اعلام آمادگی ایران برای تأمین ۲۰۰۰ مگاوات برق افغانستان در سفر وزیر نیرو به کابل

روز چهارشنبه، هفتم اکتبر ۲۰۲۶، عباس علی‌آبادی، وزیر نیروی ایران در رأس یک هیئت بلندپایه وارد کابل شد. او در حاشیه بازدید از پنجمین نمایشگاه بین‌المللی امام ابوحنیفه، در دیدار با نورالدین عزیزی، سرپرست وزارت صنعت و تجارت افغانستان، پیشنهاد گسترده‌ای را برای توسعه زیرساخت‌های انرژی ارائه کرد.[1][3]

محور اصلی این مذاکرات، اعلام آمادگی تهران برای افزایش چشمگیر صادرات برق به افغانستان بود. علی‌آبادی تأکید کرد که شبکه برق ایران ظرفیت آن را دارد که در صورت توسعه زیرساخت‌های انتقال، تا سقف دو هزار مگاوات برق پایدار را برای همسایه شرقی خود تأمین کند.[1][2]

در حال حاضر، حجم صادرات برق ایران به افغانستان تنها بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ مگاوات متغیر است. این میزان انرژی عمدتاً برای تأمین روشنایی و نیازهای صنعتی ولایت‌های غربی افغانستان، به‌ویژه هرات و فراه توزیع می‌شود و پاسخگوی تقاضای روزافزون این کشور نیست.[1]

افغانستان برای تأمین انرژی خود به‌شدت به واردات وابسته است و بخش بزرگی از برق کابل و ولایت‌های شمالی از طریق ازبکستان و تاجیکستان تأمین می‌شود. پیشنهاد جدید ایران می‌تواند تنوع منابع تأمین انرژی افغانستان را افزایش داده و پایداری شبکه را در فصل‌های پرمصرف تضمین کند.[1][3]

انتقال فناوری و آموزش متخصصان

پیشنهاد ایران تنها به فروش مستقیم برق محدود نمی‌شود. بر اساس بیانیه‌های منتشر شده، تهران آماده است تا تجهیزات مورد نیاز برای ساخت نیروگاه‌های جدید و تأسیسات شیرین‌سازی و تصفیه آب را نیز به افغانستان صادر کند. این رویکرد نشان‌دهنده تغییر استراتژی از صادرات صرف به مشارکت زیرساختی است.[1][3]

علی‌آبادی در دیدارهای خود با مقام‌های افغان تأکید کرد که ایران قصد دارد دستاوردهای علمی و فناوری‌های بومی خود در زمینه توربین‌های بادی و حرارتی را با افغانستان به اشتراک بگذارد. او پیشرفت همسایه شرقی را هم‌راستا با منافع ملی ایران توصیف کرد.[3]

وزیر نیروی ایران در نشست با مقام‌های افغان تصریح کرد که تهران روی روابط برادرانه با افغانستان حساب باز کرده است. وی افزود که ایران آماده است تا دوره‌های آموزشی تخصصی را برای مهندسان و تکنسین‌های شبکه برق افغانستان برگزار کند.[2][3]

احمدجان بلال، رئیس شرکت‌های دولتی افغانستان که پیش‌تر در ماه سپتامبر با علی‌آبادی در تهران دیدار کرده بود، از این ابتکار استقبال کرد. او تقویت ظرفیت‌های فنی نیروهای بومی را پیش‌شرط اصلی برای استقلال انرژی افغانستان در دهه‌های آینده دانست.[2][3]

پیوندهای اقتصادی و سرمایه‌گذاری مشترک

هم‌زمان با سفر وزیر نیرو، یک هیئت تجاری ۱۸۰ نفره از ایران نیز به سرپرستی محمود سیادت، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان، وارد کابل شد. حضور این هیئت بزرگ نشان‌دهنده عزم دو طرف برای تعمیق روابط اقتصادی فراتر از قراردادهای دولتی است.[3]

نورالدین عزیزی، سرپرست وزارت صنعت و تجارت افغانستان، در دیدار با هیئت ایرانی بر حمایت کامل کابل از گسترش فعالیت‌های مشترک اقتصادی تأکید کرد. او سرمایه‌گذاری در بخش انرژی را یکی از سودآورترین حوزه‌ها برای شرکت‌های خصوصی ایرانی و افغان معرفی کرد.[1]

در این مذاکرات، موضوع احداث خطوط انتقال برق ۵۰۰ کیلوولتی جدید نیز مطرح شد. بدون ساخت این خطوط فشار قوی، امکان انتقال حجم عظیم دو هزار مگاواتی برق از شبکه‌های تولید ایران به مراکز پرمصرف افغانستان عملاً غیرممکن خواهد بود.[1][2]

علاوه بر برق، مدیریت منابع آب و احداث تصفیه‌خانه‌های فاضلاب نیز بخش مهمی از مذاکرات کابل را تشکیل داد. وزیر نیروی ایران از مقام‌های افغان دعوت کرد تا در ماه‌های آینده برای بازدید از نمایشگاه تخصصی آب و برق به تهران سفر کنند.[1][3]

چشم‌انداز پایداری شبکه در منطقه

تأمین دو هزار مگاوات برق نیازمند سرمایه‌گذاری‌های چندساله در هر دو سوی مرز است. در حالی که افغانستان با کمبود شدید برق برای صنایع خود دست‌وپنجه نرم می‌کند، اتصال شبکه‌های برق دو کشور می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد یک بازار منطقه‌ای انرژی شود.[1][2]

مقام‌های افغان اخیراً قراردادهای داخلی بزرگی را نیز برای تولید ۱۰ هزار مگاوات برق از منابع خورشیدی، بادی و زغال‌سنگ امضا کرده‌اند. با این حال، تا زمان بهره‌برداری از آن پروژه‌ها که تا سال ۲۰۳۲ زمان می‌برد، واردات برق از همسایگان حیاتی‌ترین راهکار کابل است.[1]

در صورت تحقق این توافق، افغانستان می‌تواند به یک هاب ترانزیت انرژی در قلب آسیا تبدیل شود. اتصال شبکه‌های برق ایران، ترکمنستان، ازبکستان و افغانستان، ثبات شبکه را در زمان اوج مصرف در کشورهای مختلف منطقه تضمین خواهد کرد.[1][3]

این همکاری‌ها در حالی شکل می‌گیرد که دیپلماسی آب میان دو کشور نیز در جریان است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، در اول اکتبر اعلام کرد که بخشی از حق‌آبه ایران از رودخانه هیرمند تأمین شده و مذاکرات برای استمرار این روند ادامه دارد.[3]

دیپلماسی انرژی و ثبات مرزها

گسترش روابط زیرساختی میان تهران و کابل نشان می‌دهد که دو همسایه، با وجود برخی چالش‌های سیاسی، اقتصاد و انرژی را به‌عنوان موتور محرک صلح و ثبات منطقه‌ای انتخاب کرده‌اند. توسعه این خطوط انتقال، وابستگی متقابل سازنده‌ای را ایجاد خواهد کرد.[1][3]

گام بعدی در این مسیر، تشکیل کارگروه‌های فنی مشترک برای امکان‌سنجی احداث خطوط انتقال و تعیین تعرفه‌های بلندمدت خواهد بود. موفقیت این پروژه می‌تواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه در زمینه دیپلماسی انرژی و همکاری‌های فرامرزی باشد.[1][2]

حضور پررنگ بخش خصوصی در این مذاکرات، نقطه عطفی در روابط تجاری دو کشور محسوب می‌شود. شرکت‌های پیمانکار ایرانی با تکیه بر تجربه سال‌ها فعالیت در شرایط تحریم، اکنون آماده‌اند تا پروژه‌های کلید در دست را در خاک افغانستان اجرا کنند.[1][3]

در نهایت، موفقیت این دیپلماسی انرژی به ثبات سیاسی و تداوم اراده رهبران دو کشور بستگی دارد. تبدیل شدن مرزهای شرقی به شریان‌های انتقال انرژی، نویدبخش آینده‌ای روشن‌تر و توسعه‌یافته‌تر برای میلیون‌ها شهروند در هر دو سوی مرز خواهد بود.[1][3]