دستور کاخ سفید به پنتاگون برای محدودسازی شبکه ماهواره‌ای استارشیلد اوکراین در پی اختلافات اطلاعاتی

کاخ سفید در روزهای اخیر به پنتاگون دستور داد تا بر شبکه ماهواره‌ای نظامی استارشیلد اوکراین محدودیت سرعت اعمال کند؛ اقدامی زیرساختی که کارکرد پهپادهای رهگیر پرسرعت این کشور را مختل ساخته است. این محدودیت ناگهانی، نرخ تبادل داده پایانه‌ها را در سرعت‌های بالای ۱۰۰ مایل بر ساعت (حدود ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت) متوقف کرد و توانایی ارتش اوکراین را در ردیابی و انهدام پهپادهای تهاجمی روسیه به شدت تحت‌الشعاع قرار داد.[4]

ایجاد این گلوگاه ارتباطی هم‌زمان شد با هشدارهای واشینگتن مبنی بر قطع تبادل داده‌های اطلاعاتی در اعتراض به تداوم حملات کی‌یف علیه پالایشگاه‌های نفت روسیه. مقامات آمریکایی به سفارت اوکراین اطلاع داده بودند که هرگونه حمله تازه به زیرساخت‌های انرژی روسیه، تعلیق فوری هشدارهای اولیه مرتبط با شلیک موشک‌های بالستیک را در پی خواهد داشت.[2]

نیروهای مسلح اوکراین برای فرماندهی و کنترل خطوط مقدم، پایش میدان نبرد و هدایت تسلیحات هدایت‌پذیر، وابستگی شدیدی به سامانه استارشیلد شرکت اسپیس‌ایکس دارند. اعمال سقف سرعت ۱۰۰ مایل بر ساعت باعث زمین‌گیر شدن مأموریت‌های تهاجمی میان‌برد شد و یگان‌های پدافندی را از دسترسی به داده‌های لحظه‌ای لازم برای انهدام اهداف پرسرعت محروم کرد.[1][5]

سرهی بسکرستنوف، مشاور ریاست‌جمهوری اوکراین در حوزه فناوری‌های نظامی، در ۱۴ اکتبر اظهار داشت: «تأیید می‌کنم که اسپیس‌ایکس شب گذشته محدودیت‌هایی را برای پایانه‌های متحرک استارلینک اعمال کرده است. در حال حاضر، این محدودیت معطوف به بسته خدمات نظامی استارشیلد است و سقف سرعت آن را به ۱۰۰ مایل بر ساعت محدود می‌کند.»[5]

دستورات کاخ سفید و اصطکاک دیپلماتیک

گزارش‌های اولیه میدانی، قطعی ارتباطات را به تصمیم یک‌جانبه مدیران اسپیس‌ایکس نسبت می‌دادند. با این حال، ارزیابی‌ها و اظهارات بعدی دو مقام آمریکایی و یک مقام غربی نشان داد که این دستور عملیاتی مستقیماً از جانب کاخ سفید به وزارت دفاع ایالات متحده ابلاغ شده است.[4]

پنتاگون کارفرمای اصلی خدمات استارشیلد به شمار می‌رود و قرارداد ارائه این شبکه ماهواره‌ای امن و دفاعی به اوکراین را با اسپیس‌ایکس منعقد کرده است. از آنجا که این سامانه تحت نظارت و کنترل دولت آمریکا تعریف شده، تعیین پارامترهای عملیاتی و حدود استفاده از آن در حیطه اختیارات نهادهای نظامی و اجرایی واشینگتن قرار دارد.[4]

ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی سلسله‌مراتب تصمیم‌گیری را تشریح و شرکت خود را از این اقدام مبرا دانست: «سامانه‌های استارشیلد در مالکیت و تحت کنترل دولت ایالات متحده هستند. هرگونه اعمال محدودیت بر سرعت یا نحوه استفاده، توسط ارتش آمریکا و در نهایت شخص رئیس‌جمهور تعیین می‌شود.»[4][5]

ایجاد اختلال در این شریان ارتباطی حیاتی، بیانگر تشدید اصطکاک دیپلماتیک میان واشینگتن و کی‌یف بر سر هدف قرار دادن تأسیسات نفتی است. دونالد ترامپ مکرراً ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین را تحت فشار قرار داده تا حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند؛ با این استدلال که این اقدامات قیمت جهانی گازوئیل را افزایش می‌دهد.[4]

به دنبال اجرای این سقف سرعت، مقامات اوکراینی به سرعت با کاخ سفید، وزارت امور خارجه و پنتاگون ارتباط برقرار کردند تا علت را جویا شوند. یک مقام ارشد اوکراینی تأیید کرد که به کی‌یف رسماً اعلام شده بود تصمیم برای کاهش پهنای باند و سرعت شبکه مستقیماً از سوی کاخ سفید اتخاذ گردیده است.[4]

بن‌بست در تبادل داده‌های اطلاعاتی

دولت ترامپ فراتر از اختلال در شبکه ماهواره‌ای، توافقات اشتراک اطلاعاتی را نیز به اهرمی برای جهت‌دهی به راهبرد نظامی اوکراین تبدیل کرد. مقامات آمریکایی تهدید کردند که انتقال داده‌های سامانه هشدار زودهنگام را که نقشی اساسی در رهگیری موشک‌های روسی دارد متوقف خواهند ساخت.[2][4]

بر اساس اظهارات مقامات کی‌یف، پیامدهای این هشدارها به سرعت آشکار شد. رئیس‌جمهور زلنسکی اواخر روز سه‌شنبه اعلام کرد که اوکراین برای دو شب متوالی هیچ هشداری از سوی شرکای غربی در مورد حملات موشکی بالستیک دریافت نکرده؛ وضعیتی که امنیت غیرنظامیان و زیرساخت‌ها را به خطر انداخته است.[1]

زلنسکی در بیانیه‌ای تأکید کرد: «حمله موشکی بالستیک روسیه به کی‌یف رخ داد و باز هم هشداری از سوی شرکای ما ارسال نشد.» عدم دسترسی به هشدارهای زودهنگام باعث شد یگان‌های پدافندی تنها به رادارهای محلی بسنده کنند که این امر زمان واکنش آن‌ها در برابر پرتابه‌های مافوق‌صوت را به شدت کاهش داد.

با وجود تنش‌های علنی، یکی از مقامات ارشد ایالات متحده دخالت مستقیم رئیس‌جمهور در اعمال محدودیت‌های استارشیلد را تکذیب کرد و گفت: «چنین درخواستی هرگز از سوی رئیس‌جمهور مطرح نشده است.» با این حال، کاخ سفید از توضیح پیرامون اینکه آیا سایر مقامات ارشد دولت این دستور را صادر کرده‌اند یا خیر، خودداری نمود.[4]

این بن‌بست اطلاعاتی، آسیب‌پذیری ناشی از اتکا به جریان‌های داده‌ای خارجی را برای بقای ملی برجسته ساخت. هنگامی که یک ساختار نظامی سامانه‌های فرماندهی و کنترل خود را بر پایه فناوری‌ها یا منابع اطلاعاتی بیرونی بنا می‌نهد، تداوم دسترسی به آن منبع به یک نقطه شکست بحرانی تبدیل می‌شود.[1]

بازیابی نسبی شبکه و پیامدهای راهبردی

تا روز پنج‌شنبه، ۱۵ اکتبر، با برقراری نسبی اتصالات برای ارتش اوکراین، از شدت بحران اولیه کاسته شد. منبعی در وزارت دفاع اوکراین تأیید کرد که پایانه‌های استارشیلد بار دیگر در حین حرکت فعال شده‌اند، هرچند محدودیت سرعت ۱۰۰ مایل بر ساعت همچنان پابرجا ماند.[3][4]

تداوم سقف سرعت، مانع از اجرای کامل مأموریت‌های پهپادی تخصصی می‌شود و امکان هدایت شهپادها و رهگیرهای پرسرعت را از اپراتورها سلب می‌کند. این یگان‌ها وظیفه دارند پهپادهای تهاجمی مجهز به موتور جت و موشک‌های کروز روسیه را پیش از ورود به حریم شهرهای مسکونی رهگیری و منهدم نمایند.[1][5]

این رخداد مقامات دفاعی اروپا را واداشت تا بر ضرورت تنوع‌بخشی به زیرساخت‌های ماهواره‌ای نظامی و کاهش وابستگی به معماری‌های تک‌ملیتی تأکید کنند. برنامه‌ریزان نظامی ناتو اکنون بر لزوم توسعه شبکه‌های ارتباطی چندلایه و هم‌پذیر با مشارکت چندین تأمین‌کننده پای می‌فشارند تا پایداری زنجیره فرماندهی تضمین شود.[1][4]

یکی از کارکنان وزارت دفاع اوکراین در این خصوص گفت: «حتی در ساختار وزارت دفاع نیز هنوز مشخص نیست این محدودیت‌ها نتیجه یک بازنگری سیاسی است یا از نواقص فنی ناشی شده است.» این اظهارات عمق سردرگمی واحدهای عملیاتی را در ساعات اولیه قطعی ارتباطات آشکار می‌کند.

در شرایطی که اختلاف دیپلماتیک بر سر حمله به زیرساخت‌های انرژی روسیه ادامه دارد، محدودسازی موقت استارشیلد یادآور پیوست‌های سیاسی کمک‌های نظامی و فناورانه غرب به شمار می‌رود. این تحول، کی‌یف را در موقعیت دشواری برای ایجاد توازن میان اهداف تاکتیکی در میدان و ملاحظات راهبردی حامیان اصلی خود قرار داده است.[2][4]

تیم‌های فنی اوکراین در حال حاضر بررسی شبکه‌های رادیویی زمینی مشبک و زیرساخت‌های ماهواره‌ای غیرزمینی اروپایی را به عنوان گزینه‌های جایگزین آغاز کرده‌اند. اگرچه این راهکارها از نظر پهنای باند و نرخ تأخیر پایین توان رقابت با استارشیلد را ندارند، اما ضریب پایداری لازم را در برابر شوک‌های ناشی از تصمیمات سیاسی ایجاد می‌کنند.[1]

وزارت دفاع اوکراین همچنین مذاکرات مستقیمی را با شرکای بین‌المللی برای تعیین شرایط پایدار دریافت خدمات و جلوگیری از تصمیمات ناگهانی پیگیری می‌کند. تا زمان دستیابی به یک توافق رسمی الزام‌آور، فرماندهان اوکراینی ناچارند مأموریت‌های پرسرعت خود را با فرض احتمال قطع ناگهانی ارتباطات طراحی و اجرا کنند.[5]