دیدار کشورهای خلیج فارس و ایران در عمان برای مذاکره درباره توافق موقت کشتیرانی در تنگه هرمز

روز جمعه، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه وزرای خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس روز دوشنبه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در صلاله عمان دیدار خواهند کرد.[1]

این ابتکار با میانجی‌گری عمان به دنبال جلب حمایت منطقه‌ای برای یک ترتیبات موقت جهت مدیریت کشتیرانی تجاری از طریق تنگه هرمز است. بر اساس چارچوب پیشنهادی که تهران و مسقط بیش از دو هفته در حال نهایی کردن آن بوده‌اند، کشتی‌های تجاری از طریق آب‌های سرزمینی ایران وارد این آبراه حیاتی شده و عمدتاً از طریق قلمرو عمان خارج می‌شوند.[1][5]

این گردهمایی دیپلماتیک نخستین دیدار مستقیم میان دیپلمات‌های ارشد شورای همکاری خلیج فارس و یک مقام ارشد ایرانی از زمان آغاز کارزار نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در اوایل سال جاری است. این درگیری ترافیک دریایی را به شدت مختل کرده است؛ به طوری که آمریکا محاصره دریایی بنادر ایران را حفظ کرده و تهران نیز در واکنش، کشتی‌های تجاری و نظامی را هدف قرار می‌دهد.[1][5]

تنگه هرمز همچنان حیاتی‌ترین گذرگاه ترانزیت نفت در جهان است که شبه‌جزیره عربستان را از ایران جدا می‌کند. طول این تنگه حدود ۱۰۴ مایل است و عرض آن از ۶۰ مایل تا تنها ۲۱ مایل دریایی در باریک‌ترین نقطه متغیر است.[4]

پیامدهای اقتصادی بسته شدن این تنگه خیره‌کننده است. پیش از آغاز درگیری‌ها، به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از این تنگه عبور می‌کرد. این آبراه از نظر تاریخی حدود ۲۵ درصد از تجارت دریایی نفت جهان و ۲۰ درصد از صادرات جهانی گاز طبیعی مایع را که عمدتاً از قطر و امارات متحده عربی تامین می‌شود، به خود اختصاص می‌دهد.[4][5]

اختلالات مداوم، بحران لجستیکی ناشی از جنگ گسترده‌تر منطقه‌ای را تشدید کرده و به کاهش شدید تردد از طریق این تنگه منجر شده است. این فروپاشی در ترانزیت، شرکت‌های کشتیرانی جهانی را مجبور کرده است تا از میان مجموعه‌ای از محاصره‌های دریایی و حملات تلافی‌جویانه عبور کنند که این امر اختلالات شدیدی در عرضه جهانی نفت ایجاد کرده است.[4][5]

برای تهران، تلاش برای دستیابی به یک توافق موقت کشتیرانی در بحبوحه فشارهای خردکننده اقتصادی داخلی صورت می‌گیرد. در حالی که دستگاه حاکمیتی ایران همچنان بر اهرم نظامی خود در این آبراه تاکید دارد، هزینه‌های اقتصادی ناشی از محاصره، دیپلمات‌ها را وادار کرده تا به دنبال راه‌حل‌های عملی برای خروج از این بن‌بست باشند.[5]

عمان که کنترل تنگه هرمز را به طور مشترک با ایران در دست دارد و از نظر تاریخی به عنوان یک میانجی بی‌طرف در منطقه عمل کرده است، نشست صلاله را برای جلوگیری از فروپاشی کامل ترانزیت تجاری آغاز کرد.[1][4]

این تحرکات دیپلماتیک فراتر از خلیج فارس گسترش یافته است. روز جمعه، چو هیون، وزیر امور خارجه کره جنوبی، به درخواست تهران یک تماس تلفنی با عراقچی داشت تا درباره امنیت این آبراه گفتگو کند.[2]

دخالت کره جنوبی نشان‌دهنده پیامدهای جهانی بسته شدن هرمز است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بارها سئول را برای مشارکت در استقرار تجهیزات نظامی به منظور تامین امنیت این تنگه تحت فشار قرار داده است. کره جنوبی پس از هشدار اوایل هفته تهران مبنی بر اینکه هرگونه استقرار نظامی کره جنوبی «عواقب جدی» در پی خواهد داشت، این درخواست را با دقت بررسی کرده است.[2]

در همین حال، ساختار امنیتی گسترده‌تر منطقه همچنان بی‌ثبات است. دولت ترامپ اخیراً درخواست ولیعهد سعودی برای حملات نظامی مستقیم آمریکا علیه نیروهای حوثی در یمن را رد کرد که نشان می‌دهد واشنگتن قصد دارد درگیری‌های نظامی مستقیم خود در منطقه را با دقت مدیریت کند.[3]

در حالی که وزرای شورای همکاری خلیج فارس برای نشست در صلاله آماده می‌شوند، پرسش فوری این است که آیا یک توافق ترانزیتی محلی می‌تواند از درگیری‌های ساختاری گسترده‌تر جان سالم به در ببرد یا خیر. بدون توقف محاصره دریایی ایالات متحده، چارچوب پیشنهادی عمان و ایران ممکن است تایید منطقه‌ای را به دست آورد، اما در بازگرداندن جریان روزانه نفت خام به بازارهای جهانی ناکام بماند.[1][5]