های فسیلی را متوقف نکنیم، گرمایش اقلیم ادامه یابد. تنها آینده پایدار، آینده‌ای است که در آن هیچ سوخت فسیلی سوزانده نشود.»[1][3]

جدول زمانی این انتشارات، یکی از اجزای حیاتی یافته‌های این مطالعه است. رقم حیرت‌انگیز ۵۰ درصد از کل انتشارات غول‌های کربنی در ۴۰ سال پس از ۱۹۸۶ تولید شده است. تا آن سال، رابطه بین گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین از پیش در جامعه علمی و خود صنعت سوخت‌های فسیلی به خوبی تثبیت شده بود. فریرسون با اشاره به اینکه این جدول زمانی نشان می‌دهد مسیرهای جایگزینی در دسترس بوده‌اند، به گیزمودو (Gizmodo) گفت: «این موضوع برای من فقط نشان می‌دهد که ما مجبور نبودیم این مسیر را طی کنیم.»[2]

رویکرد مکانیسم‌محور این مطالعه، یک پایه ریاضیاتی حیاتی برای حوزه در حال رشد «علم انتساب» فراهم می‌کند. علم انتساب به دنبال محاسبه دقیق این موضوع است که چگونه یک خط پایه مشخص از گرمایش، احتمال و شدت رویدادهای آب‌وهوایی شدید مانند خشکسالی، سیل و امواج گرما را افزایش می‌دهد. اکنون پژوهشگران با کمّی‌سازی دقیق افزایش دمای تثبیت‌شده توسط غول‌های کربنی، می‌توانند با دقت بیشتری مدل‌سازی کنند که چگونه این انتشارات گذشته، بلایای اقلیمی آینده را تشدید خواهند کرد.[1][3]

انتظار می‌رود این پیوند کمّی بین انتشارات تاریخی و آسیب‌های آینده، پیامدهای حقوقی عمیقی به همراه داشته باشد. تلاش‌ها برای پاسخگو کردن منتشرکنندگان اغلب بر این ادعا استوار است که شرکت‌ها دهه‌ها پیش از خطرات اقلیمی مطلع بوده‌اند و این اطلاعات را پنهان کرده‌اند. فریرسون توضیح داد: «تولید سوخت‌های فسیلی در آینده، بلایای اقلیمی را برای دهه‌های متمادی تشدید خواهد کرد، بنابراین باید برای سال‌های متمادی انتظار نبردهای حقوقی جدیدی را درباره اینکه چه کسی پاسخگو است، داشته باشیم.»[1]

در سناریوهایی که انتشارات جهانی آینده به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌یابد، تولید تاریخی غول‌های کربنی سهم نسبتاً بزرگتری از کل گرمایش جهانی را به خود اختصاص می‌دهد. در حالی که سناریوهای با انتشار بالاتر، درصد نسبی گرمایش ناشی از اقدامات گذشته را رقیق می‌کنند، اما افزایش مطلق دمای قابل انتساب به این ۱۷۸ شرکت ثابت باقی می‌ماند. پژوهشگران نتیجه می‌گیرند که این نهادها ممکن است مسئول آسیب‌های قابل محاسبه تا قرن‌ها در آینده باشند، که این امر نحوه ارزیابی سیستم‌های حقوقی از مسئولیت‌های زیست‌محیطی بلندمدت را به طور بنیادین تغییر می‌دهد.[2][3]